Sharipov Nodir Komilovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Odontogen osteomielitlar erta tashxisi, kasallik yakuniy istiqboli va profilaktikasi klinik-laborator jihatlarining bog‘liqligi” ixtisoslik shifri: 14.00.21 – Stomatologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam:  B2021.1.PhD/Tib1840.
Ilmiy raxbar: Inoyatov Amrillo Shodievich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Buxoro davlat tibbiyot instituti, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.03.
Rasmiy opponentlar: Kamalova Feruza Raxmatilloevna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent; Shomurodov Qaxramon Erkinovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), professor.
Yetakchi tashkilot: Osh xalqaro tibbiyot universiteti (Qirg‘iziston Ruspublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: klinik va immuno-mikrobiologik tadqiqotlar asosida o‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlar erta tashhisi, kasallik prognozi va profilaktikasi klinik-laborator jihatlarining bog‘liqligini aniqlash va baholashdan iborat. 
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor o‘tkir odontogen osteomielitda qo‘zg‘atuvchilar asosan monokul`tura shaklida, surunkali shaklda esa mikroorganizmlar assotsiatsiyasi 2,37 marta ko‘p uchrashi aniqlanib, kariesogen mikroflora assotsiatsiyasining kasallik etiopatogenezi va davolash samaradorligini belgilovchi asosiy omil ekanligi isbotlangan;
ilk bor surunkali odontogen osteomielitda mahalliy immunitet omillari (sIgA, laktoferrin) yuqori, sitokinlar (IL−1β, IL−6, IL−10) esa past bo‘lishi, bu ko‘rsatkichlarning patologik jarayon shakliga (o‘tkir yoki surunkali) bog‘liq holda differensial-diagnostik va patogenetik ahamiyati isbotlangan;
ilk bor odontogen osteomielitning o‘tkir shakldan surunkali shaklga o‘tishi va davolash samaradorligi prognozida S. aureus ning grammanfiy bakteriyalar bilan assotsiatsiyasi, jarayonning massivligi va qo‘zg‘atuvchilarning dinamik almashinuvi asosiy etiopatogenetik ahamiyatga ega ekanligi isbotlangan;
odontogen osteomielitlarni davolash jarayonida Likopid preparatining immunomodulyasiya qiluvchi ta’siri natijasida mahalliy himoya omillari (sIgA, laktoferrin) va sitokinlar (IL−1β, IL−6, IL−10) miqdorining normallashishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar hamda mikrobiologik ko‘rinishlar kasallik yakunini prognoz qilish va davolash monitoringi uchun muhim klinik-laborator mezonlar sifatidagi roli isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga tadbig‘i bo‘yicha 2025 yil 25 maydagi 18/31-son xulosasiga ko‘ra: 
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘tkir odontogen osteomielitlarda qo‘zg‘atuvchilar asosan monokultura ko‘rinishida aniqlangan bo‘lsa, surunkalida ular assotsiatsiya sifatida 2,37 martaga ishonarli ko‘p uchragan, bu surunkali odontogen osteomielitlar davo samarasining pastligi, asoratlar qolish darajasining yuqoriligi bilan bog‘liqligi, kariesogen mikroorganizmlar asosan surunkali ko‘rinishda aniqlanishi kasallik etiopatogenezini belgilab berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: o‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlarda S.aureus monokultura ko‘rinishida ko‘p unishi uning adgezivlik xususiyati bilan bog‘liqligi aniqlangan, ushbu patologiyalarda ungan S.aureus shtammlari orasida metisilinga rezistent shtammlar (MRSA-8,0%) kam uchragan, bu holat amaliyotda ushbu patologiyalar tashhislangan bemorlarga antibakterial preparatlar tayinlashda xisobga olinishi lozim. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadaryo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.01.2025 y.; 26-I/CH-son buyruq), Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.03.2024 y.; №41 I-son buyruq) bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Ushbu ma’lumotlar o‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlarni erta tashhislash, kasallik asoratlarining oldini olish, kasallik oqibatini o‘z vaqtida bashorat qilishning takomillashtirilgani bemorlarning tez sog‘ayib ketishi, ularning shifoxonada bo‘lish kunlari qisqarishi, shu orqali hayot sifati va ularning sog‘lomlashtirish holatini oshirish imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, tavsiya etilayotgan kompleks davolash usullari stomatologik davo muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 880000 so‘mgacha tejalishini ko‘rsatgan. Bu esa mablag‘ tejalishi, tashxislash jarayonini ta’minladi, vaqt 3 kunga qisqartirilgan. Xulosa: O‘tkir odontogen osteomielitda qo‘zg‘atuvchi sifatida grammusbat kokklar grammanfiy bakteriyalarga nisbatan 1,78, noklostridial anaeroblarga isbatan 2,67, Candida spp ga nisbatan 8,0 martaga ko‘p uchrashi, surunkalida grammusbat kokklar grammanfiy bakteriyalarga nisbatan 1,77 martaga kam uchrashi aniqlangan.
ikkinchi ilmiy yangilik: surunkali odontogen osteomielitda o‘tkir ko‘rinishga nisbatan sIgA va laktoferrin ko‘p aniqlangan bo‘lsa, lL-lβ, IL-6, IL-10 sitokinlari miqdorlari ishonchli kam bo‘lgani ilk bor isbotlangan, shu orqali o‘tkir osteomielitda sIgA va laktoferrin o‘rni birlamchi, sitokinlar o‘rni ikkilamchi, surunkali ko‘rinishda bo‘lsa buning aksi bo‘lgani ko‘rsatib berilgan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: turli ko‘rinishdagi odontogen osteomielitlar erta tashhisoti, surunkali odontogen osteomielitlar ikkilamchi profilaktikasi asoslari yiringli-yallig‘lanish jarayoni bilan bog‘liq 5 ta omilga uzviy bog‘liqligi ilk bor isbotlanishi amaliy sog‘liqni saqlashda profilaktik tadbirlarni rejalashtirishda inobatga olinishi tavsiya etilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadaryo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.01.2025 y.; №26-I/CH-son buyruq), Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.03.2024 y.; №41 I-son buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Ushbu ma’lumotlar odontogen osteomielitlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, kasallik asoratlarini oldini olish, kasallik oqibatini o‘z vaqtida bashorat qilishning takomillashtirilgani bemorlarning tez sog‘ayib ketishi, ularning shifoxonada bo‘lish kunlari qisqarishi, shu orqali hayot sifati va ularning sog‘lomlashtirish holatini oshirish imkonini berdi. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlar bilan zararlangan bemorlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, tavsiya etilayotgan kompleks davolash usullari stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 880000 so‘mgacha tejalishini ko‘rsatgan. Bu esa mablag‘ tejalishi, tashxislash jarayonini ta’minlagan, vaqtni esa 3 kunga qisqartirgan. Xulosa: O‘tkir odontogen osteomielitlarda turlar bo‘yicha kuzatilganda yetakchilik S.aureus (30,30%) va anaeroblarga (18,18%) tegishli bo‘lgan, kariesogen mikroorganizmlar uchramagan. Grammusbat kokklarning grammanfiy bakteriyalarga nisbatan ko‘p unishi, noklostridial anaeroblar ko‘p uchrashi davolash-profilaktika tadbirlarini belgilashda xisobga olinishi tavsiya etilgan. Ushbu patologiyada grammusbat kokklar va noklostridial anaeroblarda ustunlik monokulturada bo‘lsa, grammanfiy bakteriyalar va Candida spp da uning teskarisi bo‘ldi, jami shtammlar bo‘yicha ham 15,16% lik ustunlik monokul`turalarda bo‘ldi.
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor odontogen osteomielitning o‘tkir shakldan surunkali shaklga o‘tishi va davolash samaradorligi prognozida S. aureus ning grammanfiy bakteriyalar bilan assotsiatsiyasi, jarayonning massivligi va qo‘zg‘atuvchilarning dinamik almashinuvi asosiy etiopatogenetik ahamiyatga ega ekanligi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadaryo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.01.2025 y.; №26-I/CH-son buyruq), Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.03.2024 y.; №41 I-son buyruq) bilan amaliyotga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Ushbu ma’lumotlar odontogen osteomielitlarni erta tashxislash, kasallik asoratlarining oldini olish, kasallik oqibatini o‘z vaqtida bashorat qilish bemorlarning tezroq sog‘ayib ketishi, ularning shifoxonada bo‘lish kunlarining qisqarishi, shu orqali hayot sifati va sog‘lomlashtirish holatini oshirish imkonini bergan. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlar bilan zararlangan bemorlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, tavsiya etilayotgan kompleks davolash usullari yordamida ishlab chiqilganligi stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 880000 so‘mgacha tejalishini ko‘rsatgan. Bu esa mablag‘ tejalishi, tashxislash jarayonini ta’minlagan, vaqtni 3 kunga qisqartirilgan. Xulosa: Surunkali odontogen osteomielitda qo‘zg‘atuvchi sifatida grammusbat kokklar (30,09%) grammanfiy bakteriyalarga nisbatan (53,24%) 1.77 martaga kam uchrashi kasalliklar kechishi yakuni prognozida muhim axamiyat kasb etishi isbotlangan. Ushbu patologiyada noklostridial anaeroblar va Candida spp bo‘yicha olingan natijalarda kasallik ko‘rinishlariga mos xolda tafovut kuzatilgan bo‘lsa xam, ular ishonarli ravishda bo‘lmadi, shu sababli ularning kasallikning o‘tkirdan surunkali ko‘rinishiga o‘tishidagi axamiyati borligi o‘z isbotini topmagan.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: odontogen osteomielitlarni davolash jarayonida Likopid preparatining immunomodulyasiya qiluvchi ta’siri natijasida mahalliy himoya omillari (sIgA, laktoferrin) va sitokinlar (IL−1β, IL−6, IL−10) miqdorining normallashishi aniqlanib, ushbu ko‘rsatkichlar hamda mikrobiologik ko‘rinishlar kasallik yakunini prognoz qilish va davolash monitoringi uchun muhim klinik-laborator mezonlar sifatidagi roli isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: bemorlar so‘lagida lL-lβ, IL-6 va IL-10 konsentratsiyalari o‘tkir odontogen osteomielitda surunkali ko‘rinishga nisbatan statistik jixatdan ahamiyatli ko‘p bo‘lishi aniqlangan, bu esa o‘rganilayotgan patologiyalarda yallig‘lanish jarayoni rivojlangani, immun tizimi faoliyatida zo‘riqish borligidan dalolat bergan, ushbu sitokinlarni aniqlash yallig‘lanish darajasini baholash, davolash samaradorligini aniqlash, kasallik yakuni istiqbolini belgilash maqsadida prognostik immunologik mezon sifatida amaliyotga tavsiya etilgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadaryo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.01.2025 y.; №26-I/CH-son buyruq), Xorazm viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi (09.03.2024 y.; №41 I-son buyruq) amaliyotiga joriy etilgan. Ijtimoiy samaradorligi: Ushbu ma’lumotlar o‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, asosiy kasallikning asoratlarini oldini olish, kasallik oqibatini o‘z vaqtida bashorat qilishning takomillashtirilgani bemorlarning tezroq sog‘ayib ketishi, bemorlarning shifoxonada bo‘lish kunlarining qisqarishi, shu orqali bolalarning hayot sifati va ularning sog‘lomlashtirish holatini oshirish imkonini berdi. Bundan tashqari bemorlarning og‘iz bo‘shlig‘i holati to‘g‘risida to‘liq tasavvurlarga ega bo‘ladilar. Iqtisodiy samaradorligi: O‘tkir va surunkali odontogen osteomielitlar bilan zararlangan bemorlarda zararlanish alomatlarini erta tashxislash, tavsiya etilayotgan kompleks davolash usullari og‘iz bo‘shlig‘i shilliq qavati kasalliklarini davolash yordamida ishlab chiqilganligi stomatologik davo-muolajalarini o‘tkazish jarayonida har bir bemorga sarflangan mablag‘ning 880000 so‘mgacha tejalishini ko‘rsatgan. Bu esa mablag‘ tejalishi, tashxislash jarayonini ta’minlagan, vaqtni esa 3 kunga qisqartirgan. Xulosa: likopidning immunomodulyasiya qiluvchi ta’siri borligi isbotlangan, davo samarasi o‘tkir odontogen osteomielitda surunkali ko‘rinishga nisbatan ishonarli yuqori bo‘lgan, ushbu patologik holatlar shakllanishi, davo samarasini aniqlashda sIgA, laktoferrin, lL-lβ, IL-6, IL-10 lar miqdori davo samarasi va kasallik yakuni prognozi, ushbu patologiyalar profilaktikasining yiringli-yallig‘lanish jarayoni bilan bog‘liqligini asoslovchi mezonlar sifatida monitoring uchun tavsiya etilgan