Юсупова Манзурахон Кобулжон кизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сурункали тарқоқ пародонтит билан касалланган беморларни ортопедик даволашни оптималлаштириш” 14.00.21 – Стоматология (тиббиёт фанлари)
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам:  B2025.1.PhD/Tib5585.
Илмий рахбар: Акбаров Авзал Нигматуллаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Андижон давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Расмий оппонентлар: Фозилов Уктам Абдураззокович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент; Гаффаров Суннатилло Амриллоевич, тиббиёт фанлари доктори (DSc), профессор.
Етакчи ташкилот: Наварра университети (Испания).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларда функционал ва клиник-пародонтологик барқарорлаштириш усули сифатида икки босқичли шиналашнинг самарадорлигини асослашдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор енгил ва ўрта даражадаги сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларда маргинал пародонт окклюзияси, тишлар ҳаракатчанлиги ва микроциркуляциясини комплекс миқдорий баҳолаш кўрсаткичлари аниқланган;
илк бор сурункали тарқалган пародонтитда икки босқичли адгезив шиналаш схемаси функционал афзаллиги хамда клиник жиҳатдан унинг шиналанмаслик ва изоляцияланган вақтинчалик шиналаш билан солиштирганда афзалликлари исботланган;
пародонтитнинг клиник ремиссияси ва тишлар ҳаракатчанлигининг барқарорлашувига мос келадиган окклюзия вақти, юклама асимметрияси индекси, Periotest ва лазерли допплер флоуметрия кўрсаткичларини ўз ичига олган асосий функционал кўрсаткичларнинг чегара қийматлари аниқланган;
икки босқичли адгезив шиналашнинг бир вақтнинг ўзида окклюзия, тишларнинг ҳаракатчанлиги, микроциркуляция ва пародонтнинг клиник ҳолатини нормаллаштириши уни қўллаш учун функционал  кўрсатмаларни шакллантиришга имкон бериши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 22 сентябрдаги 25/43-сонли хулосасига кўра:
биринчи илмий янгилик: илк бор енгил ва ўрта даражадаги сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларда маргинал пародонт окклюзияси, тишлар ҳаракатчанлиги ва микроциркуляциясини комплекс миқдорий баҳолаш кўрсаткичлари аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: Олинган маълумотлар сурункали тарқалган пародонтит билан бирга келадиган функционал бузилишларни объективлаштириш ва уларнинг касалликнинг клиник ифодаланиши билан ўзаро боғлиқлигини аниқлаш имконини берди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар стоматология поликлиникасининг буйруғи билан Наманган вилояти стоматология поликлиникаси (15.05.2025 йилдаги №102-сонли Буйруқ), Фарғона вилояти стоматология шифохонаси (27.03.2025 йилдаги №118-сонли буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: комплекс миқдорий функционал диагностикани қўллаш тиш-жағ тизимининг функционал дезадаптациясини эрта аниқлашга, касалликнинг ривожланиши ва тишларнинг йўқолиши хавфини камайтиришга, янада шахсийлаштирилган ёндашув орқали беморларнинг ҳаёт сифатини ва даволаш натижаларидан қониқишини оширишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: ташхис қўйиш ва даволашни назорат қилиш босқичида объектив функционал мезонлардан фойдаланиш самарасиз ёки ортиқча даволаш аралашувлари ва такрорий ташрифлар сонини камайтиришга имкон беради. Тадқиқот маълумотларига кўра, комплекс функционал баҳолашнинг жорий этилиши даволаниш муддатини ўртача 2-3 ташрифга қисқартиришга ёрдам беради, бу эса бир бемор учун 350-500 минг сўмни тежашни таъминлайди. Хулоса: жорий этилган четки пародонт тўқималари окклюзияси, тишлар ҳаракатчанлиги ва микроциркуляциясини комплекс миқдорий баҳолаш сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларни ташхислаш ва даволаш самарадорлигини оширишнинг клиник, ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан асосланган воситаси ҳисобланади.
иккинчи илмий янгилик: илк бор сурункали тарқалган пародонтитда икки босқичли адгезив шиналаш схемаси функционал афзаллиги хамда клиник жиҳатдан унинг шиналанмаслик ва изоляцияланган вақтинчалик шиналаш билан солиштирганда афзалликлари исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: Икки босқичли адгезив шиналаш пародонтни босқичма-босқич бўшатиш, окклюзион муносабатларни нормаллаштириш орқали тиш-жағ тизимининг янада барқарор функционал барқарорлигини таъминлаши аниқланди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар стоматология поликлиникасининг буйруғи билан Наманган вилояти стоматология поликлиникаси (15.05.2025 йилдаги №102-сонли Буйруқ), Фарғона вилояти стоматология шифохонаси (27.03.2025 йилдаги №118-сонли Буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: икки босқичли адгезив шиналашни қўллаш II-III даражали бошланғич ҳаракатчанлик билан тишларни йўқотиш частотасини камайтиришга, функционал ноқулайликнинг оғирлигини камайтиришга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради, бу айниқса меҳнатга лаёқатли ёшдаги шахслар ва сурункали тарқалган пародонтит ўртача оғирлик даражаси бўлган беморлар учун муҳимдир. Иқтисодий самарадорлиги: адгезив шиналашнинг икки босқичли схемасидан фойдаланиш тишларни муддатидан олдин олиб ташлаш частотасини ва кейинги қимматбаҳо ортопедик протезлаш заруратини камайтиришга имкон беради. Тадқиқот маълумотларига кўра, ҳеч бўлмаганда битта тишни олиб ташлашнинг олдини олиш ортопедик реабилитация харажатларини ҳар бир бемор учун ўртача 1,8-2,5 миллион сўмга камайтириш имконини беради. Хулоса: икки босқичли адгезив шиналаш нафақат клиник ва функционал жиҳатдан асосли, балки сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларни ортопедик даволашнинг иқтисодий жиҳатдан самарали усули ҳисобланади.
учинчи илмий янгилик: пародонтитнинг клиник ремиссияси ва тишлар ҳаракатчанлигининг барқарорлашувига мос келадиган окклюзия вақти, юклама асимметрияси индекси, Periotest ва лазерли допплер флоуметрия кўрсаткичларини ўз ичига олган асосий функционал кўрсаткичларнинг чегара қийматлари аниқланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти:  Функционал кўрсаткичларнинг белгиланган чегара қийматлари пародонтитнинг клиник ремиссиясини окклюзион мувозанат, тишларнинг ҳаракатчанлиги ва пародонт тўқималарининг микроциркуляцияси ҳолати билан объектив боғлаш имконини берди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар стоматология поликлиникасининг буйруғи билан Наманган вилояти стоматология поликлиникаси (15.05.2025 йилдаги №102-сонли Буйруқ), Фарғона вилояти стоматология шифохонаси (27.03.2025 йилдаги №118-сонли Буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: объектив бўсағавий функционал мезонларни қўллаш даволашнинг башоратланишини ошириш, ремиссияни баҳолашда субъектив хатолар частотасини камайтириш ва ортопедик аралашувни эрта тўхтатиш ёки аксинча, асоссиз давом эттириш хавфини камайтириш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: клиник қарорларни қабул қилишда чегаравий функционал қийматлардан фойдаланиш асоссиз диагностика ва даволаш муолажалари сонини камайтиришга, шунингдек, такрорий ташрифлар ва ортопедик тузилмаларни тузатиш сонини камайтиришга имкон берди. Тадқиқот маълумотларига кўра, бу битта беморни парвариш қилиш харажатларини ўртача 400-600 минг сўмга камайтиришни таъминлади. Хулоса: окклюзия, тишлар ҳаракатчанлиги ва пародонт тўқималари микроциркуляцияси функционал кўрсаткичларининг маълум чегара қийматлари сурункали тарқалган пародонтитда ремиссия ва ҳолатни барқарорлаштиришни объектив баҳолаш учун клиник, ижтимоий ва иқтисодий жиҳатдан асосланган восита ҳисобланади.
тўртинчи илмий янгилик: икки босқичли адгезив шиналашнинг бир вақтнинг ўзида окклюзия, тишларнинг ҳаракатчанлиги, микроциркуляция ва пародонтнинг клиник ҳолатини нормаллаштириши уни қўллаш учун функционал  кўрсатмаларни шакллантиришга имкон бериши исботланган. Илмий янгиликнинг аҳамияти: СТПда ортопедик даволашнинг клиник самарадорлиги алоҳида кўрсаткичларнинг яхшиланиши билан эмас, балки уларнинг умумий функционал меъёрлашувига эришиш билан белгиланиши аниқланди. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: олинган илмий-амалий маълумотлар стоматология поликлиникасининг буйруғи билан Наманган вилояти стоматология поликлиникаси (15.05.2025 йилдаги №102-сонли Буйруқ), Фарғона вилояти стоматология шифохонаси (27.03.2025 йилдаги №118-сонли Буйруқ) амалиётига жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: икки босқичли адгезив шиналашга аниқ шакллантирилган функционал кўрсатмалардан фойдаланиш даволаш ечимларининг асосланганлигини ошириш, самарасиз ортопедик аралашувлар частотасини камайтириш, барқарор клиник-функционал ремиссияга эришган беморлар улушини ошириш ва беморларнинг даволаш натижаларидан қониқишини ошириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: икки босқичли адгезив шиналаш учун беморларни функционал асосланган танлаш ортопедик конструкциялардан фойдаланишни оптималлаштириш ва такрорий аралашувлар ва асоратларни тузатиш харажатларини камайтириш имконини беради. Тадқиқот маълумотларига кўра, кўрсатмаларни рационаллаштириш ҳар бир бемор учун ўртача 600-900 минг сўмни тежашни таъминлайди. Хулоса: икки босқичли адгезив шиналашни қўллаш учун шакллантирилган функционал асосланган кўрсатмалар сурункали тарқалган пародонтит билан оғриган беморларни ортопедик даволашни индивидуаллаштириш ва унинг клиник, ижтимоий ва иқтисодий самарадорлигини ошириш имконини беради.