Shaxanova Shaxnoza Shavkatovnaning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Onkologik kasalliklarda sarkopeniya sindromi: klinik-laborator belgilari, erta tashxislash, davolash va xavf omillari», 14.00.14 – Onkologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.DSc/Tib1240.
Ilmiy maslahatchi: Raximov Nodir Maxammatkulovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Bolalar onkologiyasi, gematologiyasi va klinik immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.06/2025.27.12.Tib.06.01.
Rasmiy opponentlar: Alimov Ijod Rustamovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Ziyadullaev Shuxrat Xudoyberdievich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Xodjiev Daniyar Shamuratovich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: funksional, morfometrik va biokimyoviy parametrlarni baholash asosida, onkologik bemorlarda sarkopeniya sindromining diagnostik va prognostik modelini kompleks ishlab chiqish va asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor onkologik amaliyotda mushak holatini kompleks baholash uchun kliniko-instrumental va laborator markerlarni integratsiya qiluvchi polikomponentli diagnostik model ishlab chiqilib, IL-6 va CRP kabi yallig‘lanish sitokinlarining mushak metabolizmidagi katabolik jarayonlarning asosiy triggerlari ekanligi ilmiy jihatdan asoslangan;
sarkopeniyaning progressiyasini bashoratlash uchun funksional testlar, instrumental ko‘rsatkichlar va biokimyoviy markerlarni integratsiya qilgan taklif etilgan modifikatsiyalangan stratifikatsiya modelining yuqori prognostik aniqligi (AUC > 0,8) isbotlangan;
davolashni shaxsiylashtirish imkoniyatlarini kengaytirish uchun o‘sma bosqichi, joylashuvi va bemorning metabolik xususiyatlarini hisobga olgan holda differensial terapevtik algoritm optimizatsiyalashtirilgan;
jinsga xos chegara qiymatlarini aniqlashda m. rectus femoris qalinligini ultratovushda o‘lchash usuli KT va MRTga nisbatan samarali va amaliy jihatdan qulay al`ternativa diagnostik usul sifatida imliy asoslangan;
engil va o‘rtacha sarkopeniyada «terapevtik oyna» konsepsiyasi asosida kompleks aralashuvlarning samaradorligi va funksional potensialni tiklash imkoniyati isbotlanib, sarkopeniya og‘irlik darajasining umumiy yashash muddatiga mustaqil xavf omili sifatida ta’sirini baholashga qaratilgan prognostik model ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Funksional, morfometrik va biokimyoviy parametrlarni baholash asosida, onkologik bemorlarda sarkopeniya sindromining diagnostik va prognostik modelini kompleks ishlab chiqish va asoslash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor onkologik amaliyotda mushak holatini kompleks baholash uchun kliniko-instrumental va laborator markerlarni integratsiya qiluvchi polikomponentli diagnostik model ishlab chiqilib, IL-6 va CRP kabi yallig‘lanish sitokinlarining mushak metabolizmidagi katabolik jarayonlarning asosiy triggerlari ekanligi ilmiy jihatdan asoslanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 25.06.2025 yilda 11-son bilan tasdiqlangan “Sposob mnogoparametricheskoy otsenki mishechnoy funksii i massi tela pri sarkopenii, nablyudaemoy u onkologicheskix bol`nix” va “Rekomendatsii po skriningu sarkopenii i osteosarkopenii u onkologicheskix patsientov: kriterii vibora diagnosticheskix instrumentov, interpretatsiya biomarkerov i otsenka riskov” uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 18.07.2025 yildagi 55/2025-son, Jizzax filiali bo‘yicha 15.04.2025 yildagi 29-1/2025-son, Qashqadaryo filiali bo‘yicha 04.07.2025 yildagi 71-t/2025-son hamda Sirdaryo filiali bo‘yicha 21.07.2025 yildagi 05-89/2025-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: mazkur usulni joriy etilishi natijasida sarkopeniyani erta aniqlash va to‘g‘ri boshqarish imkoni kengaydi, reabilitatsiya muddatlari qisqardi, ximiyaterapiyaga tolerantlik oshdi va operatsiyadan keyingi funksional cheklanishlar kamaydi. Bemorlarning hayot sifati va jismoniy faolligi yaxshilandi hamda ularning ijtimoiy faol hayotga qaytish jarayoni tezlashdi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 2,5-4 mln so‘m byudjet mablag‘lari integrativ diagnostik modelni joriy etish orqali sarkopeniyani erta aniqlash, klinik qaror qabul qilish samaradorligini oshirish, asoratlarni kamaytirish va reabilitatsiya muddatlarini qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: sarkopeniyaning progressiyasini bashoratlash uchun funksional testlar, instrumental ko‘rsatkichlar va biokimyoviy markerlarni integratsiya qilgan taklif etilgan modifikatsiyalangan stratifikatsiya modelining yuqori prognostik aniqligi (AUC > 0,8) isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 25.06.2025 yilda 11-son bilan tasdiqlangan “Sposob mnogoparametricheskoy otsenki mishechnoy funksii i massi tela pri sarkopenii, nablyudaemoy u onkologicheskix bol`nix” va “Rekomendatsii po skriningu sarkopenii i osteosarkopenii u onkologicheskix patsientov: kriterii vibora diagnosticheskix instrumentov, interpretatsiya biomarkerov i otsenka riskov” uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 18.07.2025 yildagi 55/2025-son, Jizzax filiali bo‘yicha 15.04.2025 yildagi 29-1/2025-son, Qashqadaryo filiali bo‘yicha 04.07.2025 yildagi 71-t/2025-son hamda Sirdaryo filiali bo‘yicha 21.07.2025 yildagi 05-89/2025-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: stratifikatsion modelning joriy etilishi sarkopeniyani erta bashorat qilish va xavf guruhini aniqlash imkonini oshirib, asoratlar darajasini kamaytirdi, reabilitatsiya jarayonini tezlatdi va bemorlarning hayot sifati hamda jismoniy faolligini yaxshiladi. Iqtisodiy samaradorligi: sarkopeniya progressiyasini bashoratlovchi stratifikatsion modelning ishlab chiqilishi va klinik amaliyotga joriy etilishi xavf guruhini aniqlashni yaxshilab, asoratlarning kamayishi va reabilitatsiya jarayonining tezlashishi orqali mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 20–30 % iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: davolashni shaxsiylashtirish imkoniyatlarini kengaytirish uchun o‘sma bosqichi, joylashuvi va bemorning metabolik xususiyatlarini hisobga olgan holda differensial terapevtik algoritm optimizatsiyalashtirilganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 25.06.2025 yilda 11-son bilan tasdiqlangan “Sposob mnogoparametricheskoy otsenki mishechnoy funksii i massi tela pri sarkopenii, nablyudaemoy u onkologicheskix bol`nix” va “Rekomendatsii po skriningu sarkopenii i osteosarkopenii u onkologicheskix patsientov: kriterii vibora diagnosticheskix instrumentov, interpretatsiya biomarkerov i otsenka riskov” uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 18.07.2025 yildagi 55/2025-son, Jizzax filiali bo‘yicha 15.04.2025 yildagi 29-1/2025-son, Qashqadaryo filiali bo‘yicha 04.07.2025 yildagi 71-t/2025-son hamda Sirdaryo filiali bo‘yicha 21.07.2025 yildagi 05-89/2025-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: differensial terapevtik algoritmning joriy etilishi shaxsiylashtirilgan davolash imkoniyatini kengaytirib, sarkopeniya bilan og‘rigan onkologik bemorlarda reabilitatsiya samaradorligini oshirdi, asoratlar darajasini kamaytirdi. Natijada bemorlarning hayot sifati, jismoniy faolligi va kundalik mustaqilligi sezilarli darajada yaxshilandi. Iqtisodiy samaradorligi: shaxsiylashtirilgan terapevtik algoritm orqali asoratlarning oldini olish va reabilitatsiya jarayonini optimallashtirish statsionar davolash muddatlarini 15–20 % ga, ortiqcha dori vositalari va diagnostika xarajatlarini esa 20–25 % ga kamaytirdi. Bu reabilitatsiya va asoratlarni davolash xarajatlarini o‘rtacha 20–25 % ga qisqartirishga, sog‘liqni saqlash tizimi yuklamasini kamaytirishga va resurslardan samarali foydalanishni ta’minlashga imkon berdi. Xulosa: differensial terapevtik algoritmning ishlab chiqilishi va klinik amaliyotga joriy etilishi o‘sma bosqichi, lokalizatsiyasi va bemorning metabolik xususiyatlarini hisobga olgan holda davolashni shaxsiylashtirish imkoniyatini yaratib, reabilitatsiya samaradorligini oshirishi, asoratlar darajasini kamaytirishi va bemorlarning jismoniy faolligini yaxshilashi natijasida mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 15–25 % iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangili: jinsga xos chegara qiymatlarini aniqlashda m. rectus femoris qalinligini ultratovushda o‘lchash usuli KT va MRTga nisbatan samarali va amaliy jihatdan qulay al`ternativa diagnostik usul sifatida imliy asoslanganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 25.06.2025 yilda 11-son bilan tasdiqlangan “Sposob mnogoparametricheskoy otsenki mishechnoy funksii i massi tela pri sarkopenii, nablyudaemoy u onkologicheskix bol`nix” va “Rekomendatsii po skriningu sarkopenii i osteosarkopenii u onkologicheskix patsientov: kriterii vibora diagnosticheskix instrumentov, interpretatsiya biomarkerov i otsenka riskov” uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 18.07.2025 yildagi 55/2025-son, Jizzax filiali bo‘yicha 15.04.2025 yildagi 29-1/2025-son, Qashqadaryo filiali bo‘yicha 04.07.2025 yildagi 71-t/2025-son hamda Sirdaryo filiali bo‘yicha 21.07.2025 yildagi 05-89/2025-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: “terapevtik oyna” konsepsiyasiga asoslangan kompleks aralashuvning joriy etilishi engil va o‘rtacha darajadagi sarkopeniyada funksional tiklanish imkoniyatini oshirdi, bemorlarning jismoniy faolligi va hayot sifatini yaxshiladi. Sarkopeniya og‘irlik darajasini xavf omili sifatida baholash orqali bemorlarning prognozini aniqlash va ularni individual monitoring qilish imkoniyati kengaydi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 3-5 mln so‘m byudjet mablag‘lari kompleks terapiyani erta boshlash statsionarda davolash va reabilitatsiya muddatini qisqartirishi hamda ortiqcha tekshiruv va dori-darmon sarflarini kamaytirishi natijasida iqtisod qilinadi;
beshinchi ilmiy yangilik: engil va o‘rtacha sarkopeniyada «terapevtik oyna» konsepsiyasi asosida kompleks aralashuvlarning samaradorligi va funksional potensialni tiklash imkoniyati isbotlanib, sarkopeniya og‘irlik darajasining umumiy yashash muddatiga mustaqil xavf omili sifatida ta’sirini baholashga qaratilgan prognostik model ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Samarqand davlat tibbiyot universiteti Ilmiy kengashi tomonidan 25.06.2025 yilda 11-son bilan tasdiqlangan “Sposob mnogoparametricheskoy otsenki mishechnoy funksii i massi tela pri sarkopenii, nablyudaemoy u onkologicheskix bol`nix” va “Rekomendatsii po skriningu sarkopenii i osteosarkopenii u onkologicheskix patsientov: kriterii vibora diagnosticheskix instrumentov, interpretatsiya biomarkerov i otsenka riskov” uslubiy tavsiyanomalar mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan onkologiya va radiologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 18.07.2025 yildagi 55/2025-son, Jizzax filiali bo‘yicha 15.04.2025 yildagi 29-1/2025-son, Qashqadaryo filiali bo‘yicha 04.07.2025 yildagi 71-t/2025-son hamda Sirdaryo filiali bo‘yicha 21.07.2025 yildagi 05-89/2025-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 22 sentyabrdagi 25/37-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: m. rectus femoris qalinligini mustaqil prognostik ko‘rsatkich sifatida aniqlash yuqori xavf guruhiga kiruvchi bemorlarni erta bosqichda aniqlash imkonini beradi. Bu nutritiv va reabilitatsion qo‘llab-quvvatlashni o‘z vaqtida boshlash, hayot sifatini yaxshilash, nogironlikni kamaytirish va onkologik davolash samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Iqtisodiy samaradorligi: m. rectus femoris ul`tratovush baholash usuli — arzon, noinvaziv va oson qo‘llaniladigan diagnostika usuli sifatida, qimmatbaho instrumental tekshiruvlar (KT, MRT)ga bo‘lgan ehtiyojni qisqartirish, natijalarni ob’ektiv prognoz qilish, diagnostika aniqligini oshirish va onkologiyada davo-reabilitatsiya strategiyalarini optimallashtirish natijasida mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 18-23% iqtisod qilinadi.
