Қодирова Муниса Эркинжон қизининг
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Бадиий матндаги санъатга оид терминларнинг чоғиштирма тадқиқи (ўзбек ва инглиз тиллари мисолида)” 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Fil5699 Илмий раҳбар: Нармуратов Зайниддин Ражабович филология фанлари доктори (DSc), доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Термиз давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 рақамли Илмий кенгаш. 
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, доцент Саримсоқов Хуршид Абдималикович, филология фанлари доктори, профессор Исломов Икром Хушбоқович.
Етакчи ташкилот: Қарши давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек ва инглиз тилларидаги бадиий матнларда қўлланилган санъатга оид терминларнинг лексик-семантик, типологик ва аксиологик хусусиятларини аниқлаш ҳамда уларни чоғиштирма таҳлил асосида тизимлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: 
санъатга оид терминлар илк бор бадиий матн контекстида қиёсий ёндашув асосида ўрганилиб, уларнинг лисоний мақоми (шакли, мазмуни, функционал, аксиологик ва коммуникатив-эстетик хусусиятлари), шунингдек терминларга хос аниқлик, барқарорлик, ихтисослашув, тизимлилик, мантиқий боғлиқлик ва матндаги мослик каби мезонлари ўзбек ва инглиз тиллари материали асосида аксиологик жиҳатдан қиёсий-таснифий баҳолаш негизида аниқланиб, назарий-методик асослари ишлаб чиқилган;
санъат терминларининг коммуникатив ва эстетик имкониятлари, уларнинг образ яратишдаги ўрни, шунингдек метафорик ва метонимик восита сифатида қўлланиши орқали баҳолаб чиқилиб, бундай бирликларнинг бадиий адабиётларда намоён бўладиган номинатив, аксиологик, тасвирий, идентификацияловчи ва маданий коннотатив вазифалари мисоллар орқали асосланган;
ўзбек ва инглиз бадиий матнларида қўлланилувчи санъат терминлари лексик, грамматик, структур ҳамда семантик мезонлар асосида тизимлаштирилиб, ўзбек тилида миллий маданий меросга таянган архаик, фоносемантик жиҳатдан барқарор қатлам устун экани, инглиз тилида эса глобал маданий интеграция билан боғлиқ, прагматик-дискурсив фаолиятга йўналтирилган, кўпинча ўзлашма қатлам етакчи экани аниқланиб, грамматик-структур таҳлил натижасида ўзбекча терминлар морфологик ўзгарувчанлиги, оддий ва кўп компонентли бирликлар орқали маъно зичлиги ҳамда маданий уйғунликни, инглизча терминлар эса синтактик ва иборавий моделларда бадиий мазмунни ифодалаши билан тавсифланиши далилланган;
санъат терминларининг баҳоловчи даражалари (ижобий, салбий, утилитар) аниқланиб, уларнинг миллий-маданий коннотациялари манбаларга мувофиқ асослангани ҳамда таржимада кузатилган семантик силжишлар ва аксиологик йўқотишлар асосида лингвистик-амалий тавсиялар ишлаб чиқилгани натижасида, ўзбек ва инглиз тилларидаги баҳоловчанлик ҳамда таржима стратегияларидаги фарқлар исботланган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Бадиий матндаги санъатга оид терминларнинг типологик ва аксиологик тадқиқи (ўзбек ва инглиз тиллари мисолида) ўрганиш асосида:
санъатга оид терминлар илк бор бадиий матн контекстида қиёсий ёндашув асосида ўрганилиб, уларнинг лисоний мақоми (шакли, мазмуни, функционал, аксиологик ва коммуникатив-эстетик хусусиятлари) ўзбек ва инглиз тиллари мисолида қиёсий таҳлил ҳамда таснифлаш орқали аниқланганлиги ҳақидаги хулоса ва тавсиялардан 2023-2024-йилларга мўлжалланган AL-662205561 - рақамли “Алишер Навоий муаллифлик корпусини яратиш” мавзусидаги амалий грант лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 1-декабрдаги 04/1-5744-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳанинг ўзбек тилидаги қисми санъатга оид терминларнинг контекстуал қўлланилиши ва коммуникатив-эстетик вазифалари асосида бойитилган;
санъат терминларининг коммуникатив ва эстетик имкониятлари, уларнинг образ яратишдаги ўрни, шунингдек метафорик ва метонимик восита сифатида қўлланиши орқали баҳолаб чиқилиб, бундай бирликларнинг бадиий адабиётларда намоён бўладиган номинатив, аксиологик, тасвирий, идентификацияловчи ва маданий коннотатив вазифалари мисоллар орқали асосланганлиги ҳақидаги хулосалардан 2021-2025 йилларда бажарилган 617309-EPP-1-2020-1-EPPKA2-CBHE-JP “Triggering innovative approaches entrepreneurial skills for students through creating conditions for graduate’s employability in Central Asia - TRIGGER” мавзусидаги лойиҳада фойдаланилган (Термиз давлат университетининг 2025-йил 5- декабрдаги 06/12-5145-сон маълумотномаси). Натижада лойиҳанинг лексик-семантик базаси ҳамда бадиий матн асосида ишланган ўқув ресурслари бойитилишига эришилган;
ўзбек ва инглиз бадиий матнларида қўлланилувчи санъат терминлари лексик, грамматик, структур ва семантик мезонлар асосида тизимлаштирилиб, улар орасидаги фарқлар ҳамда ўхшашликлар лингвистик жиҳатдан аниқланиб, яқинлашув ва тафовут нуқталари тўғрисидаги хулосалардан Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2022-2024-йилларга мўлжалланган IL-402104209. “Ахборот-қидирув тизимлари (Google, Yandex, Google Translate) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори дастурий воситасини яратиш” мавзусидаги лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 17-апрелдаги 01/4-1458-сон маълумотномаси). Натижада мазкур таҳлиллар асосида ўзбек тилининг морфолексик тизимини бойитувчи семантик гуруҳлар ишлаб чиқилган ва автоматик морфологик таҳлил учун тегишли алгоритмик моделларнинг яратилишига асос бўлган;
санъат терминларининг баҳоловчанлик даражалари аниқланиб, миллий-маданий коннотациялари манбаларга таянган ҳолда очилган, таржимада юзага келган семантик силжишлар асосида ишлаб чиқилган лингвистик тавсиялар ҳамда ўзбек ва инглиз тилларидаги баҳоловчанлик ва таржима стратегиялари доирасида ишлаб чиқилган илмий ва амалий тавсиялардан Маданият вазирлиги томонидан Ўзбекистонда ҳамда хорижий давлатларда ташкил этилган маданий тадбирларда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Маданият вазирлигининг 2025-йил 29-майдаги 02-12-14-3136-сон маълумотномаси). Натижада миллий маданиятни хорижий адабиётлар ва маданий контекстларда талқин этишга доир методик ёндашувлар ва таржима мезонларини шакллантиришда Маданият вазирлиги томонидан Ўзбекистонда ва хорижий давлатларда ташкил этилган маданий тадбирлар учун муҳим манба бўлиб хизмат қилган.