Назаров Махсуд Абдуқодировичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Жамиятда экологик онг ва маданиятни ривожлантиришнинг ахлоқий тамойиллари (ижтимоий-фалсафий таҳлил)”, 09.00.04 – Ижтимоий фалсафа.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2024.2.PhD/Fal1319.
Илмий раҳбар: Тилавов Ўктамжон Ғуломович, фалсафа фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.F.01.07.
Расмий оппонентлар: Бердимурадова Алима Қарлибаевна – фалсафа фанлари доктори, профессор, Шодиметов Юсуф Шодиметович – фалсафа фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Тошкент давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий-амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади жамиятда экологик онг ва маданиятни шакллантиришда экологик ахлоқ тамойилларининг ролини ижтимоий-фалсафий жиҳатдан тадқиқ этиш ҳамда илмий-амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
маънавий-ахлоқий нормалар ва тамойилларнинг устуворлашув қонуниятлари асосида “табиат-жамият-инсон” муносабатларини кучайтиришда экологик ахлоқнинг консептуал аҳамияти, унинг ижтимоий-фалсафий моҳияти жамият экологик онги, маданиятини ривожлантиришда экологик муаммолар ечимининг методологик негизи сифатида очиб берилган;
жамиятнинг экологик онги ва маданиятини ривожлантириш қадриятлар тизими билан узвий боғлиқ эканлигини исботлаш орқали ахлоқий меъёрлар экологик тафаккурнинг шаклланишига бевосита таъсир кўрсатиши, шунингдек маънавий-ахлоқий етуклик даражаси ҳамда шахснинг экологик савияси ҳам шунга мутаносиб тарзда ортиб бориши ўртасидаги корреляцион боғлиқлик тасдиқланган;
экологик ахлоқнинг жамият ҳаётидаги трансформацион жараёнлар ва уларнинг ўзаро детерминистик боғлиқлиги илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилиниб, ижтимоий онгда экологик императивнинг шаклланиш хусусиятлари ва уни такомиллаштиришнинг самарали механизмлари далилланган;
экологик ахлоқни ривожлантиришнинг фуқаролик жамияти институтлари билан интеграциялашув моделлари, ижтимоий ташаббусларни қўллаб-қувватлаш механизмлари ишлаб чиқилиб, экологик таҳдидларга қарши курашда фуқаролик жамиятининг турли институтлари ҳамкорлигини таъминлаш стратегияси асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. “Жамиятда экологик онг ва маданиятни ривожлантиришнинг ахлоқий тамойиллари (ижтимоий-фалсафий таҳлил)” мавзусидаги тадқиқот натижалари қуйидаги йўналишларда амалиётга татбиқ этилган:
маънавий-ахлоқий нормалар ва тамойилларнинг устуворлашув қонуниятлари асосида “табиат-жамият-инсон” муносабатларини кучайтиришда экологик ахлоқнинг консептуал аҳамияти, унинг ижтимоий-фалсафий моҳияти жамият экологик онги, маданиятини ривожлантиришда экологик муаммолар ечимининг методологик негизи сифатида асослаб берувчи илмий янгиликлар Ўзбекистон Экологик партияси фаолиятида қўлланилган. Хусусан, партия томонидан ишлаб чиқилган “2023–2027-йилларда аҳолининг экологик маданиятини ривожлантириш” консепсиясини такомиллаштиришда маънавий-ахлоқий нормалар ва тамойиллар устуворлиги ёндашувларидан фойдаланилган (Ўзбекистон Экологик партиясининг 2025-йил 2-сентябрдаги 03/347-сонли маълумотномаси). Натижада диссертацияда илгари сурилган таклиф, тавсия ва хулосалар ёш авлод дунёқарашида экологик ахлоқнинг консептуал моҳиятини теранроқ тушунишга хизмат қилган.
жамиятнинг экологик онги ва маданиятини ривожлантириш қадриятлар тизими билан узвий боғлиқ эканлигини исботлаш орқали ахлоқий меъёрлар экологик тафаккурнинг шаклланишига бевосита таъсир кўрсатиши, шунингдек маънавий-ахлоқий етуклик даражаси ҳамда шахснинг экологик савияси ҳам шунга мутаносиб тарзда ортиб бориши ўртасидаги корреляцион боғлиқликнинг самарали механизмлари бўйича илмий хулосалар Ўзбекистон Экологик ҳаракати Республика Кенгаши фаолиятида татбиқ этилган. Ўзбекистон Экологик ҳаракати ташаббуси билан амалга оширилган “Ёш экологлар мактаби” лойиҳаси доирасида Тошкент шаҳри ва вилоят марказларида 14 та семинар ва мастер-класслар ташкил этилиб, 2000 дан ортиқ ўқувчи ва талаба қамраб олинган, тадқиқотчи таклиф этган методика асосида ўқув материаллари ишлаб чиқилган. “Яшил макон” умуммиллий лойиҳаси доирасида фуқаролик жамияти институтларининг интеграциялашув модели асосида маҳалла фуқаролар йиғинлари, ННТлар, таълим муассасалари ва бизнес тузилмалари билан ҳамкорлик механизмлари жорий этилган. Бундан ташқари, “Замонавий жамиятда экологик онг трансформацияси” мавзусидаги социологик тадқиқотида сўровнома инструментарийси диссертация назарияси асосида ишлаб чиқилган (Ўзбекистон Экологик ҳаракати Республика Кенгашининг 2025-йил 27-августдаги 08/61-сонли маълумотномаси). Диссертация натижалари ўтказилган тадбирларни илмий фактик маълумотлар билан бойиши ҳамда юқори савияда ўтишига хизмат қилган.
экологик ахлоқнинг жамият ҳаётидаги трансформацион жараёнлар ва уларнинг ўзаро детерминистик боғлиқлиги илмий-назарий жиҳатдан таҳлил қилиниб, ижтимоий онгда экологик императивнинг шаклланиш хусусиятлари ва уни такомиллаштиришнинг самарали механизмлари бўйича олинган таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маҳалла” телерадиоканали фаолиятида фойдаланган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Маҳалла” телерадиоканали давлат муассасасининг 2025-йил 4-ноябрдаги №01/16-263-сонли маълумотномаси). Натижада, “Маҳалла” телерадиоканалида эфирга узатилган теледастурлар орқали телетомашабинларга экологик ахлоқнинг жамият ҳаётидаги трансформацион жараёнлар ва уларнинг ўзаро детерминистик боғлиқлигига оид билим ва кўникмаларни шакллантиришга ҳисса қўшган.
экологик ахлоқни ривожлантиришнинг фуқаролик жамияти институтлари билан интеграциялашув моделлари, ижтимоий ташаббусларни қўллаб-қувватлаш механизмлари ишлаб чиқилиб, экологик таҳдидларга қарши курашда фуқаролик жамиятининг турли институтлари ҳамкорлигини таъминлаш стратегияси асосланганлигига доир диссертация янгиликлари Республика Маънавият ва маърифат маркази қошидаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти фаолиятига жорий этилган (Институтнинг 2026-йил 27-январдаги 10/68-сонли маълумотномаси). Натижада, Республика Маънавият ва маърифат маркази қошидаги Ижтимоий-маънавий тадқиқотлар институти илмий тадқиқот фаолиятини мувофиқлаштиришга хизмат қилган.