Рахимов Ойбек Умаровичнинг
тиббиёт фанлари доктори (DSc) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Тарқалган перитонитни комплекс даволашда операциядан кейинги асоратларни прогнозлаш ва иммунопрофилактикаси», 14.00.27 – Хирургия, 14.00.36 – Аллергология ва иммунология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.DSc/Tib1348.
Илмий маслахатчилар: Дадаев Ширин Амонович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Хамдамов Бахтиёр Зарифович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Бухоро давлат тиббиёт институти ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Сафоев Бақодир Барноевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Салахиддинов Камолиддин Зухриддинович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Умаров Бахтиёржон Ятгарович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
II. Тадқиқотнинг мақсади: тарқалган перитонитни комплекс даволаш доирасида операциядан кейинги асоратларни башорат қилиш ва иммунопрофилактика усулларини ишлаб чиқиш ҳамда уларнинг самарадорлигини баҳолаш йўли билан ушбу касаллик билан оғриган беморларнинг даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк маротоба тарқалган перитонитнинг асоратли кечиши операциядан кейинги даврнинг дастлабки кунларидаёқ кучли иммунопатологик бузилишлар билан боғлиқ бўлиб, улар CD4⁺ Т-хелперлар, CD16⁺CD56⁺ NK-ҳужайралар сонининг камайиши, IL-6, IL-10 даражаси ва айланиб юрувчи иммун комплексларининг (АЮИК) ортиши билан намоён бўлиши, ушбу кўрсаткичлар оғир сепсис ва полиорган етишмовчилиги шаклланишида юқори башорат аҳамиятига эга эканлиги аниқланган;
илк маротоба тарқалган перитонитнинг нохуш якунига олиб келувчи асосий хавф омиллари қаторига перитонитнинг терминал фазаси, нажасли ва геморрагик экссудат, экссудатнинг микроб билан юқори даражада ифлосланиши, қўзғатувчиларнинг антибиотикларга чидамлилиги ҳамда узоқ давом этувчи тизимли яллиғланиш реакцияси (SIRS >72 соат) кириши, шунингдек, 85,7% летал якунланишлар операциядан кейинги дастлабки кунларда аниқланиши мумкин бўлган критик хавф даражасига эга беморларда содир бўлиши аниқланган;
тарқалган перитонитнинг асоратли кечиш хавфини стратификация қилиш учун тўққизта интеграл кўрсаткични ўз ичига олган, 57,3% сезгирлик, 61,1% махсуслик ҳамда APACHE II ва SOFA билан қиёслаганда юқори башоратлилигини намоён қилган клинико-иммунологик шкала «IPORP» (Immunological Prediction of Risk in Peritonitis) ишлаб чиқилган;
илк маротоба тарқалган перитонит асоратларини индивидуаллаштирилган иммунопрофилактикаси учун IPORP шкаласи бўйича тўпланган баллга қараб кузатувдан тортиб кенгайтирилган терапиягача (IgM/IgA-глобулинлар, цитокинга қарши воситалар ва тимик пептидлар қўлланилиши билан) аралашув ҳажмини градациялашни ўз ичига олган, иммун хавфни эрта башорат қилишга асосланган уч даражали тизим ишлаб чиқилган;
тарқалган перитонитда стратификацияланган иммунопрофилактикани қўллаш операциядан кейинги оғир асоратлар – интраабдоминал абсцесслар, узоқ давом этувчи тизимли ялиғланиш жавоби синдроми (SIRS), оғир сепсис ва қайта операциялар частотасини, жарроҳлик юкламаси ҳамда дренажлаш ва қайта санацияга бўлган эҳтиёжни камайтириши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Тарқалган перитонитни комплекс даволашда операциядан кейинги асоратларни прогнозлаш ва иммунопрофилактикаси ўтқазиш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: илк маротоба тарқалган перитонитнинг асоратли кечиши операциядан кейинги даврнинг дастлабки кунларидаёқ кучли иммунопатологик бузилишлар билан боғлиқ бўлиб, улар CD4⁺ Т-хелперлар, CD16⁺CD56⁺ NK-ҳужайралар сонининг камайиши, IL-6, IL-10 даражаси ва айланиб юрувчи иммун комплексларининг (АЮИК) ортиши билан намоён бўлиши, ушбу кўрсаткичлар оғир сепсис ва полиорган етишмовчилиги шаклланишида юқори башорат аҳамиятига эга эканлиги аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октябрда 10-25/705-т-сон билан тасдиқланган “Метод определения оценки риска осложненного течения распространенного перитонита” ҳамда 2025 йил 27 октябрда 10-25/706-т-сон билан тасдиқланган “Алгоритм иммунопрофилактики осложненного осложненного течения распространенного перитонита” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 06.11.2025 йилдаги 369- ва 370-сон, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Тошкент вилояти филиали бўйича 03.11.2025 йилдаги 209- ва 210-сон ҳамда Тошкент шаҳар 7-сонли клиник шифохонаси бўйича 01.11.2025 йилдаги 94- ва 95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: оғир сепсис ва полиорган етишмовчилиги (ПОЕ) шаклланишида юқори прогностик аҳамиятга эга бўлган CД4⁺ Т-хелперлар, CД16⁺CД56⁺ NK ҳужайраларининг камайиши, IL-6, IL-10 ва айланиб юрувчи иммун комплекслари даражасининг ошиши фактини ҳисобга олиш асоратларнинг олдини олиш усулларидан фойдаланиш имконини беради; Иқтисодий самарадорлиги: CД4⁺ Т-хелперлар, CД16⁺CД56⁺ NK ҳужайраларининг камайиши, IL-6, IL-10 ва айланиб юрувчи иммун комплекслари даражасининг ошиши оғир сепсис ва ПОЕ шаклланишида юқори прогностик аҳамиятга эга эканлигини ҳисобга олсак, бу ўз навбатида асоратлар ривожланишининг олдини олиш усулларидан фойдаланиш натижасида мазкур касалликни даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
иккинчи илмий янгилик: илк маротоба тарқалган перитонитнинг нохуш якунига олиб келувчи асосий хавф омиллари қаторига перитонитнинг терминал фазаси, нажасли ва геморрагик экссудат, экссудатнинг микроб билан юқори даражада ифлосланиши, қўзғатувчиларнинг антибиотикларга чидамлилиги ҳамда узоқ давом этувчи тизимли яллиғланиш реакцияси (SIRS >72 соат) кириши, шунингдек, 85,7% летал натижалар операциядан кейинги дастлабки кунларда аниқланиши мумкин бўлган критик хавф даражасига эга беморларда содир бўлиши аниқланганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октябрда 10-25/705-т-сон билан тасдиқланган “Метод определения оценки риска осложненного течения распространенного перитонита” ҳамда 2025 йил 27 октябрда 10-25/706-т-сон билан тасдиқланган “Алгоритм иммунопрофилактики осложненного осложненного течения распространенного перитонита” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 06.11.2025 йилдаги 369- ва 370-сон, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Тошкент вилояти филиали бўйича 03.11.2025 йилдаги 209- ва 210-сон ҳамда Тошкент шаҳар 7-сонли клиник шифохонаси бўйича 01.11.2025 йилдаги 94- ва 95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тарқалган перитонитнинг нохуш якунига олиб келувчи асосий хавф омиллари қаторига перитонитнинг терминал фазаси, нажасли ва геморрагик экссудат, экссудатнинг микроб билан юқори даражада ифлосланиши, қўзғатувчиларнинг антибиотикларга чидамлилиги ҳамда узоқ давом этувчи тизимли яллиғланиш реакцияси (SIRS >72 соат) кириши ва бу омилларни ҳисобга олиш мумкин бўлган асоратлар сонини кескин камайтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлик: тарқалган перитонитнинг нохуш якунига олиб келувчи асосий хавф омиллари қаторига перитонитнинг терминал фазаси, нажасли ва геморрагик экссудат, экссудатнинг микроб билан юқори даражада ифлосланиши, қўзғатувчиларнинг антибиотикларга чидамлилиги ҳамда узоқ давом этувчи тизимли яллиғланиш реакцияси (SIRS >72 соат) кириши ва бу омилларни ҳисобга олиш мумкин бўлган асоратлар сонини кескин камайтириш, даволаш самарадорлигини ошириш, даволаш натижаларига сезиларли ижобий таъсир кўрсатиш ва асоратлар сонини камайтириш натижасида мазкур касалликни даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм бюджет маблағлари иқтисод қилинади;
учинчи илмий янгилик: тарқалган перитонитнинг асоратли кечиш хавфини стратификация қилиш учун тўққизта интеграл кўрсаткични ўз ичига олган, 57,3% сезгирлик, 61,1% махсуслик ҳамда APACHE II ва SOFA билан қиёслаганда юқори башоратлилигини намоён қилган клинико-иммунологик шкала «IPORP» (Immunological Prediction of Risk in Peritonitis) ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октябрда 10-25/705-т-сон билан тасдиқланган “Метод определения оценки риска осложненного течения распространенного перитонита” ҳамда 2025 йил 27 октябрда 10-25/706-т-сон билан тасдиқланган “Алгоритм иммунопрофилактики осложненного осложненного течения распространенного перитонита” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 06.11.2025 йилдаги 369- ва 370-сон, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Тошкент вилояти филиали бўйича 03.11.2025 йилдаги 209- ва 210-сон ҳамда Тошкент шаҳар 7-сонли клиник шифохонаси бўйича 01.11.2025 йилдаги 94- ва 95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тарқалган перитонитнинг асоратли кечиш хавфини стратификация қилиш учун тўққизта интеграл кўрсаткични ўз ичига олган, 57,3% сезгирлик, 61,1% махсуслик ҳамда APACHE II ва SOFA билан қиёслаганда юқори башорат аниқлигини намоён қилган клинико-иммунологик шкала «IPORP» (Immunological Prediction of Risk in Peritonitis) ишлаб чиқилиб, верификация қилинди, бу эса ўз навбатида уни барча беморларда касалликнинг асоратларини олдини олишда қўллаш имконини беради, беморларни даволаш сифатини яхшилайди. Иқтисодий самарадорлиги: тарқалган перитонитнинг асоратли кечиш хавфини стратификация қилиш клинико-иммунологик шкаласидан фойдаланиш, даволаш пайтида юзага келиши мумкин бўлган асоратларнинг олдини олиш натижасида мазкур касалликни даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм бюджет маблағлари ва 550000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари иқтисод қилинади;
тўртинчи илмий янгилик: илк маротоба тарқалган перитонит асоратларини индивидуаллаштирилган иммунопрофилактикаси учун IPORP шкаласи бўйича тўпланган баллга қараб кузатувдан тортиб кенгайтирилган терапиягача (IgM/IgA-глобулинлар, цитокинга қарши воситалар ва тимик пептидлар қўлланилиши билан) аралашув ҳажмини градациялашни ўз ичига олган, иммун хавфни эрта башорат қилишга асосланган уч даражали тизим ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Тошкент давлат тиббиёт университети Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 27 октябрда 10-25/705-т-сон билан тасдиқланган “Метод определения оценки риска осложненного течения распространенного перитонита” ҳамда 2025 йил 27 октябрда 10-25/706-т-сон билан тасдиқланган “Алгоритм иммунопрофилактики осложненного осложненного течения распространенного перитонита” номли услубий тавсияномалар мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 06.11.2025 йилдаги 369- ва 370-сон, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Тошкент вилояти филиали бўйича 03.11.2025 йилдаги 209- ва 210-сон ҳамда Тошкент шаҳар 7-сонли клиник шифохонаси бўйича 01.11.2025 йилдаги 94- ва 95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/39-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: тарқалган перитонитда операциядан кейинги асоратларни индивидуаллаштирилган иммунопрофилактикаси учун уч даражали тизим, ушбу касалликни даволашда яхши натижаларга эришиш частотасини оширди, бу эса ўз навбатида ҳаёт учун хавфли асоратлар ривожланишининг олдини олади. Иқтисодий самарадорлиги: тарқалган перитонитда операциядан кейинги асоратларни индивидуаллаштирилган иммунопрофилактикаси учун уч даражали тизимдан фойдаланиш орқали даволашнинг яхши натижаларини олиш даражасини ошириш, беморнинг касалхонада ётиш муддатини ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм бюджет маблағлари ва 550000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари иқтисод қилинади;
бешинчи илмий янгилик: тарқалган перитонитда стратификацияланган иммунопрофилактикани қўллаш операциядан кейинги оғир асоратлар – интраабдоминал абсцесслар, узоқ давом этувчи тизимли ялиғланиш жавоби синдроми (SIRS), оғир сепсис ва қайта операциялар частотасини, жарроҳлик юкламаси ҳамда дренажлаш ва қайта санацияга бўлган эҳтиёжни камайтириши исботланганлиги бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Термиз филиали мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 7 октябрда 112-25-сон билан тасдиқланган “Болаларда сурункали буйрак касаллигини эрта ташхислаш ва олдини олиш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Бухоро вилояти филиали бўйича 06.11.2025 йилдаги 369-370-сон, Республика шошилинч тиббий ёрдам илмий марказининг Тошкент вилояти филиали бўйича 03.11.2025 йилдаги 209-210-сон ҳамда Тошкент шаҳар 7-сонли клиник касалхонаси бўйича 01.11.2025 йилдаги 94-95-сон буйруқлари билан амалиётига жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/18-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: стратификацияланган иммунопрофилактика қўлланилиши ва ишлаб чиқилган алгоритмдан фойдаланиш операциядан кейинги оғир асоратлар сонини сезиларли даражада камайтириш имконини беради, интраабдоминал абсцесслар ва қайта амалётлар частотасини ишончли равишда камайтириш имконини берди, комплекс даволаш натижаларини яхшилади, бу эса жарроҳлик юкламасининг камайиши, дренажлаш ва қайта санацияга бўлган эҳтиёжни камайитирди. Шунингдек комплекс даволаш натижалари яхшиланади, универсал шкала бўйича яхши натижалар улушини 20,7% дан 55% гача оширади ва қониқарсиз натижаларни 44,8% дан 10% гача камайтиради, бу эса ўз навбатида, ҳаёт учун хавфли асоратлар ривожланишининг олдини олади. Иқтисодий самарадорлиги: стратификацияланган иммунопрофилактика қўлланилиши ва ишлаб чиқилган алгоритмдан фойдаланиш орқали операциядан кейинги оғир асоратлар сонини, интраабдоминал абсцесслар ва қайта амалётлар частотасини ишончли равишда камайтириш, касалхонада ётиш вақтини ўртача 5 кунга қисқартириш натижасида мазкур касалликни даволаниш учун сарфланадиган 1400000 сўм бюджет маблағлари ва 550000 сўм бюджетдан ташқари маблағлари иқтисод қилинади.

Yangiliklarga obuna bo‘lish