Ro‘ziboev Dilmurod Ro‘zimetovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Tizza bo‘g‘imini endoprotezlash operatsiyasi o‘tkazilgan bemorlarda majmuaviy reabilitatsiyaga yondashuvlarni muvofiqlashtirish», 14.00.12 – Tibbiy reabilitologiya, 14.00.22 – Travmatologiya va ortopediya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yhatga olingan raqam: B2025.1.DSc/Tib1229.
Ilmiy maslahatchilar: Usmanxodjaeva Adibaxon Amirsaidovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Asilova Saodat Ubayevna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.06/2025.27.12.Tib.17.04.
Rasmiy opponentlar: Raximova Dilorom Alimovna, tibbiyot fanlari doktori, professor, Jumabekov Sabirbek Artisbekovich, tibbiyot fanlari doktori, Akademik (Qirg‘iziston Respublikasi), Smichyok Vasiliy Borisovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Belorus Respublikasi)
Yetakchi tashkilot: Abu Ali Ibn Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: tizza bo‘g‘imini endoprotezlash natijalarini samaradorligini oshirish maqsadida jarrohlik muolajasini takomillashtirish va reabilitatsiya jarayonlarini optimallashtirishning maqbul usullarini ishlab chiqish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor tizza bo‘g‘imi osteoartrozi bilan og‘rigan bemorlarda oyoqning statik-dinamik funksiyasini kompleks tahlili asosida funksional baholash va reabilitatsion prognozlash tizimi optimallash orqali tizza bo‘g‘imini total endoprotezlash natijalarini ishonchli bashoratlash asoslangan;
statik-dinamik funksiya holatini inobatga olgan holda total endoprotezlashga nomzod bemorlarni operatsiyadan oldin tanlab olish algoritmini joriy etish orqali asosiy guruhda funksional ko‘rsatkichlar sezilarli darajada yaxshilanishi asoslangan;
tizza qopqog‘ini lateralizatsiya qilish va tiklash usuli (FAP 01728-sonli patent) hamda erta funksional reabilitatsiyani qo‘llash orqali endoprotezlash texnikasi takomillashtirish orqali operatsiyadan keyingi kontrakturalar 8,6% dan 2,5% gacha kamaytirib, tizza qopqog‘i chiqishini to‘liq bartaraf etilganligi aniqlangan;
mahalliy infil`tratsion anesteziya usulini (FAP 01906-sonli patent) joriy etilishi natijasida tezlashtirilgan reabilitatsiya dasturida intraoperatsion anesteziya protokoli takomillashtirildi, bu orqali operatsiyadan keyingi davrning engil kechishi, og‘riq jadalligining pasayishi, narkotik anal`getiklarga ehtiyojning kamayishi va bemorlarning erta faollashuvini ta’minlashi isbotlangan;
erta reabilitatsiya uchun mo‘ljallangan original qurilmani (FAP 02197-sonli patent) o‘z ichiga olgan bosqichma-bosqich kompleks reabilitatsiya joriy etildi, bu orqali nerv-mushak faolligining tezroq tiklanishini va hayot sifatining sezilarli yaxshilanishini (SF-36 — +49 %, FJC-12 — +34,3 %) ta’minlab, nogironlik ko‘rsatkichini 28,1% dan 16,2% gacha kamayishi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarini joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy-texnik kengashning 2025 yil 7 iyuldagi 21-sonli xulosasiga ko‘ra, ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga joriy etish bo‘yicha quyidagilar aniqlangan:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor tizza bo‘g‘imi osteoartrozi bilan og‘rigan bemorlarda oyoqning statik-dinamik funksiyasini kompleks tahlili asosida funksional baholash va reabilitatsion prognozlash tizimi optimallash orqali tizza bo‘g‘imini total endoprotezlash natijalarini ishonchli bashoratlash asoslangan. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 2025 yil 3 iyundagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 2 iyundagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 31 maydagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Ijtimoiy samaradorligi: patellofemoral birikma barqarorligining yaxshilanishi tayanch qobiliyatining tezroq tiklanishiga, og‘riq sindromining kamayishiga va hayot sifatining oshishiga yordam berdi, bu esa bemorlarning tezkor ijtimoiy va maishiy moslashuvini ta’minladi. Iqtisodiy samaradorligi: asoratlar chastotasining pasayishi statsionar davolanishning o‘rtacha davomiyligini 7 yotoq-kunga qisqartirdi, bu takroriy kasalxonaga yotqizish, dori-darmon terapiyasi va reabilitatsiya tadbirlarini kamaytirish hisobiga bir bemor uchun 3,2 million so‘m va 1000 bemor uchun yiliga 3,2 milliard so‘m tejashni ta’minladi. Xulosa: tizza qopqog‘ini lateralizatsiya qilishning optimallashtirilgan usulini joriy etish klinik, ijtimoiy va iqtisodiy jihatdan maqsadga muvofiqdir.
ikkinchi ilmiy yangilik: statik-dinamik funksiya holatini inobatga olgan holda total endoprotezlashga nomzod bemorlarni operatsiyadan oldin tanlab olish algoritmini joriy etish orqali asosiy guruhda funksional ko‘rsatkichlar sezilarli darajada yaxshilanishi ilmiy asoslangan. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 2025 yil 3 iyundagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 2 iyundagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 31 maydagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Ijtimoiy samaradorligi: og‘riqni samarali nazorat qilish bemorlarning faollashuvini tezlashtirdi, erta davolovchi jismoniy mashqlarga chidamliligini yaxshiladi va funksional tiklanish vaqtini qisqartirdi. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 03.06.2025 yildagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 02.06.2025 yildagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 31.05.2025 yildagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Iqtisodiy samaradorligi: dori-darmon xarajatlarini kamaytirish, shifoxonada bo‘lish muddatini 7 yotoq-kunga qisqartirish va asoratlar chastotasini kamaytirish har bir bemor uchun 2,1 million so‘m va yiliga 1000 bemor uchun 2,1 milliard so‘m tejashni ta’minladi. Xulosa: infil`tratsion og‘riqsizlantirish usulini joriy etish erta reabilitatsiya samaradorligini oshiradi va davolash xarajatlarini kamaytiradi.
uchinchi ilmiy yangilik: tizza qopqog‘ini lateralizatsiya qilish va tiklash usuli (FAP 01728-sonli patent) hamda erta funksional reabilitatsiyani qo‘llash orqali endoprotezlash texnikasi takomillashtirish orqali operatsiyadan keyingi kontrakturalar 8,6% dan 2,5% gacha kamaytirib, tizza qopqog‘i chiqishini to‘liq bartaraf etilganligi aniqlangan. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 2025 yil 3 iyundagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 2 iyundagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 31 maydagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Ijtimoiy samaradorligi: kompleks reabilitatsiya harakat faolligini erta tiklash, bemorlarning mustaqilligini oshirish va hayot sifatini yaxshilashni ta’minladi. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 03.06.2025 yildagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 02.06.2025 yildagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 31.05.2025 yildagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Iqtisodiy samaradorligi: statsionar va ambulator reabilitatsiya muddatining 7 kunga qisqarishi bir bemor hisobiga 5,4 million so‘m va yiliga 1000 bemor hisobiga 5,4 milliard so‘m iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: bosqichma-bosqich tibbiy reabilitatsiya tizimini joriy etish klinik va iqtisodiy jihatdan o‘zini oqlaydi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: mahalliy infil`tratsion anesteziya usulini (FAP 01906-sonli patent) joriy etilishi natijasida tezlashtirilgan reabilitatsiya dasturida intraoperatsion anesteziya protokoli takomillashtirildi, bu orqali operatsiyadan keyingi davrning engil kechishi, og‘riq jadalligining pasayishi, narkotik anal`getiklarga ehtiyojning kamayishi va bemorlarning erta faollashuvini ta’minlashi isbotlangan. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 2025 yil 3 iyundagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 2 iyundagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 31 maydagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Ijtimoiy samaradorligi: qurilmadan foydalanish bemorlarning maishiy, ijtimoiy va kasbiy faoliyatga tezroq qaytishini ta’minladi. Iqtisodiy samaradorligi: reabilitatsiya muddatining 12 kunga qisqarishi tiklovchi davolash xarajatlarini har bir bemor uchun 3,6 million so‘mga va yiliga 1000 bemor uchun 3,6 milliard so‘mga kamaytirish imkonini berdi. Xulosa: funksional reabilitatsiya apparatini qo‘llash tiklovchi davolash samaradorligini sezilarli darajada oshiradi va sog‘liqni saqlash tizimiga iqtisodiy yukni kamaytiradi.
beshinchi ilmiy yangilik: erta reabilitatsiya uchun mo‘ljallangan original qurilmani (FAP 02197-sonli patent) o‘z ichiga olgan bosqichma-bosqich kompleks reabilitatsiya joriy etildi, bu orqali nerv-mushak faolligining tezroq tiklanishini va hayot sifatining sezilarli yaxshilanishini (SF-36 — +49 %, FJC-12 — +34,3 %) ta’minlab, nogironlik ko‘rsatkichini 28,1% dan 16,2% gacha kamayishi asoslangan. Bu bo‘yicha takliflar Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limi tomonidan tasdiqlangan «Osnovniy prinsipi kompleknogo podxoda k mediko-sotsial`noy i professional`noy reabilitatsii bol`nix i lis s invalidnost`yu» nomli va Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash milliy markazining Ilmiy kengashi tomonidan tasdiqlangan “Algoritm reabilitatsionnix protsedur posle endoprotezirovaniya kolennogo sustava u bol`nix starshego vozrasta” nomli uslubiy tavsiyanomalar Tibbiyot xodimlari kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli klinik shifoxonasida 2025 yil 3 iyundagi 63-sonli buyrug‘i va Xorazm viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 2 iyundagi 16 va 17-sonli buyruqlari, Samarqand viloyati Nogironligi bo‘lgan shaxslarni reabilitatsiya qilish va protezlash markazining 2025 yil 31 maydagi 37-A-sonli asosida joriy qilindi; Ijtimoiy samaradorligi: tizimning joriy etilishi nogironlikni sezilarli darajada kamaytirish, ijtimoiy integratsiyani oshirish va bemorlarning kasbiy imkoniyatlarini kengaytirishni ta’minladi. Iqtisodiy samaradorligi: vaqtincha mehnatga layoqatsizlik muddatlarini qisqartirish, nogironlik bo‘yicha to‘lovlarni kamaytirish va takroriy kasalxonaga yotqizishni kamaytirish hisobiga har bir bemor uchun yiliga 9,8 million so‘m va 1000 bemor uchun yiliga 9,8 milliard so‘m iqtisod qilishga erishildi. Xulosa: tibbiy-ijtimoiy va kasbiy reabilitatsiyaning kompleks tizimi barqaror klinik, ijtimoiy va sezilarli iqtisodiy samarani ta’minlaydi.
