Абдуллаева Мохларойим Нодирбек қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Ҳомиладор аёлларда резус-иммунизацияси пайтида ҳомила ва янги туғилган чақалоқнинг цитокин холатини хусусиятлари», 14.00.01 – «Акушерлик ва гинекология» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Tib5731.
Илмий раҳбар: Жабборов Улуғбек Узоқович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти. 
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.04.
Расмий оппонентлар: Курбанов Баходир Бобирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Юсупбаев Рустам Базарбаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Бухоро давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: резус-иммунизацияли ҳомиладорлада антенатал фетал гемотрансфузияларнинг гемолитик касаллиги мавжуд ҳомила ва чақалоқларнинг цитокин профилига таъсирини баҳолашдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор республикада резус-иммунизацияли ҳомиладорларда фетал технологиялар бўйича олти йиллик тажрибанинг ретроспектив таҳлили асосида уларнинг қўлланилиши туфайли гемолитик касалликда ҳомиладаги гематологик ва биокимёвий кўрсаткичларга ижобий таъсир кўрсатиши аниқланган, шунингдек гелли иммунологик усулларнинг гемолизни эрта аниқлаш ва фетал гемотрансфузияларни ўз вақтида ўтказишдаги юқори диагностик аҳамияти исботланган;
гестациянинг II триместрида гемолитик касаллик мавжуд ҳомилаларда яллиғланиш ва унга қариши цитокинлар синтезининг ўртача 1,8 марта ортиши билан ифодаланувчи туғма иммун жавобнинг фаоллашуви аниқланган, бу эса ҳомиладаги ушбу цитокин профилининг касаллик оғирлигини ташхислашда аҳамитяли иммунологик маркёр сифатида қўллаш мумкинлиги асосланган;
гестациянинг III триместрида гемолитик касаллик мавжуд ҳомилаларда барча текширилган цитокинлар даражасининг ўртача 1,9 марта ортиши билан намоён бўлувчи жадал цитокин дисрегуляцияси шакллангани аниқланган, бу эса ҳомиладаги мазкур цитокин спектрининг касаллик мониторингидаги прогностик аҳамиятини асослаб, антенатал олиб бориш тактикасини белгилаши исботланган;
антенатал даврда резус-иммунизацияли ҳомиладорларда ўтказилган фетал гемотрансфузияларнинг гемолитик касаллиги бор чақалоқларда цитокин статуснинг меъёрлашуви билан ифодаланувчи иммуномодулятор самарадорлиги исботланган ва бу технологияларнинг қўлланилиши перинатал касалланиш, постнатал асоратлар сони ва чақалоқлар ўлими хавфини камайтириши билан асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Резус-иммунизацияли ҳомиладорлада антенатал фетал гемотрансфузияларнинг гемолитик касаллиги мавжуд ҳомила ва чақалоқларнинг цитокин профилига таъсирини баҳолаш, ушбу технологияларни қўллаш бўйича тавсияларни ишлаб чиқишни ўз ичига олган илмий-тадқиқот натижалари асосида:
 биринчи илмий янглик: илк бор республикада резус-иммунизацияли ҳомиладорларда фетал технологиялар бўйича олти йиллик тажрибанинг ретроспектив таҳлили асосида уларнинг қўлланилиши туфайли гемолитик касалликда ҳомиладаги гематологик ва биокимёвий кўрсаткичларга ижобий таъсир кўрсатиши аниқланган, шунингдек гелли иммунологик усулларнинг гемолизни эрта аниқлаш ва фетал гемотрансфузияларни ўз вақтида ўтказишдаги юқори диагностик аҳамияти исботланганлиги  Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 июнда 6i-56/4-сон билан тасдиқланган «Гемолитик касалликда ҳомила ва чақалоқнинг цитокин статуси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РИО ва БСИАТМ Наманган филиалининг 2025 йил 04 августдаги 89-сон ва Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 3 сентябрдаги 101-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 04 ноябрдаги 28/22-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: резус-иммунизацияли ҳомиладор аёлларни антенатал кузатиш тизимида антирезус антитаначаларни стандарт серологик аниқлаш ҳомиладорлик даврида кўп марта амалга оширилади, бу сезиларли молиявий харажатлар билан бирга келади. Антирезус антитаначаларнинг стандарт лаборатория мониторингини ўтказиш учун ўртача умумий харажатлар битта бемор учун 550000 сўмни ташкил қилади. Бундан ташқари, G1 ва G3 резус-иммуноглобулинлар субсинфларини гелли иммунологик усуллар ёрдамида аниқлаш бир марта ўтказилганда тадқиқотнинг ўртача нархи 275000 сўмни ташкил этади, шу билан бирга ҳомилада гемолиз ҳолатини эрта аниқлаш ва ўз вақтида даволаш тактикасини асослаш учун юқори диагностик ва прогностик аҳамиятга эга. Гелли технологияларни жорий этишдан олинадиган иқтисодий самара стандарт серологик мониторинг харажатлари ва резус-иммуноглобулинлар субсинфларини аниқлаш харажатлари ўртасидаги фарқ ҳисобланганда бир бемор учун Э = 550000 - 275000 = 275000 сўмни ташкил қилади. Тадқиқот кўлами доирасида резус-иммунизацияли 45-50 нафар ҳомиладорларнинг ўртача йиллик сони ҳисобга олинганда, йиллик молиявий маблағларнинг умумий тежалиши Eйил = 275000 × 50 = 13750000 сўмни ташкил этади. Хулоса: резус-иммунизацияли ҳомиладорларни антенатал кузатиш тизимига резус-иммуноглобулинларнинг G1 ва G3 субсинфларини аниқлаш билан гелли иммунологик усулларни жорий этилиши клиник жиҳатдан асосланган ва иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлиб, бу диагностик самарадорликни оширишни таъминлайди ва 45-50 нафар ҳомиладор аёлни кузатишда соғлиқни сақлаш тизимининг харажатларини йилига ўртача 12,4-13,8 миллион сўмга камайтириш имконини беради;
иккинчи илмий янгилик:   гестациянинг II триместрида гемолитик касаллик мавжуд ҳомилаларда яллиғланиш ва унга қариши цитокинлар синтезининг ўртача 1,8 марта ортиши билан ифодаланувчи туғма иммун жавобнинг фаоллашуви аниқланган, бу эса ҳомиладаги ушбу цитокин профилининг касаллик оғирлигини ташхислашда аҳамитяли иммунологик маркёр сифатида қўллаш мумкинлиги асосланганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 июнда 6i-56/4-сон билан тасдиқланган «Гемолитик касалликда ҳомила ва чақалоқнинг цитокин статуси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РИО ва БСИАТМ Наманган филиалининг 2025 йил 04 августдаги 89-сон ва Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 3 сентябрдаги 101-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/22-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг тиббий самарадорлиги: гемолитик касаллик оғирлигининг эрта иммунологик маркери сифатида ҳомиланинг цитокин профилидан фойдаланиш нафақат ҳомиладор аёлларнинг касалхонада ётиш муддатини қисқартиришга, балки постнатал даврда ташхислаш ва даволаш ҳажмини камайтиришга имкон беради. Ҳомиладорликнинг II триместрида гемолитик касаллиги бўлган ҳомилаларда яллиғланиш ва унгга қарши цитокинларнинг (ИЛ-18, ИЛ-6, ТНФ-α) яққол фаоллашувини эрта аниқлаш резус-иммунизацияланган ҳомиладорларнинг касалхонага ётқизиш муддатини қисқартиришга имкон беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: ҳомиладорларнинг стационарда бир кеча-кундуз ётиши нархи (Ск) 853000 сўмни ташкил этади. Касалхонага ётқизишни оптималлаштириш ҳисобига ҳар бир бемор учун ўртача молиявий тежамкорлик (Egosp) 412000 сўмни, қисқартирилган ётоқ кунларининг эквиваленти ΔKK = Egosp / Sk = 412000 / 853000 = 0,48 ётоқ кунини ташкил этади. Бу ҳар бир беморга ўртача 0,5 ётоқ кунининг олдини олишга тўғри келган. Чақалоқларда кенгайтирилган лаборатория текширувларини қисқартириш ҳисобига тежамкорлик, лаборатория текширувларининг ўртача нархи (Slab) 1180000 сўмдан келиб чиқиб аниқланганда, уларнинг ҳажми 32% га камайиши натижасида Elab = Slab × 0,32 = 1180000 × 0,32 = 377600 сўмни ташкил этади. Ҳомилада жадал гемолизни эрта аниқлаш чақалоқлик даврида юқори харажатли дори-дармон терапиясини қўллаш заруратини камайтиради. Гемолитик касалликнинг оғир кечишида дори-дармон билан даволаш (Smed) нинг ўртача нархи 2340000 сўмни ташкил этганда, даволаш тактикасини оптималлаштириш ва декомпенсациянинг олдини олиш ҳисобига ўртача иқтисод 25% га етиб, Emed = 2340000 × 0,23 = 538200 сўмни ташкил этади. Хулоса: бир бемор учун умумий иқтисодий самарадорлик (E₁) барча таркибий қисмларнинг йиғиндиси сифатида аниқланганда E₁ = Egosp + Elab + Emed = 412000 + 377600 + 538200 = 1327800 сўмни, тадқиқот доирасида эса (45-50 нафар резус-иммунизацияли ҳомиладорларда) бу кўрсаткичлар йилига Эйил = Э₁ × Н = 1327800 × 45-50 = 59751000-66390000 сўмни ташкил этади;
учинчи илмий янгилик:  гестациянинг III триместрида гемолитик касаллик мавжуд ҳомилаларда барча текширилган цитокинлар даражасининг ўртача 1,9 марта ортиши билан намоён бўлувчи жадал цитокин дисрегуляцияси шакллангани аниқланган, бу эса ҳомиладаги мазкур цитокин спектрининг касаллик мониторингидаги прогностик аҳамиятини асослаб, антенатал олиб бориш тактикасини танлаш имконини берганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 июнда 6i-56/4-сон билан тасдиқланган «Гемолитик касалликда ҳомила ва чақалоқнинг цитокин статуси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РИО ва БСИАТМ Наманган филиалининг 2025 йил 04 августдаги 89-сон ва Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 3 сентябрдаги 101-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 04 ноябрдаги 28/22-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг тиббий самарадорлиги: III триместр динамик мониторингда цитокин спектридан фойдаланиш кечиктирилган клиник қарорлар частотасини камайтиришга ва шошилинч ҳомила ичи аралашувларига бўлган эҳтиёжни ўртача 20% га камайтиришга имкон бергани, бу эса антенатал кузатувни янада оқилона режалаштиришни таъминлайди. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: III триместрда ҳомилада цитокинларнинг сезиларли даражада ошиши эрта аниқланганда, стационар шароитида узоқ муддатли динамик кузатувга ҳожат қолмайди, бу ҳомиладор аёлнинг касалхонада қолишини ўртача ΔКД = 1,8-2,2 ётоқ кунига қисқартириш имконини беради. Ҳомиладор аёлнинг шифохонада бир кун қолишининг ўртача нархи Sd = 853000 сўм бўлганда, битта бемор учун молиявий маблағ тежалиши E1 = AKD × Sd = 1,8-2,2 × 853000 = 1535400-1876600 сўмни ташкил этади. Ҳомиланинг цитокин спектрини қўшимча прогностик баҳолаш ноаниқ клиник кўринишда ўтказиладиган такрорий инструментал ва лаборатория тадқиқотлари ҳажмини камайтиришга имкон беради. Кенгайтирилган антенатал мониторингнинг ўртача нархи См = 1240000 сўмни ташкил этганда, цитокин профилидан фойдаланиш унинг ҳажмини ўртача 30% га камайтириш имконини беради, бу эса Э2 = См × 0,30 = 1240000 × 0,30 = 372000 сўмни ташкил этади. Ҳомиладорликнинг III триместрида ҳомиланинг прогностик цитокин спектрини қўллашнинг умумий иқтисодий самарадорлиги бир бемор учун Eum = E1 + E2 = (1535400-1876600) + 372000 = 1907400-2248600 сўмни ташкил қилади. Резус-ассоциацияланган гемолитик касаллиги бўлган ҳомиласи бор аёлларнинг ўртача йиллик контингентини ҳисобга олган ҳолда (Н = 45-50), йиллик иқтисодий самарадорлик Eyil = Eum × N = 1907400-2248600 × 45-50 = 85833000-112430000 сўмни ташкил қилади. Хулоса: ҳомиладорликнинг III триместрида гемолитик касаллиги бўлган ҳомилаларда цитокинлар даражасининг жадал ошишини аниқлаш фетал гемолизнинг оғирлиги ва антенатал даволаш тактикасига нисбатан юқори прогностик аҳамиятга эга, шунингдек, иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлиб, мониторинг ва даволашни оптималлаштириш орқали ҳомиладорларни шифохонада бўлиш муддатини ва соғлиқни сақлаш тизими харажатларини камайтиришга имкон беради;
 тўртинчи илмий янгилик: антенатал даврда резус-иммунизацияли ҳомиладорларда ўтказилган фетал гемотрансфузияларнинг гемолитик касаллиги бор чақалоқларда цитокин статуснинг меъёрлашуви билан ифодаланувчи иммуномодулятор самарадорлиги исботланган ва бу технологияларнинг қўлланилиши перинатал касалланиш, постнатал асоратлар сони ва чақалоқлар ўлими хавфини камайтириш имконини берганлиги Андижон давлат тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 июнда 6i-56/4-сон билан тасдиқланган «Гемолитик касалликда ҳомила ва чақалоқнинг цитокин статуси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик РИО ва БСИАТМ Наманган филиалининг 2025 йил 4 августдаги 89-сон ва Фарғона шаҳар тиббиёт бирлашмасининг 2024 йил 3 сентябрдаги 101-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 04 ноябрдаги 28/22-сон хулосаси). Илмий янгиликнинг тиббий самарадорлиги: фетал гемотрансфузияларни ўтказиш ҳомила ҳолатининг декомпенсация хавфини ўртача 40-50% га пасайтиришга, шунингдек, оғир перинатал асоратлар частотасини камайтиришга имкон беради. Илмий янгиликнинг ижтимоий самарадорлиги: перинатал ўлимнинг камайиши оилага ижтимоий ва руҳий юкламани енгиллаштириб, ногиронлик хавфини камайтириш ва узоқ муддатли ижобий демографик таъсирни шакллантиришга имкон беради. Илмий янгиликнинг иқтисодий самарадорлиги: фетал гемотрансфузиянинг бир сеанси нархи Sfgt = 5500000 сўм, диагностик кордотсентез - Skord = 3000000 сўм, ҳомиладор аёлнинг стационарда бир кунлик қолиш нархи - Sd = 300000 сўмни ташкил этади. Шифохонада даволанишнинг ўртача давомийлиги L=3 кун бўлганда, стационар даволаниш харажатлари Sst = 3 × 300000 = 900000 сўмни ташкил қилади. Шундай қилиб, антенатал ҳомила ичи аралашуви учун тўғридан-тўғри харажатлар йиғиндиси Sumum = Sfgt + Skord + Sst = 5500000 + 3000000 + 900000 = 9400000 сўмни ташкил қилади. Иқтисодий самарадорликнинг интеграл кўрсаткичи ҳомиланинг сақлаб қолинган ҳаёти қиймати бўлиб, у даволаниш учун умумий харажатларнинг ҳомиладорликнинг ижобий натижаси эҳтимолига нисбати сифатида аниқланади: Sa = Sumum / P, бу ерда P – фетал технологялар қўлланилганда ҳомила ҳаётини сақлаб қолиш эҳтимоли. Р = 0,7-0,8 бўлганда, сақлаб қолинган ҳомила ҳаётининг қиймати 11,8-13,4 млн сўмни ташкил этади, бу ўлимнинг олдини олиш ва узоқ муддатли ижтимоий таъсирни ҳисобга олган ҳолда иқтисодий жиҳатдан асосланган кўрсаткичдир. Фетал гемотрансфузияларнинг иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқлигининг яна бир далили уларни антенатал аралашув бўлмаганда кейинги интенсив даволаш харажатлари билан таққослашдир. Интенсив терапиянинг бир кунлик ўртача нархи 1,45 миллион сўмни ташкил этади ва ҳатто минимал даволаниш давомийлиги 5-7 кун бўлган тақдирда ҳам, тўғридан-тўғри харажатлар дори терапияси ва кенгайтирилган мониторингни ҳисобга олмаганда 7,25-10,15 миллион сўмга етади.  Хулоса: резус-иммунизацияли ҳомиладор аёлларда фетал гемотрансфузияларни ўтказиш исботланган иммуномодулловчи таъсирга эга ва салбий перинатал натижалар частотасини камайтиришга ёрдам беради. Усулнинг иқтисодий самарадорлиги юқори харажатли асоратларнинг олдини олиш билан боғлиқ бўлиб, даволанган беморлар сони ва салбий оқибатларнинг олдини олиш даражасига қараб йиллик 234-430 миллион сўмгача иқтисодий зарарни олди олинган бўлади.