Абдуллаев Азизбек Акбар ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Аллоксанли оксидатив стрессда антиоксидант тизимни биокимёвий ўзгаришлари ва уни коррексия қилиш йўллари», 03.00.08 – Одам ва ҳайвонлар физиологияси, 03.00.10 - Биокимё (биология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2026.1.PhD/В1543.
Илмий раҳбарлар Арипов Тахир Фатихович, биология фаҳлари доктори, профессор, академик; Гайибов Улугбек Гаппаржанович, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), катта илмий ходим. 
Диссертация бажарилган муассаса номи: Биоорганик кимё институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Наманган давлат университети ҳузуридаги PhD.03/2025.27.12.В.22.05 рақамли Илмий кенгаш асосида бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хамракулов Шарифжон Хошимович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Баратов Қўзижон Раббим ўғли, биология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Фарғона давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик. 
II. Тадқиқотнинг мақсади: аллоксан билан чақирилган оксидловчи стресс шароитида ҳайвон тўқималаридаги антиоксидант ҳимоя тизими кўрсаткичларига таъсирини аниқлаш ҳамда уларнинг молекуляр-ҳужайравий таъсир механизмларини тавсифлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
РҲ, СМ ва МН экстрактларининг асосий иккиламчи метаболитларининг сифат ва миқдорий таркиби замонавий фитокимёвий ва хроматографик усуллар ёрдамида экспериментал тарзда аниқланган;
экстрактларнинг ИВ–В синфга мансуб кам токсик моддалар эканлиги экспериментал равишда кўрсатилган, сичқонларга меъда ичига юборилганда ЛД₅₀ кўрсаткичлари аниқланган бўлиб, бу уларнинг юқори хавфсизлик профилига эга эканлигини ва кейинги доклиник тадқиқотлар учун истиқболли эканлигини кўрсатган;
биринчи марта ин витро, эх виво ва ин виво шароитларда аллоксан-индуксияланган оксидловчи стресс модели асосида Рҳодиола ҳетеродонта (РҲ), Силйбум марианум (СМ) ва Морус нигра (МН) экстрактларининг юқори антиоксидант ҳамда антирадикал фаоллиги комплекс тарзда аниқланиб, уларнинг эркин радикал оксидланиш жараёнларини сусайтириши ва эндоген антиоксидант ҳимоя тизимини фаоллаштириши асослаб берилган;
РҲ, СМ ва МН экстрактларининг супероксид-анион радикали, гидроксил радикали, водород пероксиди ҳамда 2,2-дифенил-1-пикрилгидразил (ДППҲ) каби фаол кислород шакллари ва эркин радикалларни самарали нейтраллаш қобилиятига эга эканлиги аниқланиб, уларнинг кенг спектрли антирадикал таъсири исботланган;
биринчи марта доривор ўсимлик экстрактларининг жигар митохондриялари мембраналарида липидларнинг пероксид оксидланиши маҳсулотлари тўпланишини камайтириши аниқланиб, бу уларнинг митохондриал мембраналар структуравий-функсионал яхлитлигини сақлашга хизмат қилиши асослаб берилган;
биринчи марта молекуляр докинг ёрдамида экстрактлар таркибидаги биологик фаол компонентларнинг Кеап1 оқсили билан ўзаро таъсирлашиши аниқланиб, бу уларнинг Кеап1/Нрф2 сигнал йўлини фаоллаштириши исботланган;
экстрактлар таъсирида митохондрияларнинг энергетик кўрсаткичлари тикланиши ҳамда ҳужайраларнинг оксидловчи стрессга нисбатан барқарорлиги ошиши аниқланган бўлиб, бу уларнинг митохондриопротектив таъсирини экспериментал асосланган. 
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўсимлик экстрактларининг антиоксидант ва антирадикал хоссаларини аниқлаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
“Родиола экстракти” (РҲ) биологик фаол қўшимчасига техник шарт (ТШ) ишлаб чиқилган ва Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси томонидан тасдиқланган (Ц 03535693-49:2023) (Ўзбекистон Республикаси Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитасининг 2023 йил 27 ноябрдаги 14-2/1451-2-683-сонли қарори). Натижада, “Олтин илдиз” номли биологик фаол қўшимчани ишлаб чиқариш имкониятини берган;
Рҳодиола ҳетеродонта экстрактининг антиоксидант фаоллигига оид таъсир механизмидан УМО-2020/37/Н/НЗ5/02359 рақамли “Тирозин билан модификацияланган полиетиленимин полимерлари синергик антитумор иммунотерапия шароитида сиРНА етказиб бериш учун истиқболли вектор сифатида” (Полшанинг Лодз университети) мавзусидаги лойиҳасида антиоксидант моддаларнинг таъсир механизмини аниқлашда фойдаланилган (Полшанинг Лодз университетининг 2025 йил 20 июндаги малумотномаси). Натижада, Рҳодиола ҳетеродонта экстрактининг юқори антиоксидант фаоллиги ва иммуномодуляторлик салоҳияти аниқланиб, табиий антиоксидантларнинг биотиббиёт тадқиқотлари ҳамда истиқболли терапевтик ишланмаларда қўлланиш имкониятини берган.

Yangiliklarga obuna bo‘lish