Чиналиева Айжамал Бахитжановнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи): “Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш”, 13.00.01 – Педагогика назарияси. Педагогик таълимотлар тарихи (педагогика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Ped9889.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон миллий педагогика университети.
Илмий раҳбар: Нисанбаева Акмарал Калдибаевна, педагогика фанлари номзоди, профессор.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Ўзбекистон миллий педагогика университети, DSc.01/2025.27.12.Ped.03.03.
Расмий оппонентлар: Усманова Усмида Айбеквована, педагогика фанлари доктори (DSc), профессор; Хайдарова Маҳлиё Ҳабибуллаевна педагогика фанлари доктори (PhD), доцент
Етакчи ташкилот: Урганч давлат педагогика институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларини танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантиришнинг педагогик имкониятлари шахсий ва касбий сифатларни дивергент ва конвергент тафаккур шаклларига дидактик интеграциялаш, фаолиятнинг ташкилий-функсионал компонентларини аналитик-рефлексив ва лойиҳалаш жараёнларига босқичма-босқич адаптив уйғунлаштиришни диагностик таҳлил асосида аниқлаштирилган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлашини ривожлантириш шарт-шароитлари касбий фаолият контекстидаги инновацион муҳитни педагогик вазиятларга интеграциясининг барқарорлигини таъминлаш, рефлексив фаолиятни кучайтиришни дидактик таъсир кўрсаткичларига адекват мослаштириш ва пропорсионал боғлиқлигини таъминлаш асосида такомиллаштирилган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлашини ривожлантириш модели тузилмавий компонентларини компетентлик индикаторларининг стратегик мақсадларга устуворлигини таъминлаш, инновацион таълим шароитларига мослашувчи дидактик тамойиллар ва омилларни уйғунлаштириш, мантиқий ва диалектик фикр меъёрларига мос векторли фаолият траекториясини вариатив мувофиқлаштириш асосида такомиллаштирилган;
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлашини ривожлантириш мезон ва кўрсаткичлари педагогик вазиятларни плюралистик қарашлар орқали таҳлил қилиш, шахс рефлексивлигини индивидуал эҳтиёжларга векторли йўналтириш ва танқидий муносабат билдира олишни таҳлилий тафаккурнинг коммуникатив ва продуктив даражасига валидлик ва ишончлилигини таъминлаш асосида оптималлаштирилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантиришга доир тадқиқот натижалари асосида:
бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш жараёни шахсий ва касбий муҳим сифатларни шакллантириш босқичларини дидактик интеграциялаш ҳамда ташкилий-функсионал имкониятларини дивергент ва конвергент тафаккур шаклларига босқичма-босқич адаптив уйғунлаштириш асосида ривожлантиришга оид тавсиялар “Бошланғич таълим педагогикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 28-июлдаги 22-01-347/22 рақамли маълумотномаси). Натижада бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш жараёнининг педагогик имкониятларини таҳлил этиш имкони яратилган.
Талабаларнинг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш модели касбий фаолиятнинг фронтал, индивидуал топшириқлар интеграцияси барқарорлигини таъминлашга қаратилган сифат кўрсаткичлари динамиклигига пропорсионал боғлиқлигини аниқлаш ва дидактик таъсир имкониятларига адекват мослаштириш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар “Бошланғич таълим педагогикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 28-июлдаги 22-01-347/22 рақамли маълумотномаси). Натижада талабаларнинг танқидий фикрлаш компетентлигини дивидент ва конвергент тафаккур шаклларини уйғунлаштириш асосида такомиллаштириш самарадорли ошган.
Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш модели тақдим этилган ўқув материалларини мантиқий ва диалектик фикр меёрларига мос ўзлаштиришга йўналтирилган векторли фаолият траекториясини таълимий мақсадга креатив мувофиқлаштириш асосида ривожлантиришга оид тавсиялар “Бошланғич таълим педагогикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 28-июлдаги 22-01-347/22 рақамли маълумотномаси). Натижада талабаларнинг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантиришнинг моделини такомиллаштиришга шароит яратилган.
Бўлажак бошланғич синф ўқитувчиларининг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш мезонлари ўқув материалларини плюралистик қарашлар орқали ўзлаштириш, шахс рефлексивлигини унинг индивидуал эҳтиёжларига векторли йўналтириш ҳамда таҳлилий тафаккурнинг коммуникатив ва продуктив даражасини тадрижий ривожлантириш асосида такомиллаштиришга оид таклифлар “Бошланғич таълим педагогикаси” номли ўқув қўлланма мазмунига сингдирилган (Ўзбекистон миллий педагогика университетининг 2025-йил 28-июлдаги 22-01-347/22 рақамли маълумотномаси). Натижада талабаларнинг танқидий фикрлаш компетентлигини ривожлантириш механизмларини ривожлантириш имкони кенгайтирилган.