Кудратов Лазиз Фарходович
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Матннинг аспектуал таркиби ва унинг прагматик вазифалари (инглиз ва ўзбек тиллари мисолида)” 10.00.06 – Қийοсий адабийοтшунοслик, сҳοғиштирма тилшунοслик, таржимашунοслик  ихтисослиги
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Fil2567
Илмий раҳбар: филологийа фанлари доктори, профессор Мирсанов Ғайбулло Кулмурадович
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат чет тиллар институти
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори (DSc), профессор Джумабаева Жамила Шариповна; филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент Мусаев Абиш Абилказиевич
Етакчи ташкилот: Жиззах давлат педагогика университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқοтнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларидаги матннинг аспектуал таркиби ва унинг прагматик вазифаларини аниқлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
матндаги суперсинтактик бирликнинг денотатив даражадаги корреляцияси макровазият, яъни лисоний тартибга тегишли континуумга муносабати бўйича ўзига хос иерархик тартибланган, темпорал ва аспектуал мазмунни ўз ичига олган кичик воқеа-ҳодиса сифатида намоён бўлиши аниқланган;
инглиз тилида перфект ва имперфект оппозициясининг матндаги имкониятлари воқеа-ҳодисаларни чегаралаш, когезия функсиялари, макро-вазиятнинг вербал даражада маълум қолипда интеграллашувларида намоён бўлса, ўзбек тилида замон шакллари, етакчи ва кўмакчи феъл бирикмаларида ифодаланадиган перфектив ва имперфективлик матн ичидаги алоҳида вазиятларни тугалланиши, бошқа вазиятларга мазмунан интеграциялашувини таъминлашга хизмат қилиши асосланган;
иккала тилда ҳам феъл замон шаклларининг аспект семантикаси матндаги тил бирликларини аниқлаш жараёнида қўшимча темпорал восита сифатида хизмат қилиши баробарида матндаги лингвистик элементларни аниқлашга бевосита таъсир кўрсатиб, феъл шаклларининг ўзига хос семантикаси билвосита аниқланадиган компонентлар орқали матннинг мантиқий ва семантик тузилиши билан боғланиши исботланган;
инглиз ва ўзбек бадиий матн таркибидаги аспектуал категориялар перфектда референсия, пресуппозиция, матн тугалланганлигига ишора; имперфектда воқеа- ҳодисаларнинг давом этиши, такрорий актлар, бир неча воқеа-ҳодисаларнинг боғлиқлиги каби прагматик вазифалар устуворлигида намоён бўлиши далилланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Инглиз ва ўзбек тилларидаги матннинг аспектуал таркиби ва унинг прагматик вазифаларига оид қиёсий таҳлил жараёнида эришилган илмий натижалар асосида: 
матннинг суперсинтактик бирлигининг денотатив даражадаги коррелясияси макровазият, яъни лисоний тартибга тегишли континуумга муносабати бўйича ўзига хос иерархик тартибланган, темпорал ва аспектуал мазмунни ўз ичига олган кичик воқеа-ҳодиса сифатида намоён бўлишига оид назарий хулосалардан Қарши давлат университетида 2021-2023-йилларда бажарилган СУЗ-800-21ГР-381 “Реинфорcинг Энглиш Лангуаге cомпетенcе ат Карши Стате Университй” мавзусидаги халқаро тадқиқот лойиҳани бажаришда фойдаланилган (Қарши давлат университетининг 2024-йил 7-декабрдаги 03/3703-сон маълумотномаси). Натижада матн таркибида турли ифода воситаларидан фойдаланишда матннинг семантик таркибини шакллантиришга хизмат қиладиган темпорал ва аспектуал воситаларнинг уйғунлашуви натижаси эканлиги исботланган;
инглиз тилида перфект ва имперфект оппозициясининг матндаги имкониятлари воқеа-ҳодисаларни чегаралаш, когезия функсиялари, макро-вазиятнинг вербал даражада маълум қолипда интеграллашувларида номоён бўлса, ўзбек тилида замон шакллари, етакчи ва кўмакчи феъл бирикмаларида ифодаланадиган перфектив ва имперфективлик матн ичидаги алоҳида вазиятларни тугалланиши, бошқа вазиятларга мазмунан интеграциялашувини та'минлашга хизмат қилишига оид назарий хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида 2017-2020-йилларда бажарилган Европа Иттифоқининг Эрасмус+ 585845 ЭПП-1-2017-ЭС-ЭППКА2-CБҲЕ-ЖП “CЛАСС: Девелопмент оф тҳе интердисcиплинарй мастер програм он Cомпутатионал Лингуистиcс ат Cентрал Асиан университиес” мавзусидаги хорижий лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг  2024-йил 4-декабрдаги 2662/02-сон маълумотномаси). Натижада матнларнинг прагматик ва семантик тадқиқи ҳозирги кундаги тилшуносликнинг долзарб масалалари сирасига кирувчи аспектуал семантика, прагмалингвистика сингари соҳалар бўйича мавжуд илмий маълумотларни бойитишга хизмат қилган;
иккала тилда ҳам феъл замон шакллари аспект семантикаси матндаги тил бирликларини аниқлаш жараёнида қўшимча темпорал восита сифатида хизмат қилиши, матндаги лингвистик элементларни аниқлашга бевосита таъсир кўрсатиб, феъл шаклларининг ўзига хос семантикаси билвосита, аниқланадиган компонентлар орқали матннинг мантиқий ва семантик тузилиши билан боғланишига оид назарий хулосалардан Самарқанд давлат чет тиллар институтида 2022-2024-йилларда бажарилган АҚШ элчихонаси ҳамда Халқаро таълим бўйича Америка Кенгаши билан ҳамкорликда АҚШ давлат департаменти томонидан молиялаштириладиган ъъЭнглиш Аccесс Миcросчоларшип Програм” мавзусидаги хорижий лойиҳада фойдаланилган (Самарқанд давлат чет тиллар институтининг  2024-йил 4-декабрдаги 2661/02-сон маълумотномаси). Натижада ишлаб чиқилган тавсиялардан мазкур халқаро лойиҳани  амалга оширишда ва унинг ўқув жараёнида ундан унумли фойдаланишга хизмат қилган;
инглиз ва ўзбек бадиий матн таркибидаги аспектуал категориялар перфектда референсия, пресуппозития, матн тугалланганлигига ишора; имперфектда воқеа- ҳодисаларнинг давом этиши, такрорий актлар, бир неча воқеа-ҳодисаларнинг боғлиқлиги каби прагматик вазифалар устуворлигида намоён бўлишига оид назарий хулосалардан Малазиядаги Пендидикан Султан Идрис университетида “А Фрамеwорк оф Теачерсъ Дигитал анд Артифиcиал Интеллигенcе Cомпетенcиес Упскиллинг фор Индустрй 4.0 анд Индустрй 5.0” мавзусидаги хорижий лойиҳада фойдаланилган (Пендидикан Султан Идрис университетининг  2025-йил 20-февралдаги маълумотномаси). Натижада инглиз ва ўзбек бадий матндаги лисоний воситаларнинг ахборот узатиш, маълумот етказиш каби маълумотлари прагматик ассоциация натижаси эканлиги далилланган ва лойиҳага сингдирилган.