Raximov Bexruz Abdurashid o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “G‘o‘za seleksiyasida tola chiqimi va sifati yuqori boshlang‘ich ashyo yaratishda turlararo duragaylashning ahamiyati”, 06.01.05– Seleksiya va urug‘chilik (qishloq xo‘jaligi fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Qx 1773
Ilmiy rahbar: Toreev Fozilbek Nurullaevich, qishloq xo‘jaligi fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat agrar universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat agrar universiteti, DSc.08/2025.27.12.Qx.02.01.
Rasmiy opponentlar: Amanova Maxfurat Eshmuradovna, qishloq xo‘jaligi fanlari doktori, professor; Chorshanbiev Nurali Esonpulatovich, biologiya fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Yetakchi tashkilot: Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va etishtirish agrotexnologiyalari ilmiy tadqiqot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi g‘o‘zaning turlararo oddiy va murakkab duragaylash asosida tezpishar, mahsuldor, tola chiqimi va sifati yuqori hamda vilt kasalligiga bardoshli boshlang‘ich seleksion ashyolarini yaratishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
G.hirsutum L. va G.barbadense L. turlarida oddiy va murakkab duragaylash uslubini qo‘llagan holda yaratilgan tizmalarning vilt kasalligiga bardoshli, tola chiqimi va sifati yuqori bo‘lishida murakkab duragaylash uslubi samarali ekanligi aniqlangan;
turlararo F2-F3 duragaylarda belgilarning ajralish jarayonida hamda vilt zamburug‘lari bilan tabiiy zararlantirilgan muhitda ushbu kasallikka bardoshli, tola chiqimi va sifati yuqori boshlang‘ich ashyolar tanlab olingan;
turlararo oddiy va murakkab F3 avlodda tezpisharlik, vilt kasalligining umumiy darajada zararlanishi bilan boshqa asosiy belgilarning o‘zaro bog‘liqligi aksariyat duragaylarda o‘rta darajada ijobiy bo‘lganligi aniqlangan;
g‘o‘zaning turlararo F4-F5 avlod oilalarida qimmatli xo‘jalik belgilari tahlillari asosida oddiy duragaylardan 4 ta va murakkab duragaylardan 7 ta tezpishar, mahsuldor, yuqori tola chiqimi va sifatiga ega yangi tizmalar ajratib olinib, seleksiya jarayonlari uchun boshlang‘ich ashyolar sifatida tavsiya etilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. G‘o‘za seleksiyasida tola chiqimi va sifati yuqori boshlang‘ich ashyo yaratishda turlararo duragaylashning samarasi bo‘yicha olib borilgan tadqiqot natijalari asosida:
g‘o‘zaning yangi yaratilgan T-24, T-27, T-33 va T-36 tizmalari 2025-yilda Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlaridagi urug‘chilik fermer xo‘jaliklarida jami 5,55 gektar maydonda joriy etilgan (Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 15-oktyabrdagi 05/04-04-674 sonli ma’lumotnomasi). Natijada, serhosil, yirik ko‘sakli, vilt kasalligiga bardoshli, tola chiqimi va tolaning texnologik ko‘rsatkichlari yuqori bo‘lgan mazkur tizmalarning original urug‘lari ko‘paytirilgan.
g‘o‘zaning yangi yaratilgan T-33, T-36 tizmalari 2025-yilda Qashqadaryo viloyati, Qarshi tumanidagi “Ubaydulla bobo” urug‘chilik fermer xo‘jaligida 1,0 ga, “Sharopova Marifat” urug‘chilik fermer xo‘jaligida 0,75 ga, Kasbi tumanidagi “Rashid Bobo Salomov” fermer xo‘jaligida 1,0 ga hamda “Do‘stmurod Eshonqulov” urug‘chilik fermer xo‘jaligida 1,0 ga, jami 3,75 ga maydonda joriy etilgan (Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 15-oktyabrdagi 05/04-04-674 sonli ma’lumotnomasi). Natijada, ushbu tizmalar suv tanqisligiga bardoshli, o‘rta pishar (111-113 kun), bitta ko‘sakdagi paxta vazni 5,8-6,0 g., tola chiqimi 42,0-43,0 %, mikroneyr ko‘rsatkichi 4,2-4,3, tola uzunligi 1,23-1,25 dyuym, umumiy hosildorlik 40,0-43,5 s/ga ni tashkil etib, nazoratga nisbatan 3,5-6,5 s/ga yuqori hosil olishga erishilgan; 
g‘o‘zaning yangi yaratilgan T-24 va T-27 tizmalari 2025-yilda Surxondaryo viloyati, Jarqo‘rg‘on tumanidagi “Kakaydi fidokori” urug‘chilik fermer xo‘jaligida 0,5 ga, Termiz tumanidagi “Farovon Yangiariq” urug‘chilik fermer xo‘jaligida 1,3 ga, jami 1,8 ga maydonda joriy etilgan (Qishloq xo‘jaligida bilim va innovatsiyalar milliy markazining 2025-yil 15-oktyabrdagi 05/04-04-674 sonli ma’lumotnomasi). Natijada, ushbu tizmalar suv tanqisligiga bardoshli, o‘rta pishar (112-115 kun), bitta ko‘sakdagi paxta vazni 5,7-6,1 g., tola chiqimi 41,0-42,6 %, mikroneyr ko‘rsatkichi 4,3-4,4 tola uzunligi 1,21-1,24 dyuym, umumiy hosildorlik 40,5-43,0 s/ga ni tashkil etib, nazoratga nisbatan 3,5-6,0 s/ga yuqori hosil olishga erishilgan.