Қодирова Шаҳло Саломовнанинг
фан доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «COVID-19 ўтказган, юрак-қон томир касалликлари бор беморларда психоэмоционал бузилишларни коррекция усулларини оптималлаштириш», 14.00.05 – Ички касалликлар, 14.00.18 – Психиатрия ва наркология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2024.1.DSc/Tib987.
Илмий маслаҳатчилар: Жарилкасинова Гаухар Жанизаковна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Алимов Улугбек Худоярович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Мухаммадиева Нигина Баходировна, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Маматов Сагинали Мурзаевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Очилов Улуғбек Усманович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
 Етакчи ташкилот: Бошқирдистон давлат тиббиёт университети (Россия Федерацияси) .
II. Тадқиқотнинг мақсади: COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни коррекция усулларини уларнинг психологик ҳолати, клиник хусусиятлари ва прогностик омилларини таҳлил қилиш асосида оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
COVID-19 инфекциясини бошдан кечирган артериал гипертензия, сурункали юрак етишмовчилиги ва инфарктдан кейинги кардиосклероз мавжуд беморларда хавотир-депрессив бузилишларнинг тарқалганлиги ва клиник намоён бўлиш даражаси анамнезида коронавирус инфекцияси бўлмаган беморларга нисбатан ишончли юқори эканлиги аниқланган;
юрак-қон томир касалликлари билан оғриган беморларда ўтказилган коронавирус инфекциясининг оғирлик даражаси билан психоэмоционал бузилишларнинг намоён бўлиш даражаси ўртасида Гамилтон, HADS ва Цунг психометрик шкалалари бўйича ишончли ўзаро боғлиқлик мавжудлиги аниқланган;
COVID-19 дан кейинги кардиологик беморларда кузатиладиган психоэмоционал бузилишларнинг патогенетик механизмлари яллиғланиш, гормонал ва антиоксидант статус ўзгаришлари билан боғлиқлиги IL-6, кортизол ва гомоцистеин даражаларининг ошиши ҳамда серотонин ва глутатион концентрацияларининг камайиши билан намоён бўлиши исботланган;
COVID-19 ни бошдан кечирган юрак-қон томир касалликлари билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларни эрта аниқлаш мақсадида психометрик шкалалар (HADS, Гамилтон, Цунг) ни яллиғланиш ва гормонал профил биомаркерлар (IL-6, кортизол, гомоцистеин, серотонин, глутатион) билан интеграциялашган ҳолда қўллашнинг юқори диагностик аҳамияти асосланган;
COVID-19 ни бошидан ўтказган кардиологик беморларда яллиғланиш маркерлари, гормонал профил ва юрак-қон томир патологиясининг клиник хусусиятларини инобатга олган ҳолда психоэмоционал бузилишларни коррекция қилишнинг индивидуаллаштирилган, дифференциал антидепрессив терапия схемалари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Юрак-қон томир касалликлари бўлган ва COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган беморларда психоэмоционал бузилишларни эрта ташхислаш, патогенетик маркёрлар асосида баҳолаш, хавф даражасини прогноз қилиш ва индивидуал терапияни амалга ошириш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: COVID-19 инфекциясини бошдан кечирган артериал гипертензия, сурункали юрак етишмовчилиги ва инфарктдан кейинги кардиосклероз мавжуд беморларда хавотир-депрессив бузилишларнинг тарқалганлиги ва клиник намоён бўлиш даражаси анамнезида коронавирус инфекцияси бўлмаган беморларга нисбатан ишончли юқори эканлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 февралда 25-m/043-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни диагностика қилишнинг такомиллаштирилган усули” ва  25-m/036-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни индивидуал терапевтик коррекция қилиш усули” номли услубий тавсиялар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2072-сон, Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2071-сон, Навои шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 07.03.2025 йилдаги 04/2208-сон,  Бухоро вилояти Когон шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2073-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети клиникаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2074-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2068-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/05-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 инфекциясини ўтказган артериал гипертония, сурункали юрак етишмовчилиги ва инфарктдан кейинги кардиосклерози мавжуд беморларда хавотирли-депрессиявий ҳолатлар кўпроқ ва оғирроқ экани аниқланди; уларни амбулатор босқичда эрта аниқлаш ҳаёт сифатини яхшилашга имкон берди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1340000 сўм бюджет маблағлари ва 955000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари хавф гуруҳига кирувчи юрак-қон томир касалликлари билан касалланган беморларда психоэмоционал бузилишларни эрта аниқлаш орқали иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: юрак-қон томир касалликлари билан оғриган беморларда ўтказилган коронавирус инфекциясининг оғирлик даражаси билан психоэмоционал бузилишларнинг намоён бўлиш даражаси ўртасида Гамилтон, HADS ва Цунг психометрик шкалалари бўйича ишончли ўзаро боғлиқлик мавжудлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 февралда 25-m/043-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни диагностика қилишнинг такомиллаштирилган усули” ва  25-m/036-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни индивидуал терапевтик коррекция қилиш усули” номли услубий тавсиялар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2072-сон, Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2071-сон, Навои шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 07.03.2025 йилдаги 04/2208-сон,  Бухоро вилояти Когон шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2073-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети клиникаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2074-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2068-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/05-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 инфекциясининг оғирлик даражаси билан психоэмоционал бузилишлар ифодаланиши ўртасида Гамилтон, HADS ва Цунг шкалалари бўйича ишончли корреляция аниқланди, бу ушбу шкалаларни кардиологик беморларда постковид ҳолатларни клиник баҳолашда самарали қўллаш имконини берди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1480000 сўм бюджет маблағлари ва 890000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари таклиф этилаётган клиник-лаборатор маркерлар (IL-6, кортизол, гомоцистеин, серотонин ва глутатион) мажмуасидан постковид давридаги юрак-қон томир касалликлари бор беморларни диагностика қилишда фойдаланиш орқали иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: COVID-19 дан кейинги кардиологик беморларда кузатиладиган психоэмоционал бузилишларнинг патогенетик механизмлари яллиғланиш, гормонал ва антиоксидант статус ўзгаришлари билан боғлиқлиги IL-6, кортизол ва гомоцистеин даражаларининг ошиши ҳамда серотонин ва глутатион концентрацияларининг камайиши билан намоён бўлиши исботланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 февралда 25-m/043-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни диагностика қилишнинг такомиллаштирилган усули” ва  25-m/036-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни индивидуал терапевтик коррекция қилиш усули” номли услубий тавсиялар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2072-сон, Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2071-сон, Навои шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 07.03.2025 йилдаги 04/2208-сон,  Бухоро вилояти Когон шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2073-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети клиникаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2074-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2068-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/05-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморларда хавотир, депрессия ва қўрқув ҳиссининг камайиши уларнинг кундалик фаоллигини оширади, уйқу сифатини тиклайди ва умумий психологик фаровонлигини таъминлайди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1235000 сўм бюджет маблағлари ва 590000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари аниқ ва мақсадли психометрик баҳолаш ҳисобига қўшимча лаборатор таҳлиллар ва психоневрологик мутахассисларга юбориш ҳолатлари 1,5-2 бараварга қисқартириш натижасида иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: COVID-19 ни бошдан кечирган юрак-қон томир касалликлари билан оғриган беморларда психоэмоционал бузилишларни эрта аниқлаш мақсадида психометрик шкалалар (HADS, Гамилтон, Цунг) ни яллиғланиш ва гормонал профил биомаркерлар (IL-6, кортизол, гомоцистеин, серотонин, глутатион) билан интеграциялашган ҳолда қўллашнинг юқори диагностик аҳамияти асосланганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 февралда 25-m/043-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни диагностика қилишнинг такомиллаштирилган усули” ва  25-m/036-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни индивидуал терапевтик коррекция қилиш усули” номли услубий тавсиялар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2072-сон, Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2071-сон, Навои шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 07.03.2025 йилдаги 04/2208-сон,  Бухоро вилояти Когон шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2073-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети клиникаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2074-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2068-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/05-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: COVID-19 оғир кечган беморларда IL-6, кортизол ва гомоцистеин юқори, серотонин ва глутатион паст экани аниқланиб, хавотирли-депрессиявий ҳолатлар патогенезида яллиғланиш, нейроэндокрин ва оксидатив стресс механизмлари иштирок этиши тасдиқланди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 1300000 сўм бюджет маблағлари ва 560000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари биомаркерлар асосида мақсадли таҳлиллар ўтказилиши орқали ортиқча тестлар ва шифохонага ётқизиш эҳтиёжини камайтириш ҳисобига иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: COVID-19 ни бошидан ўтказган кардиологик беморларда яллиғланиш маркерлари, гормонал профил ва юрак-қон томир патологиясининг клиник хусусиятларини инобатга олган ҳолда психоэмоционал бузилишларни коррекция қилишнинг индивидуаллаштирилган, дифференциал антидепрессив терапия схемалари ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Бухоро давлат тиббиёт институти эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 28 февралда 25-m/043-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини бошидан ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни диагностика қилишнинг такомиллаштирилган усули” ва  25-m/036-сон билан тасдиқланган “COVID-19 инфекциясини ўтказган юрак-қон томир касалликлари бўлган беморларда психоэмоционал бузилишларни индивидуал терапевтик коррекция қилиш усули” номли услубий тавсиялар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Бухоро вилояти кўп тармоқли тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2072-сон, Бухоро шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04/2071-сон, Навои шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 07.03.2025 йилдаги 04/2208-сон,  Бухоро вилояти Когон шаҳар тиббиёт бирлашмаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2073-сон, Самарқанд давлат тиббиёт университети клиникаси бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2074-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган терапия ва тиббий реабилитация илмий-амалий тиббиёт маркази бўйича 04.03.2025 йилдаги 04\2068-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 20 июндаги 20/05-сонли хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: юрак-қон томир касалликлари бўлган ва COVID-19 инфекциясини ўтказган беморларда яллиғланиш ва гормонал кўрсаткичларни ҳисобга олган ҳолда психоэмоционал бузилишларни коррекция қилишнинг индивидуал схемалари ишлаб чиқилиб, реабилитация натижалари яхшиланди. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаниш учун сарфланадиган 2100000 сўм бюджет маблағлари ва 900000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари ҳар бир бемор учун юқори самарадор даволаш схемаларини қўллаш орқали дори воситаларига бўлган эҳтиёж 35% га ва шифохонада даволаниш эҳтиёжи 2 бараварга камайтириш натижасида иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish