Kodirova Dilrabo Shamsidinovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i): “Konchilik terminlarining leksikografik tadqiqi (ingliz, o‘zbek va rus tillari misolida)”, 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik (filologiya fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: №B2020.4.PhD/Fil1448.
Ilmiy rahbar: Qayumova Munavvar Sanoqulovna, filologiya fanlari nomzodi, dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan  muassasa nomi: Navoiy davlat universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat universiteti, DSc.03/2025.27.12.Fil.08.08.
Rasmiy opponentlar: Gadoeva Mavlyuda Ibragimovna, filologiya fanlari doktori, professor; Mengliev Baxtiyor Rajabovich, filologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Jizzax davlat pedagogika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi konchilik terminlarining leksikografik xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiu uangiligi:
ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi konchilik sohasiga oid terminlarning asosiy monosemantik tuzilishi terminning izohini kengayish mexanizmi; izohning toraytirish mexanizmi; tuzilmalarning o‘xshashligiga asoslangan izohlarni ko‘chirish mexanizmi; ifodalangan tuzilma bo‘yicha metonimik ko‘chish mexanizmlari ustuvorligida namoyon bo‘lishi aniqlangan;
qiyoslanayotgan tillarda konchilik sohasiga oid terminlar to‘plamini yaratishda umumiste’moldagi so‘zning ilmiy tushunchasini yaratish, qo‘llash va so‘zning ma’nolarini o‘zgartirish orqali terminlar toifasiga o‘tkazish; terminologik konvertatsiya; terminologik derivatsiya; boshqa tildan uning asosiy ta’rif parametrlarini saqlagan holda fonetik-morfologik moslashuv bilan o‘zlashtirish usullarining samaradorligi asoslangan;  
 ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi konchilik sohasiga oid terminologik elektron lug‘atlarning leksik-semantik, struktur-semantik, kontekstual-pragmatik, konseptual-kognitiv munosabatdosh birliklar bazasini yaratish, milliy korpus asosida parallel tillar korpusini takomillashtirish, tarjima lug‘atlari hamda o‘zbek tili milliy korpusi o‘rtasidagi bevosita bog‘liqlik qonuniyatlari doirasida qiymat kasb etishi dalillangan; 
qiyoslanayotgan boshqa tillar terminologik tizimidan terminlarni o‘zlashtirish, sinonim va omonimlarni yaratish, terminlarni shakllantirish usullari o‘zbek konchilik terminologiyasidagi terminlarning leksikografik xususiyatlarini tashkil etishi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriu qilinishi. Ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi konchilik terminlarining leksikografik tadqiq etish jarauonida olingan ilmiu natija va xulosalar asosida:
ingliz, o‘zbek, va rus tillaridagi konchilik sohasiga oid terminlarning asosiy monosemantik tuzilishi terminning izohini kengayish mexanizmi; izohning toraytirish mexanizmi; tuzilmalarning o‘xshashligiga asoslangan izohlarni ko‘chirish mexanizmi; ifodalangan tuzilma bo‘yicha metonimik ko‘chish mexanizmlari ustuvorligida namoyon bo‘lishiga doir nazariy xulosalardan Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy tadqiqot institutida 2021-2023-uillarda bajarilgan “Qoraqalpoq folklorida olamning etnolingvistik tasviri”  mavzusidagi fundamental tadqiqot loyihasida foydalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiy-tadqiqot instituti 2025-uil 29-dekabrdagi 876/1-son ma’lumotnomasi). Natijada tadqiqot jarayonida statistik va komponent tahlil metodlaridan foydalanilgan bo‘lib, olingan ilmiy natijalar nazariy va amaliy jihatdan mustahkam asos bo‘lib xizmat qilgan;
qiyoslanayotgan tillarda konchilik sohasiga oid terminlar to‘plamini yaratishda umumiy va milliy tildagi so‘zning ilmiy tushunchasini ifodalash, qo‘llash va so‘zning ma’nolarini o‘zgartirish orqali terminlar toifasiga o‘tkazish; terminologik konvertatsiya; terminologik derivatsiya; boshqa tildan uning asosiy ta’rif parametrlarini saqlab, fonetik-morfologik moslashuv bilan o‘zlashtirish usullarning samaradorligiga doir nazariy xulosalardan Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetida 2019-2022-uillarda bajarilgan Fz-20190718s – “Sust o‘tkazuvshi uran rudalari uer ostida tanlab eritish texnologiuasini ishlab shiqish” mavzusidagi amaliu loyihasida foydalanilgan (Navoiu davlat konshilik va texnologiualar universitetining 2024-uil 04-arreldagi 1-04/841-son ma’lumotnomasi). Natijada konshilik sohasiga oid terminlarning semantik talqini ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi qo‘llanilishi va ularning leksikografik xususiuatlarini oshib berishga xizmat qilgan;
ingliz, o‘zbek va rus tillaridagi konchilik sohasiga oid terminologik elektron lug‘atlarning leksik-semantik, struktur-semantik, kontekstual-pragmatik, konseptual-kognitiv munosabatdosh birliklar bazasini yaratish, milliy korpus asosida parallel tillar korpusini takomillashtirish, tarjima lug‘atlari hamda o‘zbek tili milliy korpus o‘rtasidagi bevosita bog‘liqlik qonuniyatlari doirasida qiymat kasb etishiga doir nazariy xulosalardan Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universitetida 2020-2021 uillarda bajarilgan UniSEN – Sentral Asia Universitu Rartnershir Rrogram dasturi doirasida Xalqaro ta’lim bo‘uisha AQSh Kengashi (Amerisan Sounsils for International Edusation) tomonidan moliualashtirilgan “Sarasitu Building Initiative” mavzusidagi xorijiy loyihasida foydalanilgan (Navoiu davlat konshilik va texnologiualar universitetining 2024-uil 24-oktuabrdagi 1-04/2855-son ma’lumotnomasi). Natijada konshilikka doir terminologik lug‘atlarning qiuosiu nashrlari ushun nazariu va amaliu tavsiualar ishlab shiqishga xizmat qilgan;
qiyoslanayotgan boshqa tillar terminologik tizimidan so‘z va terminlarni o‘zlashtirish, sinonim va omonimlarni yaratish, terminlarni shakllantirish usullari o‘zbek konchilik terminologiyasidagi terminlarning leksikografik xususiyatlarini tashkil etishi bilan bog‘liq xulosa va natijalardan Navoiy viloyati teleradiokompaniyasida “Diuor 24”, “Najot bilimda”, “Ta’limdagi islohot” ko‘rsatuvlari ssenariylarini tayyorlashda foydalanilgan (Navoiu vilouati teleradiokomraniuasi 2023-uil 12-dekabrdagi 01-02/199-son ma’lumotnomasi). Natijada milliu terminologiuaning rivojida o‘zining alohida ahamiuatga ega bo‘lgan nazariu va amaliu takliflar lavhada o‘z aksini topib, materiallarning mazmuni mukammallashgan.