Axmedova Shirin Nusratovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Xromosoma anomaliyalari bilan boglik bulgan xomila rivojlanish nuksonlarining mul`tiparametrik ul`tratovush skriningi», 14.00.19 – Tibbiy radiologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.3.PhD/Tib4940.
Ilmiy rahbar: Kamalidinova Shaxnoza Maxmudxanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Tibbiet xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami:  Bolalar onkologiyasi, gematologiyasi va klinik immunologiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi, DSc.06/2025.27.12.Tib.06.01.
Rasmiy opponentlar: Yusupalieva Gul`nara Akmalovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Zufarova Shaxnoza Alimdjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: kombinatsiyalangan ul`tratovush va biokimyoviy skrining hamda noinvaziv prenatal testni qo‘llash orqali homilaning rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini tashxislash samaradorligini o‘rganishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
homiladorlikning 11+0–13+6 haftaligida prenatal skriningda xromosoma anomaliyalari (XA), tug‘ma nuqsonlar (VPR) va ularning kombinatsiyasini aniqlashning ultratovush prediktorlari, ularning diagnostik o‘ziga xosligi va sezgirligini (XA – 85,6–98,5%; VPR – 85,6–90,3%; VPR+XA – 65,2–91,3%) hisobga olgan holda erta tashxis samaradorligini 2,5 barobar oshirishi isbotlangan;
ul`tratovush (TVP 95 foizdan yuqori; KTR 5 foizdan past; burun suyagi 5 foizdan past va venoz yo‘lining PI 95 foizdan yuqori; trikurspidal regurgitatsiya) va biokimyoviy (PAPP-A, β-XGCh) markerlarining kompleks baholashi asosida xromosoma anomaliyalarini prognozlash va ularning tug‘ma nuqsonlar bilan uyg‘un kelishi aniqlanib, skrining sezgirligini 90% gacha oshiriradigan homiladorlikni olib borishning optimal strategiyasi ishlab chiqilgan;
ikkinchi trimestrdagi prognostik ul`tratovush markerlari (ventrikulomegaliya, ikki tomonlama tomir chigalining kistalari, bo‘yin burmasi kengayishi, yurak o‘ng qorinchasi sohasidagi giperexogen fokus, ikki tomonlama pieloektaziya) xromosoma anomaliyalari va tuzatiladigan tug‘ma homila rivojlanish nuqsonlar prediktorlari sifatida tizimlashtirilib, ularning yuqori diagnostik qiymati (sezuvchanlik – 92,3%; o‘ziga xoslik – 87,8%) isbotlangan;
ul`tratovush, biokimyoviy skrining va noinvaziv prenatal test natijalarini integratsiya qilishga asoslangan, xromosoma anomaliyalari va homila rivojlanish nuqsonlarida homiladorlikni uzaytirish yoki to‘xtatish bo‘yicha klinik qaror qabul qilish algoritmlari va strategiyasi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Kombinatsiyalangan ul`tratovush va biokimyoviy skrining hamda noinvaziv prenatal testni qo‘llash orqali homilaning rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini tashxislash samaradorligini o‘rganish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: homiladorlikning 11+0–13+6 haftaligida prenatal skriningda xromosoma anomaliyalari (XA), tug‘ma nuqsonlar (VPR) va ularning kombinatsiyasini aniqlashning ultratovush prediktorlari, ularning diagnostik o‘ziga xosligi va sezgirligini (XA – 85,6–98,5%; VPR – 85,6–90,3%; VPR+XA – 65,2–91,3%) hisobga olgan holda erta tashxis samaradorligini 2,5 barobar oshirishi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi tomonidan 26.02.2025 yilda 48-son bilan tasdiqlangan “Homila rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini prenatal tashxislash algoritmi” uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarining Xorazm viloyati filiali bo‘yicha 05.05.2025 yildagi 68-I-son va Qoraqalpog‘iston Respublikasi filiali bo‘yicha 19.03.2025 yildagi 109-R-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27/12-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar o‘z vaqtida tashxis qo‘yish va homiladorlikni davom ettirish to‘g‘risida to‘g‘ri qaror qabul qilishga yordam beradi. Iqtisodiy samaradorligi: homila xromosoma anomaliyalarining ishlab chiqilgan ul`tratovush va laboratoriya prediktorlarining klinik samaradorligi va ularning tug‘ma nuqsonlar bilan birgalikdagi holati prenatal diagnostika markerlari sifatida ushbu patologiyalarni erta tashxislashni 2,5 baravar yaxshilashi natijasida homila rivojlanish nuqsonlari tufayli bolani parvarishlash va nogironlik nafaqasi uchun sarflanadigan 6256325 so‘m byudjet mablag‘lari iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: ul`tratovush (TVP 95 foizdan yuqori; KTR 5 foizdan past; burun suyagi 5 foizdan past va venoz yo‘lining PI 95 foizdan yuqori; trikurspidal regurgitatsiya) va biokimyoviy (PAPP-A, β-XGCh) markerlarining kompleks baholashi asosida xromosoma anomaliyalarini prognozlash va ularning tug‘ma nuqsonlar bilan uyg‘un kelishi aniqlanib, skrining sezgirligini 90% gacha oshiriradigan homiladorlikni olib borishning optimal strategiyasi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi tomonidan 26.02.2025 yilda 48-son bilan tasdiqlangan “Homila rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini prenatal tashxislash algoritmi” uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarining Xorazm viloyati filiali bo‘yicha 05.05.2025 yildagi 68-I-son va Qoraqalpog‘iston Respublikasi filiali bo‘yicha 19.03.2025 yildagi 109-R-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27/12-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: homiladorlikni davom ettirish bo‘yicha to‘g‘ri qaror qabul qilishga yordam beradigan homiladorlikni olib borish strategiyasi ishlab chiqildi. Umuman olganda, ushbu markerlar skrining testining sezgirligini 90% ga oshirish va homila rivojlanishidagi mumkin bo‘lgan og‘ishlarni bashorat qilishni yaxshilash imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: prenatal diagnostika samaradorligini oshirish ijtimoiy to‘lovlar, nogiron bolalarni parvarish qilayotgan ota-onalarning vaqtincha mehnatga layoqatsizligi bo‘yicha nafaqalar, shuningdek, tug‘ma nuqsonlar va xromosoma anomaliyalari bo‘lgan bolalarni reabilitatsiya qilish, o‘qitish va moslashtirish xarajatlari bilan bog‘liq bilvosita xarajatlarni kamaytirish natijasida bolani parvarishlash va nogironlik nafaqasi uchun sarflanadigan 6256325 so‘m byudjet mablag‘lari iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: ikkinchi trimestrdagi prognostik ul`tratovush markerlari (ventrikulomegaliya, ikki tomonlama tomir chigalining kistalari, bo‘yin burmasi kengayishi, yurak o‘ng qorinchasi sohasidagi giperexogen fokus, ikki tomonlama pieloektaziya) xromosoma anomaliyalari va tuzatiladigan tug‘ma homila rivojlanish nuqsonlar prediktorlari sifatida tizimlashtirilib, ularning yuqori diagnostik qiymati (sezuvchanlik – 92,3%; o‘ziga xoslik – 87,8%) isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi tomonidan 26.02.2025 yilda 48-son bilan tasdiqlangan “Homila rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini prenatal tashxislash algoritmi” uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarining Xorazm viloyati filiali bo‘yicha 05.05.2025 yildagi 68-I-son va Qoraqalpog‘iston Respublikasi filiali bo‘yicha 19.03.2025 yildagi 109-R-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27/12-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: xromosoma anomaliyalari 2-skriningining aniqlangan markerlari hamda tuzatiladigan tug‘ma homila rivojlanish nuqsonlari prediktorlari homila rivojlanishidagi mumkin bo‘lgan og‘ishlarni bashorat qilishni yaxshiladi, ularning o‘ziga xosligi 87,8% va sezgirligi 92,3% ni tashkil etdi. Iqtisodiy samaradorligi: prenatal diagnostika samaradorligini oshirish ijtimoiy to‘lovlar, nogiron bolalarni parvarish qilayotgan ota-onalarning vaqtincha mehnatga layoqatsizligi bo‘yicha nafaqalar, shuningdek, tug‘ma nuqsonlar va xromosoma anomaliyalari bo‘lgan bolalarni reabilitatsiya qilish, o‘qitish va moslashtirish xarajatlari bilan bog‘liq bilvosita xarajatlarni kamaytirish natijasida bolani parvarishlash va nogironlik nafaqasi uchun sarflanadigan 6256325 so‘m byudjet mablag‘lari iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ul`tratovush, biokimyoviy skrining va noinvaziv prenatal test natijalarini integratsiya qilishga asoslangan, xromosoma anomaliyalari va homila rivojlanish nuqsonlarida homiladorlikni uzaytirish yoki to‘xtatish bo‘yicha klinik qaror qabul qilish algoritmlari va strategiyasi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazi tomonidan 26.02.2025 yilda 48-son bilan tasdiqlangan “Homila rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini prenatal tashxislash algoritmi” uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ona va bola salomatligi ilmiy-amaliy tibbiyot markazlarining Xorazm viloyati filiali bo‘yicha 05.05.2025 yildagi 68-I-son va Qoraqalpog‘iston Respublikasi filiali bo‘yicha 19.03.2025 yildagi 109-R-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 24 oktyabrdagi 27/12-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: homilada xromosoma anomaliyalari, tug‘ma nuqsonlarni erta aniqlashda ul`tratovush va laboratoriya prediktorlarining klinik samaradorligi asoslandi. Ularning kombinatsiyasi prenatal tashxislashda ishonchli markerlar sifatida homiladorlikni o‘z vaqtida baholash va to‘g‘ri qaror qabul qilishga xizmat qilishi aniqlandi. Homila rivojlanish nuqsonlari va xromosoma anomaliyalarini aniqlash maqsadida ul`tratovush, biokimyoviy skrining va noinvaziv prenatal test natijalarini hisobga olgan holda homiladorlikni davom ettirishga taktik-strategik yondashuv ishlab chiqildi va amaliyotga joriy etildi. Iqtisodiy samaradorligi: prenatal diagnostika samaradorligini oshirish ijtimoiy to‘lovlar, nogiron bolalarni parvarish qilayotgan ota-onalarning vaqtincha mehnatga layoqatsizligi bo‘yicha nafaqalar, shuningdek, tug‘ma nuqsonlar va xromosoma anomaliyalari bo‘lgan bolalarni reabilitatsiya qilish, o‘qitish va moslashtirish xarajatlari bilan bog‘liq bilvosita xarajatlarni kamaytirish natijasida bolani parvarishlash va nogironlik nafaqasi uchun sarflanadigan 6256325 so‘m byudjet mablag‘lari iqtisod qilinadi.