Абдиева Наргиза Рустамовнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Чала туғилган чақалоқларда озиқлантириш турига кўра иммунометаболик ҳолатнинг ўзига хос хусусиятлари” 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (биология фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2022.2.PhD/Tib2947.
Илмий раҳбар: Мухамедова Шахноза Толибовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Иммунология ва инсон геномикаси институти, DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01.
Расмий оппонентлар: Рахманкулова Зухра Жандаровна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Ахмедова Халида Юлдашевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: муддатидан олдин туғилган чақалоқларнинг озиқланиш турига қараб иммун-метаболик ҳолатининг хусусиятларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
эктремал кам тана вазнли, жуда кам ва кам вазнли чақалоқларда гестацион муддатга номутаносиб вазн фонида (респиратор дистресс синдроми (РДС), перинатал марказий нерв тизими шикастланиши (ППЦНС), ҳомила ичи инфекцияси (ҲИИ) каби патологик ҳолатлар неонатал давр кечишини оғирлаштиришга сабаб бўлиши аниқланган;
илк бор  аралаш овқатланиш сабабли муддатидан олдин туғилган чақалоқлар ичак микробиологик манзарасида бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси, парентерал озиқлантириш сабабли чақалоқларда бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси камайиши фонида оппортунистик патоген бактериялар ва стафилококклар клонизациясининг кескин ортиши исботланган;
илк бор муддатидан олдин туғилган чақалоқлар қонида IL-1β ва IL-10 цитокинлари миқдорининг ортиши фонида экстремал кам тана вазнли чақалоқларда гипомагниемия, витамин D ва IgG миқдорининг кескин камайиши, рух ва IgА миқдори эса кам ва жуда кам тана вазнли чақалоқлар гурухида ишонарли юқори кўрсаткичларга эга бўлиши исботланган;
илк бор аралаш ва айниқса парентерал озиқланишда бўлган чақалоқлар пешобида яллиғланишга хос (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) цитокинлар миқдорининг кескин ортиши фонида яллиғланишга қарши (IL-10) цитокин миқдорининг камайиши сабабли яллиғланишга қарши жавоб сустлашишига олиб келиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий этилиши. 
Чала туғилган чақалоқларда озиқлантириш турига кўра иммунометаболик ҳолатнинг ўзига хос хусусиятлари бўйича олинган илмий натижаларга асосида:
 биринчи илмий янгилик: эктремал кам тана вазнли, жуда кам ва кам вазнли чақалоқларда гестацион муддатга номутаносиб вазн фонида (респиратор дистресс синдроми (РДС), перинатал марказий нерв тизими шикастланиши (ППЦНС), ҳомила ичи инфекцияси (ҲИИ) каби патологик ҳолатлар неонатал давр кечишини оғирлаштиришга сабаб бўлиши аниқланганлиги бўйича «Муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июлдаги №24-m/024 сонли хулосаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали бўйича 06.12.2024 йилдаги №738-сонли ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси бўйича 11.12.2024 йилдаги №115-сонли  буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги №14/17-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши эктремал ва жуда кам тана вазнли янги туғилган чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси амалий фаолиятларига муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули жорий этилиши хар бир чақалоққа нисбатан сарфланган маблағнинг 3897300 сўмгача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса: эктремал кам тана вазнли, жуда кам ва кам вазнли чақалоқларда гестацион муддатга номутаносиб вазн фонида патологик ҳолатлар учраши неонатал давр кечишини оғирлаштиришга сабаб бўлиши асосланган;
иккинчи илмий янгилик: илк бор  аралаш овқатланиш сабабли муддатидан олдин туғилган чақалоқлар ичак микробиологик манзарасида бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси, парентерал озиқлантириш сабабли чақалоқларда бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси камайиши фонида оппортунистик патоген бактериялар ва стафилококклар клонизациясининг кескин ортиши исботланганлиги  бўйича «Муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июлдаги №24-m/024 сонли хулосаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали бўйича 06.12.2024 йилдаги №738-сонли ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси бўйича 11.12.2024 йилдаги №115-сонли  буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги №14/17-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши эктремал ва жуда кам тана вазнли янги туғилган чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси амалий фаолиятларига муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули жорий этилиши хар бир чақалоққа нисбатан сарфланган маблағнинг 3897300 сўмгача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса:   аралаш овқатланишда бўлган муддатидан олдин туғилган чақалоқлар ичак микробиологик манзарасида бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси, эктремал кам  вазнли ва парентерал озиқлантирилган чақалоқларда эса бифидобактериялар ва лактобактериялар колонизацияси камайиши фонида оппортунистик патоген бактериялар ва   стафилококклар клонизациясининг кескин ортиши асосланган; 
учинчи илмий янгилик: илк бор муддатидан олдин туғилган чақалоқлар қонида IL-1β ва IL-10 цитокинлари миқдорининг ортиши фонида экстремал кам тана вазнли чақалоқларда гипомагниемия, витамин D ва IgG миқдорининг кескин камайиши, рух ва IgА миқдори эса кам ва жуда кам тана вазнли чақалоқлар гурухида ишонарли юқори кўрсаткичларга эга бўлиши исботланганлиги бўйича «Муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июлдаги №24-m/024 сонли хулосаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали бўйича 06.12.2024 йилдаги №738-сонли ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси бўйича 11.12.2024 йилдаги №115-сонли  буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги №14/17-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши эктремал ва жуда кам тана вазнли янги туғилган чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси амалий фаолиятларига муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули жорий этилиши хар бир чақалоққа нисбатан сарфланган маблағнинг 3897300 сўмгача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса:  муддатидан олдин туғилган чақалоқлар қонида IL-1β ва IL-10 цитокинлари миқдорининг ортиши фонида экстремал кам тана вазнли чақалоқларда гипомагниемия, витамин D ва IgG миқдорининг кескин камайиши, рух ва IgА миқдори эса кам ва жуда кам тана вазнли чақалоқлар гурухида ишонарли юқори кўрсаткичларга эга бўлиши асосланган;
тўртинчи илмий янгилик: илк бор аралаш ва айниқса парентерал озиқланишда бўлган чақалоқлар пешобида яллиғланишга хос (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) цитокинлар миқдорининг кескин ортиши фонида яллиғланишга қарши (IL-10) цитокин миқдорининг камайиши сабабли яллиғланишга қарши жавоб сустлашишига олиб келиши исботланганлиги бўйича «Муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули» услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт кенгашининг 2024 йил 1 июлдаги №24-m/024 сонли хулосаси билан тасдиқлаган). Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали бўйича 06.12.2024 йилдаги №738-сонли ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси бўйича 11.12.2024 йилдаги №115-сонли  буйруқлари билан амалиётларига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги хузуридаги илмий техник кенгашининг 2025 йил 20 мартдаги №14/17-сонли хулосаси); ижтимоий самарадорлиги: илмий натижаларни клиник амалиётга жорий этилиши эктремал ва жуда кам тана вазнли янги туғилган чақалоқларни ташхислаш, даволаш тактикасини оптималлаштириш, асоратлар ва ўлим холатини камайтириш хамда хаёт сифатини яхшилашга имкон яратади; иқтисодий самарадорлиги: илмий натижаларнинг Республика ихтисослаштирилган она ва бола илмий амалий тиббиёт маркази Самарқанд вилояти филиали ва Бухоро шахар туғуруқ комплекси амалий фаолиятларига муддатдан олдин туғилган чақалоқларда иммун-метаболик холати бузилишларини ташхислашнинг янги усули жорий этилиши хар бир чақалоққа нисбатан сарфланган маблағнинг 3897300 сўмгача тежаш ва  даволаш самарадорлигини оширишга имкон яратади;  хулоса: аралаш ва айниқса парентерал озиқланишда бўлган чақалоқлар пешобида яллиғланишга хос (IL-1β, IL-6, TNF-α, MCP-1) цитокинлар миқдорининг кескин ортиши фонида яллиғланишга қарши (IL-10) цитокин миқдорининг камайиши сабабли яллиғланишга қарши жавоб сустлашишига олиб келиши асосланган.