Eshonqulov G‘olibjon Turaqulovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Buxoro viloyatida tish-jag‘ tizimidagi anomaliyalarning uchrashini o‘rganish, erta tashxislash va davolash” 14.00.21 – Stomatologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2020.2.PhD/Tib1259.
Ilmiy raxbar: Kamalova Feruza Raxmatillaevna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Rasmiy opponentlar: Fozilov O‘ktam Abdurazzoqovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent; Negmatov Raxmatilla Negmatovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Dog‘iston davlat tibbiyot universiteti (Rossiya Federatsiyasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: bolalar yoshida tish-jag‘ tizimi anomaliyalarining tarqalishini aniqlash hamda yoshga bog‘liq holda erta tashxislash bilan barobarida samarali davolashni takomillashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor Buxoro viloyatida maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ nuqsonlari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, uchrash darajasi va ushbu patologiyani tashxislashda antropometrik, rentgenologik, sefalometrik ko‘rsatkichlarning samaradorligi isbotlangan;
ilk bor maktab yoshidagi bolalarda yoshga bog‘liq xolda kompleks ortodontik davolash fonida K1 T4 infantil treynerlar, xamda jag‘lararo kengaytiruvchi vintli aralash moslamalarni xar ikkala jag‘ga bir vaqtda o‘rnatilib, bu turdagi moslamani aynan shu yoshda qo‘llash maksimal samara berishi isbotlangan;
monitoring ma’lumotlariga asoslanib, maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, an’anaviy va zamonaviy davolash usullarining samaradorligi isbotlangan;
olingan ma’lumotlar asosida almashinuv va doimiy tishlov bosqichlarida kompleks ortodontik davolash chora-tadbirlarini olib borish uchun standartlar ishlab chiqilib, davolash muddatlari takomillashtirilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga tatbig‘i bo‘yicha 2025 yil 10 iyun` 19/30 – son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor Buxoro viloyatida maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ nuqsonlari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, uchrash darajasi va ushbu patologiyani tashxislashda antropometrik, rentgenologik, sefalometrik ko‘rsatkichlarning samaradorligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: ilk bor Buxoro viloyatida maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ anomaliyalari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, tish-jag‘ anomaliyalarining uchrash darajasi va ushbu patologiyani tashxislashda antropometrik, rentgenologik, sefalometrik ko‘rsatkichlarning samaradorligi isbotlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida bolalarda yoshga bog‘liq xolda kech rivojlanishi mumkin bo‘lgan tish-yoy qatori buzilishlarini oldini olishni imkonini bergan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar 1.Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (10 dekabr 2024 yil 618-5-79-DOP/2024-sonli); 2. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli); 3.Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 dekabr 2024 yil 134-sonli); 4. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli) lari bilan amaliyotga tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ anomaliyalari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, tish-jag‘ anomaliyalarining uchrash darajasi va ushbu patologiyani tashxislashda antropometrik, rentgenologik, sefalometrik ko‘rsatkichlarning samaradorligi isbotlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida aynan maktab yoshidagi bolalarda turli jag‘ anomaliyalari rivojlanishini oldini olishga imkon berib, bemorlarni davolash sifatini yaxshilaydi. Iqtisodiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ anomaliyalari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, tish-jag‘ anomaliyalarining uchrash darajasi va ushbu patologiyalarni erta tashxislashda keyinchalik rivojlanishi mumkin bo‘lgan jag‘ deformatsiyalarini xavfi yuqori bo‘lgan xolatlarni oldini olishi inobatga olinib, davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish orqali 1 nafar bemorga sarflanadigan xarajatlarini 1mln 401 ming so‘mga kamaytirishga erishildi. Xulosa: maktab yoshidagi bolalarda yuz-jag‘ anomaliyalari holatini tizimli baholashda tish-jag‘ anomaliyalarining tarqalishi, tish-jag‘ anomaliyalarining uchrash darajasi va ushbu patologiyalarni erta tashxislashda keyinchalik rivojlanishi mumkin bo‘lgan jag‘ deformatsiyalarini xavfi yuqori bo‘lgan xolatlarni oldini olishi inobatga olinib, davolashning zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish orqali 1 nafar bemorga sarflanadigan xarajatlarini davolashda kuzatilishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish hisobiga, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 1 mln 401 ming so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 300 ming so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor maktab yoshidagi bolalarda yoshga bog‘liq xolda kompleks ortodontik davolash fonida K1 - T4 infantil treynerlar, xamda jag‘lararo kengaytiruvchi vintli aralash moslamaarni xar ikkala jag‘ga bir vaqtda o‘rnatilib, bu turdagi moslamani aynan shu yoshda qo‘llash maksimal samara berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: klinik natijalarni tahlil qilish asosida maktab yoshidagi bolalarda tishlov davrlariga bog‘liq xolda an’anaviy ortodontik moslamalarni qo‘llashning patogenetik muvofiq emasligini inobatga olish davolash samarasini oshirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy amaliy ma’lumotlar 1. Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (10 dekabr 2024 yil 618-5-79-DOP/2024-sonli); 2. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli); 3. Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 dekabr 2024 yil 134-sonli); 4. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli) lari bilan amaliyotga tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda tishlov davrlariga bog‘liq xolda an’anaviy ortodontik moslamalarni qo‘llashning patogenetik muvofiq emasligini inobatga olish davolash samarasini oshirishga imkon berishi isbotlanganligi rivojlanishi mumkin bo‘lgan asoratlarni kamaytirish imkoniyatini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda tishlov davrlariga bog‘liq xolda an’anaviy ortodontik moslamalarni qo‘llashning patogenetik muvofiq emasligini inobatga olish davolash samarasini oshirishga imkon berishi isbotlanganligi, ya’ni maktab yoshidagi bolalarda tish – jag‘ tizimida mavjud bo‘lgan anomaliyalar va zararli odatlarni erta aniqlab, erta bartaraf etish xarajatlari 300 ming so‘mni tashkil qilsa, bola ulg‘aygach bu anomaliya va zararli odatlar tishlovdagi jiddiy shakl buzilishlarini keltirib chiqaradi va uni bartaraf etish uchun 1 mln.401.000 so‘m mablag‘ sarflanadi, shuningdek bu murakkab bo‘lib ko‘p vaqt va mablag‘ni talab qiladi. Bolalarda mavjud bo‘lgan bunday kichik anomaliyalar erta bartaraf etilsa xar bir nafar bola misolida davlat xarajatlari 1 mln 100000 so‘m atrofida tejaladi. Xulosa: maktab yoshidagi bolalarda yoshga bog‘liq xolda kompleks ortodontik davolash fonida K1 - T4 infantil treynerlar, xamda jag‘lararo kengaytiruvchi vintli aralash moslamaarni xar ikkala jag‘ga bir vaqtda o‘rnatilib, bu turdagi moslamani aynan shu yoshda qo‘llash maksimal samara berishini inobatga olib, ortodontik taktikani maqbullashtirish, davolanish samarasini oshirishga, davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, asoratlarning kamaytirish imkonini beradi;
uchinchi ilmiy yangilik monitoring ma’lumotlariga asoslanib, maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, an’anaviy va zamonaviy davolash usullarining samaradorligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra yig‘ilgan monitoring ma’lumotlariga asoslanib, tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib keng qamrovli korrelyasion tahlili o‘tkazilishi natijasida asoratlarni bashoratlovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida rivojlanadigan asoratlarni kamaytirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy amaliy ma’lumotlar 1. Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (10 dekabr 2024 yil 618-5-79-DOP/2024-sonli); 2. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli); 3. Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 dekabr 2024 yil 134-sonli); 4. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli) lari bilan amaliyotga tadbiq etilgan. bilan amaliyotga joriy etildi. Ijtimoiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra yig‘ilgan monitoring ma’lumotlariga asoslanib, tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, keng qamrovli korrelyasion tahlili o‘tkazilishi natijasida asoratlarni bashoratlovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida rivojlanadigan asoratlarni kamaytirishga imkon berishi isbotlangan bo‘lib, keyinchalik rivojlanadigan asoratlarni kamaytirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra yig‘ilgan monitoring ma’lumotlariga asoslanib, tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, keng qamrovli korrelyasion tahlili o‘tkazilishi natijasida asoratlarni bashoratlovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida rivojlanadigan asoratlarni kamaytirishga imkon berishi isbotlangan bo‘lib, maktab yoshidagi bolalarda tish – jag‘ tizimida mavjud bo‘lgan anomaliyalar va zararli odatlarni erta aniqlab, erta bartaraf etish xarajatlari 300 ming so‘mni tashkil qilsa, bola ulg‘aygach bu anomaliya va zararli odatlar tishlovdagi jiddiy shakl buzilishlarini keltirib chiqaradi va uni bartaraf etish uchun 1 mln 401000 so‘m mablag‘ sarflanadi, shuningdek bu murakkab bo‘lib ko‘p vaqt va mablag‘ni talab qiladi. Bolalarda mavjud bo‘lgan bunday kichik anomaliyalar erta bartaraf etilsa xar bir nafar bola misolida davlat xarajatlari 1 mln 100000 so‘m atrofida tejaladi. Xulosa: maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra yig‘ilgan monitoring ma’lumotlariga asoslanib, tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, keng qamrovli korrelyasion tahlili o‘tkazilishi natijasida asoratlarni bashoratlovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlanganligining amaliyotda qo‘llanilishi, ushbu bemorlarni davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, asoratlarni kamaytirish imkonini beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: olingan ma’lumotlar asosida almashinuv va doimiy tishlov bosqichlarida kompleks ortodontik davolash chora-tadbirlarini olib borish uchun standartlar ishlab chiqilib, davolash muddatlari takomillashtirilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Olingan ma’lumotlar asosida almashinuv va doimiy tishlov davrida okklyuzion-artikulyasion, funksional-morfologik va estetik talablarga javob beradigan ortodontik holatini baholash usullarini amaliyotda qo‘llanilishi bemorlarni shifo jarayonini tezlashtirib asoratlarni kamaytirgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: olingan ilmiy-amaliy 1.Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (10 dekabr 2024 yil 618-5-79-DOP/2024-sonli); 2. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli); 3. Navoiy viloyati Navoiy shahar 2- son oilaviy poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 dekabr 2024 yil 134-sonli); 4. Xorazm viloyati bolalar stomatologiya poliklinikasi bo‘yicha buyruq (04 noyabr 2024 yil 57-I sonli) lari bilan amaliyotga tadbiq etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: olingan ma’lumotlar asosida almashinuv va doimiy tishlov bosqichlarida kompleks ortodontik davolash chora-tadbirlarini olib borish uchun tavsiya va standartlar ishlab chiqilib, davolash muddatlarini optimallashtirish orqali rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan tish-jag‘ anomaliya va deformatsiyalarini oldini olish imkonini beradi. Iqtisodiy samaradorligi: maktab yoshidagi bolalarda turli tishlov davrlariga ko‘ra yig‘ilgan monitoring ma’lumotlariga asoslanib, tish-jag‘ anomaliyalarini davolash uchun yoshga bog‘liq xolda eng maqbul muddatni hisobga olib, keng qamrovli korrelyasion tahlili o‘tkazilishi natijasida asoratlarni bashoratlovchi asosiy ko‘rsatkichlar aniqlangan bo‘lib, bu o‘z navbatida rivojlanadigan asoratlarni kamaytirishga imkon berishi isbotlangan bo‘lib, maktab yoshidagi bolalarda tish – jag‘ tizimida mavjud bo‘lgan anomaliyalar va zararli odatlarni erta aniqlab, erta bartaraf etish xarajatlari 300 ming so‘mni tashkil qilsa, bola ulg‘aygach bu anomaliya va zararli odatlar tishlovdagi jiddiy shakl buzilishlarini keltirib chiqaradi va uni bartaraf etish uchun 1 mln 401000 so‘m mablag‘ sarflanadi, shuningdek bu murakkab bo‘lib ko‘p vaqt va mablag‘ni talab qiladi. Xulosa: kompleks ortodontik davolash fonida K1 - T4 infantil treynerlar, xamda jag‘lararo kengaytiruvchi vintli aralash moslamaarni xar ikkala jag‘ga bir vaqtda o‘rnatilib, bu turdagi moslamani amaliyotga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 1 milion 100 ming so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi.
