Хашимов Рустам Уктамжановичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Чов герниопластикасидан сўнг беморларга тиббий – профилактик ёрдам ва реабилитацияни такомиллаштириш», 14.00.27 – Хирургия, 14.00.12 – Тиббий реабилитология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.1.PhD/Tib5253.
Илмий раҳбарлар: Рахманов Қосим Эрданович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент. Ризаев Жасур Алимжанович, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Самарқанд давлат тиббиёт университети ҳузуридаги DSc.06/2025.27.12.Tib.17.03 рақамли илмий кенгаш асосидаги бир марталик илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: Хамидов Обид Абдурахманович, тиббиёт фанлари доктори (DSc), доцент. Зайниев Алишер Фаридунович, тиббиёт фанлари доктори (DSc).
Етакчи ташкилот: Витебск давлат тиббиёт университети (Белоруссия).
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: 
жарроҳлик тактикаси ва герниопластикани бажаришнинг техник жиҳатларини оптималлаштириш орқали чов герниопластикасидан кейин беморларга тиббий-профилактик ёрдам кўрсатиш ва реабилитация тизими самарадорлигини оширишдан иборат. 
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
илк бор чов герниопластикасидан кейинги салбий оқибатлар хавф омилларини баҳолашнинг клиник-инструментал маълумотлар ва чов каналининг ультратовуш характеристикасига асосланган миқдорий балл тизими ишлаб чиқилган;
имплантат ва уруғ тизимчаси тузилмалари ўртасида биологик тўсиқ шаклланишини таъминлайдиган модификацияланган герниоаллопластикани жорий этиш орқали чов герниопластикадан кейинги эрта ва узоқ муддатли асоратларни олдини олиш усули ишлаб чиқилган (IAP №8190 ихтирога патент);
чов герниопластикадан кейинги даврда чов канали ва уруғ тизимчаси ҳолатини ультратовуш ва гемодинамик параметрларни комплекс мониторинг қилиш допплерографик баҳолашга асосланган индивидуаллаштирилган тиббий-профилактик ёрдамнинг кўп босқичли тизими ишлаб чиқилган;
жарроҳлик аралашуви турини ҳисобга олган ҳолда индивидуал ёндашувга асосланган чов герниопластикадан кейинги узоқ муддатли даврда беморларни комплекс реабилитация қилишнинг интегратив кўп даражали модели ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Чов герниопластикасидан сўнг беморларга тиббий – профилактик ёрдам ва реабилитацияни такомиллаштириш бўйича олиб борилган илмий-тадқиқот натижалари асосида (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 24.10.2025 й. 27/39-сон хулосаси):
биринчи илмий янгилик: илк бор чов герниопластикасидан кейинги салбий оқибатлар хавф омилларини баҳолашнинг клиник-инструментал маълумотлар ва чов каналининг ультратовуш характеристикасига асосланган миқдорий балл тизими ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.05.2025 й. 62-сон буйруғи) ва Қашқадаре вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (24.07.2025 й. 155ICh-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: чов чурраларида жарроҳлик тактикасини танлашнинг ишлаб чиқилган алгоритми операциядан кейинги асоратларнинг олдини олишни ҳисобга олган ҳолда герниопластика усулини шахсий танлашни таъминлайди, бу эса даволашнинг клиник самарадорлигини оширишга ва қайталаниш частотасини сезиларли даражада камайтиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: чов чурраларида жарроҳлик тактикасини танлашнинг ишлаб чиқилган алгоритми асосида жарроҳлик даволашни қўллаш доирасида беморларнинг стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 7-10 кун учун 5625400 сўм. Беморларнинг барча лаборатор-инструментал текширишларига жами 975650 сўм сарфланади. миниинвазив ёндошувлар ёрдамида операция килинганда стационар даволаниш 5 кунга қискариб, иқтисодий кўрсаткич 3876450 сўмни ташкил етади (бир нафар бемор учун). Хулоса: чов чурраларининг тузилиши ва частотасини комплекс таҳлил қилиш натижасида қийшиқ чов чурралари устунлик қилиши аниқланди (67,6-71,4%), беморларнинг аксарияти 50 ёшгача бўлган фертил ёшда (75,9%). Маълумотлар таққосланадиган клиник материал асосида олинган ва беморларнинг репродуктив функциясини сақлаб қолишни ҳисобга олган ҳолда турли хил герниопластика усулларининг самарадорлигини баҳолаш ва индивидуал реабилитация дастурларини ишлаб чиқиш учун ишончли асос бўлиб хизмат қилиши мумкин.
иккинчи илмий янгилик: имплантат ва уруғ тизимчаси тузилмалари ўртасида биологик тўсиқ шаклланишини таъминлайдиган модификацияланган герниоаллопластикани жорий этиш орқали чов герниопластикадан кейинги эрта ва узоқ муддатли асоратларни олдини олиш усули ишлаб чиқилган (IAP №8190 ихтирога патент). Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.05.2025 й. 62-сон буйруғи) ва Қашқадаре вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (24.07.2025 й. 155ICh-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: эндовидеохирургик чов герниоаллопластикасининг юқори клиник самарадорлиги асосланган бўлиб, бу операциядан кейинги яра асоратлари частотасини сезиларли даражада камайтириш, тезлаштирилган реабилитация ва операциядан кейинги узоқ даврда беморларнинг ҳаёт сифатини барқарор яхшилаш билан ифодаланади. Иқтисодий самарадорлиги: эндовидеохирургик чов герниоаллопластикаси билан беморларда жарроҳлик аралашуви усулининг самарадорлиги остида ижобий натижалар 2 баробар кўп ҳолатда кузатилганлигини ҳисобга олсак, йиллик иқтисодий кўрсаткич 15024100 сўмни ташкил етади. Хулоса: ўтказилган тадқиқотда герниопластиканинг эндовидеохирургик усуллари (TAPP, TEP) ва модификацияланган очиқ "таранглашмаган" герниопластикадан фойдаланиш операциядан кейинги оғриқ синдромининг интенсивлигини визуал-аналог шкала (VAS) бўйича 1,6 ± 0,3 баллгача сезиларли даражада камайтириши аниқланди. Ушбу усуллардан фойдаланганда операциядан кейинги эрта асоратлар частотаси анъанавий очиқ усулларга нисбатан 19,8% дан 6,2% гача сезиларли даражада камайди. Ушбу ёндашувларнинг минимал инвазивлиги ва юқори физиологиклиги операциядан кейинги реабилитациянинг янада қулай кечишини таъминлайди, шунингдек, эркакларнинг репродуктив функциясига салбий таъсир кўрсатиш хавфини камайтиришга ёрдам беради. Бундан ташқари, операциядан кейинги узоқ даврда касалликнинг қайталаниш частотасининг 9,8% дан 1,7% гача сезиларли даражада камайиши кузатилмоқда, бу чов чурраларини жарроҳлик йўли билан даволаш амалиётига замонавий кам инвазив ва модификацияланган очиқ усулларни жорий этишнинг юқори самарадорлиги ва клиник мақсадга мувофиқлигини таъкидлайди. 
учинчи илмий янгилик: чов герниопластикадан кейинги даврда чов канали ва уруғ тизимчаси ҳолатини ультратовуш ва гемодинамик параметрларни комплекс мониторинг қилиш допплерографик баҳолашга асосланган индивидуаллаштирилган тиббий-профилактик ёрдамнинг кўп босқичли тизими ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.05.2025 й. 62-сон буйруғи) ва Қашқадаре вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (24.07.2025 й. 155ICh-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: модификацияланган "таранглашмаган" герниоаллопластикани биологик тўсиқ билан қўллашнинг клиник самарадорлиги асосланган бўлиб, у мояк қон оқимининг сақланишини, серома, фиброз битишмаларнинг олдини олишни ва операциядан кейинги асоратлар частотасини камайтиришни таъминлайди, бу эса беморларнинг ҳаёт сифатини яхшилашга ва реабилитациясини тезлаштиришга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: модификацияланган "таранглашмаган" герниоаллопластикани биологик тўсиқ билан қўллаш амалиётидан кейин операциясидан кейинги даврда асоратлар тубдан қисқаришини инобатга олсак, асосий гурухдаги беморларда бюджет ва бюджетдан ташқари маблағлар 30% қисқартиришликка эришилди. Хулоса: тўрсимон имплантатни қоплаш учун чурра қопи лахтакларидан фойдаланган ҳолда модификацияланган очиқ таранглашмаган чов герниопластикаси операциядан кейинги серомалар частотасини камайтиришда юқори клиник самарадорликни кўрсатди - Lichtenstein классик усулида 8,8% дан 1,5% гача. Имплантат ва уруғ тизимчаси тузилмалари ўртасида биологик тўсиқнинг шаклланиши фиброз-чандиқли ўзгаришлар ривожланиш хавфини сезиларли даражада камайтиради, қон томир-уруғ тутами компрессияси эҳтимолини минималлаштиради, бу эса ўз навбатида эркакларда репродуктив функциянинг сақланишини таъминлайди (асоратлар 7,6% дан 0% гача камайганда) ва операциядан кейинги эрта даврнинг янада қулай кечишига ёрдам беради.
тўртинчи илмий янгилик: жарроҳлик аралашуви турини ҳисобга олган ҳолда индивидуал ёндашувга асосланган чов герниопластикадан кейинги узоқ муддатли даврда беморларни комплекс реабилитация қилишнинг интегратив кўп даражали модели ишлаб чиқилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: Навоий вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (27.05.2025 й. 62-сон буйруғи) ва Қашқадаре вилоят кўп тармоқли тиббиёт маркази (24.07.2025 й. 155ICh-сон буйруғи) билан амалий фаолиятига жорий қилинган. Ижтимоий самарадорлиги: таклиф этилган реабилитация алгоритми замонавий физиотерапевтик усуллар, репродуктив функцияни мониторинг қилиш ва психо-ижтимоий қўллаб-қувватлашни ўз ичига олади, бу эса касалликнинг қайталаниш частотасини сезиларли даражада камайтиришга, сурункали оғриқ синдромининг олдини олишга ва беморларнинг ҳаёт сифатини сақлаб қолишга ёрдам беради. Иқтисодий самарадорлиги: таклиф этилган реабилитация алгоритми самарадорлиги билан интраоперацион травматизмни ва жарроҳлик аралашувининг давомийлигини камайтиришга ёрдам бериши, реабилитация муддатларининг қисқариши туфайли беморларни стационар шароитда даволаш одатда умумий ўртача 9855450 сўм  сарфланади. Йиллик иқтисодий кўрсаткич эса ўз навбатида 25% гача бюджет маблағларини тежашга олиб келади. Хулоса: чов герниопластикасидан кейин такомиллаштирилган тиббий-профилактик ёрдамнинг ишлаб чиқилган алгоритми эрта асоратлар частотасини камайтириш, уруғ тизимчаси ва мояк тузилмаларида қон оқимини сақлаб қолиш, реабилитация муддатларини қисқартириш ва беморларнинг ҳаёт сифатини оширишни таъминлаб, юқори клиник самарадорликни кўрсатди.