Abdieva Nargiza Rustamovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Chala tug‘ilgan chaqaloqlarda oziqlantirish turiga ko‘ra immunometabolik holatning o‘ziga xos xususiyatlari” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya (biologiya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.2.PhD/Tib2947.
Ilmiy rahbar: Muxamedova Shaxnoza Tolibovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Rasmiy opponentlar: Raxmankulova Zuxra Jandarovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Axmedova Xalida Yuldashevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarning oziqlanish turiga qarab immun-metabolik holatining xususiyatlarini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ektremal kam tana vaznli, juda kam va kam vaznli chaqaloqlarda gestatsion muddatga nomutanosib vazn fonida (respirator distress sindromi (RDS), perinatal markaziy nerv tizimi shikastlanishi (PPSNS), homila ichi infeksiyasi (HII) kabi patologik holatlar neonatal davr kechishini og‘irlashtirishga sabab bo‘lishi aniqlangan;
ilk bor aralash ovqatlanish sababli muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar ichak mikrobiologik manzarasida bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi, parenteral oziqlantirish sababli chaqaloqlarda bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi kamayishi fonida opportunistik patogen bakteriyalar va stafilokokklar klonizatsiyasining keskin ortishi isbotlangan;
ilk bor muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar qonida IL-1β va IL-10 sitokinlari miqdorining ortishi fonida ekstremal kam tana vaznli chaqaloqlarda gipomagniemiya, vitamin D va IgG miqdorining keskin kamayishi, rux va IgA miqdori esa kam va juda kam tana vaznli chaqaloqlar guruxida ishonarli yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor aralash va ayniqsa parenteral oziqlanishda bo‘lgan chaqaloqlar peshobida yallig‘lanishga xos (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) sitokinlar miqdorining keskin ortishi fonida yallig‘lanishga qarshi (IL-10) sitokin miqdorining kamayishi sababli yallig‘lanishga qarshi javob sustlashishiga olib kelishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
Chala tug‘ilgan chaqaloqlarda oziqlantirish turiga ko‘ra immunometabolik holatning o‘ziga xos xususiyatlari bo‘yicha olingan ilmiy natijalarga asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ektremal kam tana vaznli, juda kam va kam vaznli chaqaloqlarda gestatsion muddatga nomutanosib vazn fonida (respirator distress sindromi (RDS), perinatal markaziy nerv tizimi shikastlanishi (PPSNS), homila ichi infeksiyasi (HII) kabi patologik holatlar neonatal davr kechishini og‘irlashtirishga sabab bo‘lishi aniqlanganligi bo‘yicha «Muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 1 iyuldagi №24-m/024 sonli xulosasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali bo‘yicha 06.12.2024 yildagi №738-sonli va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi bo‘yicha 11.12.2024 yildagi №115-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 20 martdagi №14/17-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi ektremal va juda kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi amaliy faoliyatlariga muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli joriy etilishi xar bir chaqaloqqa nisbatan sarflangan mablag‘ning 3897300 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: ektremal kam tana vaznli, juda kam va kam vaznli chaqaloqlarda gestatsion muddatga nomutanosib vazn fonida patologik holatlar uchrashi neonatal davr kechishini og‘irlashtirishga sabab bo‘lishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor aralash ovqatlanish sababli muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar ichak mikrobiologik manzarasida bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi, parenteral oziqlantirish sababli chaqaloqlarda bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi kamayishi fonida opportunistik patogen bakteriyalar va stafilokokklar klonizatsiyasining keskin ortishi isbotlanganligi bo‘yicha «Muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 1 iyuldagi №24-m/024 sonli xulosasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali bo‘yicha 06.12.2024 yildagi №738-sonli va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi bo‘yicha 11.12.2024 yildagi №115-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 20 martdagi №14/17-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi ektremal va juda kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi amaliy faoliyatlariga muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli joriy etilishi xar bir chaqaloqqa nisbatan sarflangan mablag‘ning 3897300 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: aralash ovqatlanishda bo‘lgan muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar ichak mikrobiologik manzarasida bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi, ektremal kam vaznli va parenteral oziqlantirilgan chaqaloqlarda esa bifidobakteriyalar va laktobakteriyalar kolonizatsiyasi kamayishi fonida opportunistik patogen bakteriyalar va stafilokokklar klonizatsiyasining keskin ortishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar qonida IL-1β va IL-10 sitokinlari miqdorining ortishi fonida ekstremal kam tana vaznli chaqaloqlarda gipomagniemiya, vitamin D va IgG miqdorining keskin kamayishi, rux va IgA miqdori esa kam va juda kam tana vaznli chaqaloqlar guruxida ishonarli yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 1 iyuldagi №24-m/024 sonli xulosasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali bo‘yicha 06.12.2024 yildagi №738-sonli va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi bo‘yicha 11.12.2024 yildagi №115-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 20 martdagi №14/17-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi ektremal va juda kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi amaliy faoliyatlariga muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli joriy etilishi xar bir chaqaloqqa nisbatan sarflangan mablag‘ning 3897300 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlar qonida IL-1β va IL-10 sitokinlari miqdorining ortishi fonida ekstremal kam tana vaznli chaqaloqlarda gipomagniemiya, vitamin D va IgG miqdorining keskin kamayishi, rux va IgA miqdori esa kam va juda kam tana vaznli chaqaloqlar guruxida ishonarli yuqori ko‘rsatkichlarga ega bo‘lishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor aralash va ayniqsa parenteral oziqlanishda bo‘lgan chaqaloqlar peshobida yallig‘lanishga xos (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) sitokinlar miqdorining keskin ortishi fonida yallig‘lanishga qarshi (IL-10) sitokin miqdorining kamayishi sababli yallig‘lanishga qarshi javob sustlashishiga olib kelishi isbotlanganligi bo‘yicha «Muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 1 iyuldagi №24-m/024 sonli xulosasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali bo‘yicha 06.12.2024 yildagi №738-sonli va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi bo‘yicha 11.12.2024 yildagi №115-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 20 martdagi №14/17-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi ektremal va juda kam tana vaznli yangi tug‘ilgan chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola ilmiy amaliy tibbiyot markazi Samarqand viloyati filiali va Buxoro shaxar tug‘uruq kompleksi amaliy faoliyatlariga muddatdan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda immun-metabolik xolati buzilishlarini tashxislashning yangi usuli joriy etilishi xar bir chaqaloqqa nisbatan sarflangan mablag‘ning 3897300 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: aralash va ayniqsa parenteral oziqlanishda bo‘lgan chaqaloqlar peshobida yallig‘lanishga xos (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) sitokinlar miqdorining keskin ortishi fonida yallig‘lanishga qarshi (IL-10) sitokin miqdorining kamayishi sababli yallig‘lanishga qarshi javob sustlashishiga olib kelishi asoslangan.
