Исмаилов Дилшод Анваржоновичнинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Инвестицияларни молиявий бошқариш методологиясини такомиллаштириш», 08.00.07 - “Молия, пул муомаласи ва кредит” (иқтисодиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.3.DSc/Iqt983.
Илмий маслаҳатчи: Каримов Норбой Ғаниевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/2025.27.12.I.23.01.
Расмий оппонентлар: Бузрукхонов Сарвархон Мунавархонович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Олимжонов Одил Олимович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Бердияров Бахриддин Тавашарович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат техника университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади Ўзбекистонда инвестицияларни молиявий бошқариш методологиясини такомиллаштириш қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
ESG тамойилларини жорий этиш ва ESG рейтинг кўрсаткичларини шакллантириш асосида корхоналарнинг кредитга лаёқатлилигини ошириш ҳамда давлат кафолатисиз (қарз рисклари тўлиқ корхонага тегишли бўлган) халқаро инвестицияларни жалб қилиш таклиф этилган;
лойиҳаларни хорижий инвестицион кредитлар ҳисобидан молиялаштиришда давлат кафолати ўрнига носуверен ва корпоратив кафолатларни жорий этиш ҳамда кредитга ариза беришдан маблағ ажратишгача бўлган муддатни 18 ойдан 3 ойгача қисқартириш таклиф этилган;
рақамли технологиялар соҳасида хорижий венчур жамғармаларидан активлари 50 млн АҚШ долларидан ортиқ инвестиция жалб қилган стартап лойиҳаларга жалб этилган инвестиция миқдорига мутаносиб равишда 100 минг АҚШ долларидан ошмаган ҳажмда маҳаллий инвестиция маблағларини ажратиш таклиф этилган;
давлат иштирокидаги инвестиция лойиҳаларида анъанавий икки томонлама риск тақсимлашдан фарқли равишда рискларни давлат, инвестор ва лойиҳа ташаббускори ўртасида мустақил иқтисодий манфаатлар асосида тақсимлашга қаратилган “Уч томонлама мувозанатли риск тақсимоти (TBRAF)” (рискларни уларни бошқариш қобилиятига мос равишда оптимал тақсимлаш) таклиф этилган;
Ўзбекистонда ялпи ички маҳсулот ва асосий капиталга киритилган инвестициялар ўртасидаги узоқ муддатли боғлиқликнинг эконометрик модели орқали асосий макроиқтисодий кўрсаткичларнинг 2030-йилга қадар прогноз параметрлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Инвестицияларни молиявий бошқариш методологиясини такомиллаштириш юзасидан ишлаб чиқилган илмий таклифлар ва амалий тавсиялар асосида:
ESG тамойилларини жорий этиш ва ESG рейтинг кўрсаткичларини шакллантириш асосида корхоналарнинг кредитга лаёқатлилигини ошириш ҳамда давлат кафолатисиз халқаро инвестицияларни жалб қилиш таклифи - Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024-йил 21-февралдаги ПФ-37-сонли ва 2025-йил 30-январдаги ПФ-16-сонли фармонларини ишлаб чиқишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 03-21-3-01377-сон маълумотномаси). Мазкур меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида корхоналарнинг инвестицион фаолиятига ESG тамойилларини жорий қилишни рағбатлантирилиши натижасида энергетика, телекоммуникация, тоғ-кон, металлургия ва кимё саноати соҳаларидаги юқори рейтингли давлат корхоналарининг инвестиция лойиҳаларини молиялаштириш имкониятлари кенгайиб, имтиёзли шартларда инвестиция ресурсларини жалб қилишга эришилган;
лойиҳаларни хорижий инвестицион кредитлар ҳисобидан молиялаштиришда давлат кафолати ўрнига носуверен ва корпоратив кафолатларни жорий этиш ҳамда кредитга ариза беришдан маблағ ажратишгача бўлган муддатни 18 ойдан 3 ойгача қисқариш таклифи Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 03-21-3-01377-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида корхоналарнинг кредитга лаёқатлилигини баҳолаш жараёни МҲХСга мувофиқлаштирилиб, хорижий банклар томонидан лойиҳанинг техник-иқтисодий асосномасини кўриб чиқиш даврининг қисқартирилишига эришилган;
рақамли технологиялар соҳасида хорижий венчур жамғармаларидан активлари 50 млн АҚШ долларидан ортиқ инвестиция жалб қилган стартап лойиҳаларга жалб этилган инвестиция миқдорига мутаносиб равишда 100 минг АҚШ долларидан кўп бўлмаган ҳажмда маҳаллий инвестиция маблағларини ажратиш таклифи Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 03-21-3-01377-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида бошқарув остидаги инвестиция активлари қиймати 50 миллион АҚШ долларидан кўп бўлган хорижий венчур жамғармалардан инвестиция жалб қилган стартап лойиҳаларга мазкур инвестицияга тенг миқдоргача бўлган, бироқ 100 минг АҚШ доллари эквивалентидан ошмаган миқдорда маҳаллий инвестиция маблағларини ажратиш амалиёти йўлга қўйилган;
давлат иштирокидаги инвестиция лойиҳаларида анъанавий икки томонлама риск тақсимлашдан фарқли равишда рискларни давлат, инвестор ва лойиҳа ташаббускори ўртасида мустақил иқтисодий манфаатлар асосида тақсимлашга қаратилган “Уч томонлама мувозанатли риск тақсимоти “Triple-Balance Risk Allocation Framework (TBRAF)” ишлаб чиқиш таклифи Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлиги томонидан амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 03-21-3-01377-сон маълумотномаси). Мазкур таклифнинг амалиётга жорий этилиши натижасида 2024-йилда молиялаштирилган инвестицион лойиҳаларнинг ўртача риски 14-15 фоизга қисқарган;
Ўзбекистонда ялпи ички маҳсулот ва асосий капиталга киритилган инвестициялар ўртасидаги узоқ муддатли боғлиқликнинг эконометрик модели орқали асосий макроиқтисодий кўрсаткичларнинг 2030-йилга қадар ишлаб чиқилган прогноз параметрлари Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигида амалиётга жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг 2025-йил 10-декабрдаги 03-21-3-01377-сон маълумотномаси). Мазкур прогноз қийматларини ишлаб чиқилиши натижасида асосий капиталга киритилган инвестицияларнинг 1 бирликка ошиши барқарор иқтисодий ривожланишнинг асосий кўрсаткичи бўлган ялпи ички маҳсулотнинг 1,68 бирликка ошишини таъминлаши аниқланган.