Тураева Фирузахон Алишерхон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Панмикс ва инбред шароитида туғилган, ихтиоз касаллиги билан хасталанган бемор болаларда касалликни кечишини клиник ва иммунологик хусусиятлари”, 14.00.11 – Дерматология ва венерология (тиббиёт фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақами: B2023.1.PhD/Tib3351.
Илмий рахбар: Маннанов Абдушукур Маликович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи,  ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.25.Tib.01.05.
Расмий оппонентлар: Ваисов Адхам Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Пакирдинов Адхам Бегишевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади тадқиқотнинг мақсади болаларда ихтиозни замонавий текшириш усулларидан фойдаланган ҳолда ихтиознинг турли шаклларининг клиник ва иммунологик хусусиятлари ва кечишининг туғилиш шароитига қараб ўзига хос хусусиятларини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
туғма ихтиоз билан касалланган, инбридинг шароитида туғилган болаларда касалликнинг панмикс шароитида туғилган ихтиоз билан касалланган болаларга нисбатан янада оғирроқ кечиши, эрта бошланиши, тери қопламининг шикастланиши генерализациялашганлиги, асоратлар ва ҳамроҳ патологиялар юқори учраш частотаси билан тавсифланиши аутосом-рецессив мутациялар ва генетик оғирлашганлик таъсири билан боғлиқлилиги исботланган;
туғма ихтиознинг оғирлик индекси (Congenital Ichthyosis Severity Index, Kamalpur) болаларда туғма ихтиознинг оғирлигини баҳолашда ишончли восита ва муҳим клиник аҳамиятга эга эканлиги, ундан фойдаланиш касаллик динамикаси ва терапия самарадорлигини объектив баҳолаш имконини бериши исботланган;
туғма ихтиозда ота-оналарнинг никоҳ турига қараб иммунитет кўрсаткичларини сезиларли ўзгаришлари, жумладан инбридинг шароитида туғилган болаларда иммунитетнинг дисрегуляцияси кузатилган: яллиғланиш олди цитокинлари (ИЛ-17, ИЛ-4, TNF-α) даражасининг ошиши, лимфоцитлар, CD16+-ҳужайраларнинг пасайиши ва CD8+-популяциясининг ўсиши фонида иммунитетнинг гуморал бўғинининг фаоллашуви (IgG, IgA, IgM ва ЦИКнинг ошиши), бу иммунорегулятор дисбаланс ҳолати ва сурункали яллиғланиш жараёнининг шаклланишини акс эттиши исботланган;
Колефер ва EPTA PSO препаратларидан фойдаланган ҳолда болаларда туғма ихтиозларни комплекс даволаш схемасини қўллаш анъанавий даволаш билан таққослаганда сезиларли даражада юқори клиник самарадорликни таъминлаши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Туғма ихтиознинг клиник-иммунологик хусусиятларини баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: туғма ихтиоз билан касалланган, инбред шароитида туғилган болаларда панмикс шароитида туғилган ихтиоз билан касалланган болаларга нисбатан касалликнинг янада оғирроқ кечиши, эрта бошланиши, тери қопламининг шикастланиши генерализациялашганлиги, асоратлар ва ҳамроҳ патологиялар юқори учраш частотаси билан тавсифланиши аутосом-рецессив мутациялар ва генетик оғирлашганлик таъсири билан боғлиқлилиги исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт унивеситети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 22 сентябр №09-25/679-t-сон билан тасдиқланган “Болаларда ихтиозни ташхислаш ва даволашнинг замонавий усуллари” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Тошкент шаҳар 4-туманлараро тери-таносил диспансерининг 2025 йил 23 сентябрдаги №89-сон буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилояти худудий филиалининг 2025 йил 24 сентябрдаги №103-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий Техник Кенгашининг 02.12.2025 йилдаги 30/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: инбред ва панмикс мухитида туғилган болаларда касаллик кечишини оғирлиги, тери шикастланишининг кенг тарқалганлиги ва клиник кечиши ўртасидаги фарқларни исботлаш (р< 0,001), инбред оилалардаги болаларда касалликнинг оғирроқ ва умумий клиник кечишини эрта ташхис қўйиш, касалликнинг кечишини башорат қилиш ва даволаш-профилактика чора-тадбирлари ҳажмини танлашда дифференциал ёндашиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: туғма ихтиоз билан оғриган беморларни эрта ташхислаш касалликни ташхислашда қўшимча инвазив текширувлардан (гистологик таҳлил) воз кечиш ҳисобига битта текширувга сарфланадиган харажатларни 279600 сўмга, 80 нафар беморда эса 2236800 сўмга иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: Инбред мухитда туғилган болаларда панмикс мухитида дунёга келган беморларга нисбатан тери қопламининг шикастланиши оғирроқ ва генерализацияланган холда кечиши, эрта бошланиши (туғилишдан), ёндош патологияларнинг юқори частотаси билан ифодаланиши аутосом рецессив мутациялар ва генетик оғирлик таъсири билан боғлиқлигини билиш эрта ташхис қўйиш хисобига 1 нафар бемор ҳисобига бюджет ташқари маблағларни 279600 сўмга иқтисод қилиш имконини берган;
иккинчи илмий янгилик: туғма ихтиознинг оғирлик индекси (Congenital Ichthyosis Severity Index, Kamalpur) болаларда туғма ихтиознинг оғирлигини баҳолашда ишончли восита ва муҳим клиник аҳамиятга эга эканлиги, ундан фойдаланиш касаллик динамикаси ва терапия самарадорлигини объектив баҳолаш имконини бериши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт унивеситети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 22 сентябр №09-25/679-t-сон билан тасдиқланган “Болаларда ихтиозни ташхислаш ва даволашнинг замонавий усуллари” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Тошкент шаҳар 4-туманлараро тери-таносил диспансерининг 2025 йил 23 сентябрдаги №89-сон буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилояти худудий филиалининг 2025 йил 24 сентябрдаги №103-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий Техник Кенгашининг 02.12.2025 йилдаги 30/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: Камалпур усули бўйича туғма ихтиознинг оғирлигини баҳолашдан фойдаланиш касаллик динамикасини ва терапия самарадорлигини объектив баҳолашга имкон беради, ихтиоз касаллигининг оғирлигини миқдорий баҳолаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: туғма ихтиознинг оғирлик даражасини Камалпур усули (CISI) бўйича баҳолаш туғма ихтиознинг оғирлик даражасини баҳолашда, даволаш динамикасининг самарадорлигини тўғри ва эрта баҳолаш ва ташхис қўйиш муддатини қисқартириш хисобига самарали патогенетик ва симптоматик даволаш имконини беради (Клиника прейскурантига кўра, беморнинг клиникада бир кун давомида даволаниши нархи ўртача 120000 сўмни ташкил этади, 80 нафар беморда эрта ташхис қўйиш ҳисобига 86400000 сўм иқтисод қилинади). Хулоса: туғма ихтиознинг оғирлик даражасини Камалпур усули (CISI) бўйича баҳолаш туғма ихтиознинг оғирлик даражасини баҳолашда ишончли восита бўлиб, қўшимча текширувлардан воз кечишга ва даволаш самарадорлигини баҳолашга ёрдам беради, 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 120000 сўмга иқтисод қилиш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: туғма ихтиозда ота-оналарнинг никоҳ турига қараб иммунитет кўрсаткичларини сезиларли ўзгаришлари, жумладан инбридинг шароитида туғилган болаларда иммунитетнинг дисрегуляцияси кузатилган: яллиғланиш олди цитокинлари (ИЛ-17, ИЛ-4, TNF-α) даражасининг ошиши, лимфоцитлар, CD16+-ҳужайраларнинг пасайиши ва CD8+-популяциясининг ўсиши фонида иммунитетнинг гуморал бўғинининг фаоллашуви (IgG, IgA, IgM ва ЦИКнинг ошиши), бу иммунорегулятор дисбаланс ҳолати ва сурункали яллиғланиш жараёнининг шаклланишини акс эттиши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт унивеситети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 22 сентябр №09-25/679-t-сон билан тасдиқланган “Болаларда ихтиозни ташхислаш ва даволашнинг замонавий усуллари” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Тошкент шаҳар 4-туманлараро тери-таносил диспансерининг 2025 йил 23 сентябрдаги №89-сон буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилояти худудий филиалининг 2025 йил 24 сентябрдаги №103-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий Техник Кенгашининг 02.12.2025 йилдаги 30/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: инбридинг шароитида туғилган болаларда яққол намоён бўлган иммун дисрегуляция: яллиғланиш олди цитокинлари (ИЛ-17, ИЛ-4, TNF-α) даражасининг ошиши, лимфоцитларнинг пасайиши фонида иммунитетнинг гуморал бўғинининг фаоллашиши, бу иммунорегулятор дисбаланс ҳолати ва сурункали яллиғланиш жараёнининг шаклланишини акс эттириши исботланганлиги мутахассис дерматологлар, неонатологлар, дерматологлар, аллергологлар томонидан ихтиозни эрта ташхислашда ўзига хос иммунологик диагностика мезонларидан фойдаланиш, шунингдек, туғма ихтиоз билан оғриган болаларни даволашнинг самарали патогенетик усулини тайинлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: инбридинг шароитида туғилган болаларда иммун дисрегуляция қайд этилиши, яллиғланиш олди цитокинлари (ИЛ-17, ИЛ-4, TNF-α) даражасининг ошиши, лимфоцитларнинг пасайиши фонида иммунитетнинг гуморал бўғинининг фаоллашиши, бу иммунорегулятор дисбаланс ҳолати ва сурункали яллиғланиш жараёнининг шаклланишини акс эттиради, болаларда ихтиозга сарфланадиган харажатларни тежаш имконини беради, касалликни ташхислаш муддатини қисқартиради ва эрта самарали патогенетик даволашни бошлаш имконини беради. Эрта ташхис қўйиш ва даволаш тактикасини аниқлаш ҳисобига беморнинг шифохонада даволаниши 10 кундан 8 кунгача қисқартириш имконини берган, ва шифохонада қолиш харажатлари тахминан 240000 сўмга камайди (клиника прейскурантига кўра, беморнинг бир кун давомида клиникада қолиш харажати ўртача 120000 сўмни ташкил этади). Хулоса: болаларда туғма ихтиозни эрта ташхислашда тегишли иммунологик текширувларни ўтказиш 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 240000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: Колефер ва EPTA PSO препаратларидан фойдаланган ҳолда болаларда туғма ихтиозларни комплекс даволаш схемасини қўллаш анъанавий даволаш билан таққослаганда сезиларли даражада юқори клиник самарадорликни таъминлаши исботланганлиги Тошкент давлат тиббиёт унивеситети мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 22 сентябр №09-25/679-t-сон билан тасдиқланган “Болаларда ихтиозни ташхислаш ва даволашнинг замонавий усуллари” номли услубий тавсияномада акс эттирилган хамда Тошкент шаҳар 4-туманлараро тери-таносил диспансерининг 2025 йил 23 сентябрдаги №89-сон буйруғи ва Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Жиззах вилояти худудий филиалининг 2025 йил 24 сентябрдаги №103-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлигининг Илмий Техник Кенгашининг 02.12.2025 йилдаги 30/33-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: клиник тадқиқотлар натижаларига кўра, Колефер ва EPTAderm PSO препаратларидан фойдаланган ҳолда самарали комплекс терапия гиперкератоз, эритема ва соч тўкилишини сезиларли даражада бартараф этишга, ремиссия даврини барқарорлаштиришга, даволаш муддатларини қисқартиришга ва беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: ихтиоз билан касалланган беморларни комплекс даволашни қўллаш касалхонада даволаниш муддатини 10 кундан 8 кунгача қисқартириш имконини берган, ва шифохонада қолиш харажатлари тахминан 240000 сўмга камайди (клиника прейскурантига кўра, беморнинг бир кун давомида клиникада қолиш харажати ўртача 120000 сўмни ташкил этади). Хулоса: беморнинг шифохонада даволаниш муддати қисқартирилиши, дори-дармонларнинг истеъмоли камайиши, туғма ихтиоз билан оғриган беморларни стационар даволашда замонавий даволаш усулларини қўллаши 1 нафар бемор ҳисобига бюджет маблағларини 240000 сўмга иқтисод қилиш имконини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish