Шодиева Шахзода Мусодилла қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Иккиламчи хомашё ресурсларидан ип йигириш технологиясини такомиллаштириш” мавзусидаги диссертация ишини 05.06.02 – “Тўқимачилик материаллари технологияси ва хомашёга дастлабки ишлов бериш” (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.PhD/Т5985.
Илмий раҳбар: Матисмаилов Сайфулла Лолашбаевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент тўқимачилик ва енгил саноат институти, DSс.03/2025.27.12.Т.21.01
Расмий оппонентлар: Усмонов Хайрулла Сайдуллаевич техника фанлари доктори, профессор; Эркинов Зокиржон Эркин ўғли техника фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Жиззах политехника институти.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Тўқимачилик иккиламчи хомашё ресурлари - трикотаж қийқимларидан ип йигириш технологиясини такомиллаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
трикотаж қийқимларини кесиш ва уларни чимдиб титиш машинасида толаларга ажратишнинг ўзгарувчан режимга асосланган технологияси ишлаб чиқилган ҳамда ушбу технологияни амалга оширувчи машина конструксияси такомиллаштирилган;
чимдиб титиш жараёнида қийқим ва қайишқоқ элементли таъминловчи цилиндрлар орасидаги ишқаланиш кучини аниқлашнинг математик ифодаси сиқувчи цилиндрлар умумлашган массаси, радиуслари, резинали втулка ва қийқим бикрликларини инобатга олиб ишлаб чиқилган;
тавсия этилган қийқимларни титиб тикланган толаларни олиш технологиясида барабан арра тишлари ипларни олиб кетиш шартини аналитик ифодаси уларнинг массаси, технологик қаршилиги, барабан бурчак тезлиги ҳамда ишқаланиш кучининг ўзгаришини инобатга олиб аниқланган, боғланиш қонуниятлари олинган ва параметрларни тавсия қийматлари асосланган;
қийқимлардан тола ажратиш жараёнида таъминловчи цилиндр ва қийқимлар орасидаги ишқаланиш кучини моделларини таҳлили асосида титиш самарадорлигини рационал қийматлари аниқланган;
трикотаж қийқимларини кесувчи ва толаларга ажратувчи машинанинг конструксиясини ўзгартириш ҳамда пилталаш ўтимини қисқартириш асосида йигириш технологияси такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Тикувчилик трикотаж қийқимлари ва чигалланган иплардан тола тиклаш ва ип йигириш технологиясини такомиллаштириш натижасида ишлаб чиқариш шароитида ўтказилган тажриба натижалари асосида:
тикувчилик қийқимлари ва чигалланган иплардан тола тиклаш самарадорлигини ошириш учун кесиш машинасининг янги такомиллаштирилган конструксиясига Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги интеллектуал мулк агентлигининг ихтиро патенти (№ ИАП 8165, То'қимачилик чиқиндиларини кесиш қурилмаси” 22.07.2025 й) олинган. Натижада қийқимларни узлюксиз узатиш ва уларни бўйламасига ва кўндалангига кесиш самарадорлигига эришилган;
трикотаж қийқимларидан тикланган толалардан такомиллаштирилган қисқа ип йигириш усулида чизиқий зичлиги 50 тексли пневмомеханик ип ишлаб чиқариш “Ўзтўқимачиликсаноат” уюшмаси тасарруфидаги корхоналарда, шу жумладан, “Узтех Ташкент” МЧЖ ва “Узярн Ҳоусе Техтиле” МЧЖ корхоналарида («Ўзтўқимачиликсаноат» уюшмасининг 2025 йил «03» декабр №02/06-2822- сонли маълумотномаси) жорий этилган. Тикланган толалалардан қисқа ип йигириш технологиясини жорий этиш ҳисобига электр энергияси ҳажмини камайтиришга ҳамда машина унумдорлигини оширишга эришилган. Натижада тикланган толанинг чиқиши 11,9% га ортишига, тикланган толалардан йигирилган ипнинг узиш кучи (Ркм) 11,85% га, узилишдаги узайиши 18,65% га ошишига, ипнинг узиш кучи бўйича нотекислиги (CВ) 5,8% га, узайиши бўйича вариасия коеффициенти 23,85% га камайишига, ипнинг пишиқлиги 34,7 % га яхшиланишига эришилган.