Hasanov Muhriddin Hayotovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Surunkali uveit diagnostikasi va monitoringining klinik-immunologik xususiyatlari” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya va 14.00.08 – Oftal`mologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2022.1.PhD/Tib2589.
Ilmiy rahbarlar: Nuraliev Nekkadam Abdullaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Safarov Jahongir Oripovich, tibbiyot fanlari nomzodi (PhD), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Ismailova Guli Amindjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Normatova Nargiza Mirshovkatovna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: surunkali uveit diagnostikasi va monitoringining klinik-immunologik xususiyatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
surunkali uveitda yallig‘lanish jarayonining uzoq davom etishi ko‘zdagi og‘riq, qizarish, ko‘z oldida tumanlashish, old kameradagi yallig‘lanish reaksiyasi, qorachiq shaklining o‘zgarishi sababli ko‘z ichki bosimini ortishi, oldingi kamera burchagi yopilishi va ko‘rish o‘tkirligining pasayishiga olib kelishi aniqlangan;
ilk bor surunkali uveit kasalligida gumoral immun tizimi faolligi natijasida immunoglobulinlar (IgA, IgM, IgG, IgE) miqdorining ortishi kasallikning uzoq va residivli kechishiga sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor surunkali uveitning faol bosqichida yallig‘lanishga xos (IL-1β) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining keskin ortishi, shuningdek SRO, ASL-O va prokal`sitonin miqdorlarining yuqoriligi kasallik og‘irligi va ko‘zdagi yallig‘lanish jarayoni kuchayishiga sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor plazmaferez usulini standart terapiya bilan birga qo‘llanilganda yallig‘lanishga xos IL-1β miqdorining keskin kamayishi fonida yallig‘lanishga qarshi IL-10 sitokini miqdorining ortishi sababli yallig‘lanish jarayonini susaytirishiga olib kelishi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
Surunkali uveit diagnostikasi va monitoringining klinik-immunologik xususiyatlari aniqlash jarayonida olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: surunkali uveitda yallig‘lanish jarayonining uzoq davom etishi ko‘zdagi og‘riq, qizarish, ko‘z oldida tumanlashish, old kameradagi yallig‘lanish reaksiyasi, qorachiq shaklining o‘zgarishi sababli ko‘z ichki bosimini ortishi, oldingi kamera burchagi yopilishi va ko‘rish o‘tkirligining pasayishiga olib kelishi aniqlanganligi bo‘yicha «Surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash usuli» va «Surunkali uveitlarda tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 30 sentyabrdagi 24-m/054-sonli va 24-m/043-sonli xulosalari) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 15.10.2024 yildagi №131-u sonli, Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi №34 sonli va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 10.10.2024 yildagi 01-36-sonli buyrug‘lari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 maydagi 18/26 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda surunkali uveitni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, residivlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali, Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali xamda Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash va tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usullarini qo‘llash statsionarda yotishni 2,4 kunga qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 213000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: surunkali uveitda yallig‘lanish jarayonining uzoq davom etishi ko‘z ichki bosimini ortishi, oldingi kamera burchagi yopilishi va ko‘rish o‘tkirligining pasayishiga olib kelishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor surunkali uveit kasalligida gumoral immun tizimi faolligi natijasida immunoglobulinlar (IgA, IgM, IgG, IgE) miqdorining ortishi kasallikning uzoq va residivli kechishiga sabab bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash usuli» va «Surunkali uveitlarda tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 30 sentyabrdagi 24-m/054-sonli va 24-m/043-sonli xulosalari) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 15.10.2024 yildagi №131-u sonli, Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi №34 sonli va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 10.10.2024 yildagi 01-36-sonli buyrug‘lari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 maydagi 18/26 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda surunkali uveitni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, residivlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali, Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali xamda Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash va tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usullarini qo‘llash statsionarda yotishni 2,4 kunga qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 213000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: ilk bor surunkali uveit kasalligida gumoral immun tizimi faolligi natijasida immunoglobulinlar (IgA, IgM, IgG, IgE) miqdorining ortishi kasallikning uzoq va residivli kechishiga sabab bo‘lishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor surunkali uveitning faol bosqichida yallig‘lanishga xos (IL-1β) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining keskin ortishi, shuningdek SRO, ASL-O va prokal`sitonin miqdorlarining yuqoriligi kasallik og‘irligi va ko‘zdagi yallig‘lanish jarayoni kuchayishiga sabab bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash usuli» va «Surunkali uveitlarda tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 30 sentyabrdagi 24-m/054-sonli va 24-m/043-sonli xulosalari) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 15.10.2024 yildagi №131-u sonli, Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi №34 sonli va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 10.10.2024 yildagi 01-36-sonli buyrug‘lari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 maydagi 18/26 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda surunkali uveitni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, residivlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali, Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali xamda Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash va tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usullarini qo‘llash statsionarda yotishni 2,4 kunga qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 213000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: surunkali uveitning faol bosqichida yallig‘lanishga xos (IL-1β) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining keskin ortishi, shuningdek SRO, ASL-O va prokal`sitonin miqdorlarining yuqoriligi kasallik og‘irligi va ko‘zdagi yallig‘lanish jarayoni kuchayishiga sabab bo‘lishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor plazmaferez usulini standart terapiya bilan birga qo‘llanilganda yallig‘lanishga xos IL-1β miqdorining keskin kamayishi fonida yallig‘lanishga qarshi IL-10 sitokini miqdorining ortishi sababli yallig‘lanish jarayonini susaytirishiga olib kelishi asoslanganligi bo‘yicha «Surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash usuli» va «Surunkali uveitlarda tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usuli» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Buxoro davlat tibbiyot instituti Ekspert kengashining 2024 yil 30 sentyabrdagi 24-m/054-sonli va 24-m/043-sonli xulosalari) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali bo‘yicha 15.10.2024 yildagi №131-u sonli, Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi bo‘yicha 04.10.2024 yildagi №34 sonli va Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali bo‘yicha 10.10.2024 yildagi 01-36-sonli buyrug‘lari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 22 maydagi 18/26 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bemorlarda surunkali uveitni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunologik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, residivlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Samarqand filiali, Respublika ixtisoslashtirilgan ko‘z mikroxirurgiyasi ilmiy-amaliy tibbiyot markazi Buxoro filiali xamda Navoiy viloyat oftal`mologiya shifoxonasi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida surunkali uveitlar klinik-immunologik xususiyatlarini qiyosiy aniqlash va tug‘ma, gumoral immunitet va sitokin statusining tashhisiy qiymatini baholash usullarini qo‘llash statsionarda yotishni 2,4 kunga qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 213000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan; xulosa: plazmaferez usulini standart terapiya bilan birga qo‘llanilganda yallig‘lanishga xos IL-1β miqdorining keskin kamayishi fonida yallig‘lanishga qarshi IL-10 sitokini miqdorining ortishi sababli yallig‘lanish jarayonini susaytirishiga olib kelishi asoslangan.
