Беков Дилшод Хусановичнинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Танланган икки компонентали гравитасион линзаланган квазарлар фотометрияси”, 01.03.02 – Космос физикаси ва астрофизика (физика-математика фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/FM1236
Илмий раҳбар: Ахунов Талъат Ахматович, физика-математика фанлари доктори, профессор в.б.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Ўзбекистон Миллий университети ва Ўзбекистон Фанлар академияси Астрономия институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Ўзбекистон Миллий университети, DSc.03/2025.27.12.FM.01.05
Расмий оппонентлар: Райимбаев Джавлан Раджапбаевич, физика-математика фанлари доктори, профессор; Асфандияров Илдар Маратович, физика-математика фанлари фалсафа доктори (PhD).
Етакчи ташкилот: Чирчиқ давлат педагогика университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади. танланган ГЛКларнинг мониторинги натижасида олинган CCД тасвирларини фотометрик қайта ишлаш, линзаланган компонентларининг равшанлик эгри чизиқларини таҳлил қилиш, системаларни модел параметрларини ҳисоблаш ва Ҳаббл доимийсини баҳолашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор Майданак обсерваториясининг кўзгуси диаметри 1,5 метрли АЗТ-22 телескопида олиб борилган фотометрик кузатувлар асосида СДСС Ж0806+2006, СДСС Ж2124+1632 ва ҲС 2209+1914 ГЛКлари бўйича бирламчи кузатув маълумотларидан иборат ягона маълумотлар базаси яратилган;
илк бор СДСС Ж0806+2006, СДСС Ж2124+1632 ва ҲС 2209+1914 ГЛК лари учун узоқ муддатли мониторинг маълумотлари олинган ва тўлиқ фотометрик таҳлил қилинган жумладан: равшанлик эгри чизиқлари олиниб, ушбу тизимлар учун ∆тАБ=-53±6.0; ∆тБА=102±20 ва ∆тБА=25.3±3 кунлик кечикиш вақти қийматлари аниқланган; 
илк бор ҲС 2209+1914 ГЛК учун равшанлик ўзгаришининг даврийлиги 15 йилга тенг экани аниқланган, ушбу натижага эришиш учун қоʻшимча 9 йиллик кузатув маълумотлари олинган, тўлиқ фотометрик қайта ишланган ҳамда аввалги кузатув маълумотлари билан бирлаштириш орқали  оʻзгарувчанликнинг даврийлик цикли аниқланган;  
илк маротаба СДСС Ж2124+1632 ва ҲС 2209+1914 гравитацион линзаланган квазарларида линзаловчи галактикаларнинг мос равишда З = 0.245 ва З = 0.77  қизилга силжишлари) аниқланган, уларнинг космологик масофалари ишончли баҳоланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Диссертация натижалари қуйидагиларга жорий қилинган:
танланган икки компонентали ГЛКлар фотометрияси бўйича олинган илмий натижалар ЎзР ФА Астрономия институтининг Галактикадан ташқи астрономия лабораториясидаги илмий-тадқиқот ишлари доирасида квазарларнинг ёрқинлиги, спектрал ўзгарувчанлиги ва масса тақсимотини ўрганишда фойдаланилган: (Ўзбекистон Республикаси фанлар академияси Астрономия институтининг 2025 йил 29 июлдаги 01-09/144 сонли маълумотномаси). Натижада, Галактикадан ташқи обектлар учун муҳим космологик параметрлар аниқланган;
танланган  ГЛКлари учун яратилган  кузатув маълумотлари банки ва кўп рангли тасвирлари фотометрик қайта ишланиши орқали олинган натижалардан ЎзР ФА Астрономия институтидаги Галактикадан ташқи астрономия лабораториясидаги илмий-тадқиқот ишлари доирасида квазарларнинг физик параметрлари орасидаги эмпирик боғланишларни топишда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси фанлар академияси Астрономия институтининг 2025 йил 29 июлдаги 01-09/144 сонли маълумотномаси). Натижада, квазарларнинг физик параметрлари орасидаги корреляция қиймати аниқланган; 
 СДСС Ж0806+2006 ва СДСС Ж2124+1632 ГЛК лари учун илк бор аниқланган равшанлик эгри чизиқлари, квазар манбаларининг ўзгарувчанлиги ҳамда кечикиш вақтининг кузатув қиймати,  СДСС Ж0806+2006 учун ҳисобланган Ҳаббл доимийси қийматидан ЎзР ФА АИ Галактикадан ташқи астрономия лабораториясида олиб борилаётган илмий-тадқиқот ишлари доирасида Галактикадан ташқи обектларни тадқиқ этишда қўлланилган. (Ўзбекистон Республикаси фанлар академияси Астрономия институтининг 2025 йил 29 июлдаги 01-09/144 сонли маълумотномаси). Натижада, Ҳаббл доимийсини линза моделига боғлиқлиги мустақил усул сифатида қўлланилган, модел ёрдамида илк бор  номаълум параметрлар ҳақиқий кузатув натижалари асосида аниқланган;
СДСС Ж0806+2006 ва СДСС Ж2124+1632 ГЛКлар бўйича олинган натижалар Калб–Рамонд гравитацияси доирасида қора ўралар атрофидаги гравитацион ва электромагнит ҳодисаларни ўрганишда қўлланилган (Пҳйсиcс оф тҳе Дарк Универсе, 2025; Эуропеан Пҳйсиcал Жоурнал C, 2025). Мазкур ишларда кўриб чиқилган модел лоренц-инвариантликни бузадиган қўшимча тензор майдонини ўз ичига олган модификацияланган гравитация назарияси бўлиб, тадқиқот натижалари асосида ушбу майдоннинг мавжудлигини УНН доирасидаги эффектларга таъсири аниқланган. 
СДСС Ж2124+1632 ва ҲС 2209+1914 ГЛКлари учун линзаловчи галактиканинг қизилга силжиши қиймати алпҳа модели ёрдамида олинган юқоридаги натижалардан ЎзР ФА Астрономия институтида олиб борилаётган илмий-тадқиқот ишлари доирасида фойдаланилган. Натижада, ПС Ж2305+3714 ГЛК учун 52.2 ± 2.5 кунлик кечикиш вақти аниқланиб, манба (зс = 1.791) ва линза (зд = 0.473) қизилга силжишлари ҳамда микролинзаланишнинг жуда кичиклиги аниқланган.