Искандарова Гулбаҳор Турабаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон 

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Болалар нутқининг антропоцентрик тадқиқи”, 10.00.11 – Тил назарияси. Амалий ва компютер лингвистикаси(филология фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2017.1.PhD/Fil107. 
Илмий раҳбар: филология фанлари доктори, профессор Усманова Шоира Рустамовна.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти  университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.41.01 (бир марталик кенгаш). 
Расмий оппонентлар: Қурбонова Мунаввара Абдужабборовна, филология фанлари доктори, профессор; Абдурахманова Мукаддас Турсуналиевна, филология фанлари доктори, профессор
Етакчи ташкилот: Ўзбек тили, адабиёти ва фолклори институти.
  Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
  II.Тадқиқотнинг мақсади: болалар нутқининг социопсихолингвистик, лингвомаданий ва гендер хусусиятларини аниқлашдан иборат.
  III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
кичик ёшдаги болалар нутқининг социопсихолингвистик таҳлили натижасида вокализациянинг ижтимоий муҳит, эмоционал ҳолат, гендер хосланиш ҳамда коммуникатив вазифалар билан боғлиқлиги далилланган;
болалар нутқининг функсионал-семантик жиҳатдан муштарак ва ўзига хос хусусиятларини аниқлаш жараёнида лексик бирликларнинг функсионал-семантик тараққиёт босқичлари очиб берилган;
болалар нутқининг пайдо бўлиш босқичлари, ҳар бир ёш даврига хос хусусиятлар, нутқ ривожига таъсир этувчи омиллар, шунингдек тафаккур ва нутқ муносабатининг воқеланиши аниқланган;
болалар мулоқотида новербал воситаларнинг муайян эҳтиёжни қондириш,  кўзланган коммуникатив мақсадга эришиш, эмоционал-психологик ҳолатни ифодалаш мақсади белгиланиб, нутқда гендер ва лингвомаданий омилларнинг  муҳимлиги исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Болалар нутқининг социопсихолингвистик, гендер ва лингвомаданий тадқиқи бўйича олинган натижалар асосида:
кичик ёшдаги болалар нутқининг социопсихолингвистик таҳлили натижасида вокализациянинг ижтимоий муҳит, эмоционал ҳолат, гендер хосланиш ҳамда коммуникатив вазифалар билан боғлиқлиги ҳақидаги илмий хулосалар Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2018-2020-йилларда бажарилган БВ-Атех-2018-(143) рақамли “Кўзи ожиз шахслар учун компютер техникасидан фойдаланиш, матнларни ўқиш ва ёзиш имконини берувчи ўзбек тилига асосланган  гапирувчи дастурий таъминот ва овоз синтезаторини ишлаб чиқиш” мавзусидаги давлат амалий гранти лойиҳаси доирасида “УзНутқ Синтезатор” компютер дастурини яратишда фойдаланилди (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-февралдаги 04/1-497-сон маълумотномаси). Натижада, лойиҳада электрон матнларни адабий талаффуз меъёрларига мувофиқ тарзда овозли хабарга айлантирувчи ўзбек нутқ синтезатори лингвистик таъминоти ва аудио маълумотлар базасини шакллантиришда фойдаланилган;
болалар нутқининг функсионал-семантик жиҳатдан муштарак ва ўзига хос хусусиятларини аниқлаш жараёнида лексик бирликларнинг функсионал-семантик тараққиёт босқичлари очиб берилганига доир хулосалардан  Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2018-2020-йилларда бажарилган БВ-Атех-2018-(143) рақамли “Кўзи ожиз шахслар учун компютер техникасидан фойдаланиш, матнларни ўқиш ва ёзиш имконини берувчи ўзбек тилига асосланган  гапирувчи дастурий таъминот ва овоз синтезаторини ишлаб чиқиш” мавзусидаги давлат амалий гранти лойиҳаси доирасида “УзНутқ Синтезатор” компютер дастурини яратишда фойдаланилди (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-февралдаги 04/1-497-сон маълумотномаси). Натижада, дастурий таъминот амалий маълумотлар ва ўқув материаллари билан бойитилган;
болалар нутқининг пайдо бўлиш босқичлари, ҳар бир ёш даврига хос хусусиятлар, нутқ ривожига таъсир этувчи омиллар, шунингдек тафаккур ва нутқ муносабатининг воқеланиши ҳақидаги ва онтогенез жараёнидаги лексик бирликларнинг семантик хусусиятлари, гап ва унинг коммуникатив хусусиятлари, бола тафаккурининг лингвомаданий жамоада шаклланиши омиллари билан боғлиқ илмий хулосалардан ва натижаларидан Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетида 2020-2023-йилларда амалга оширилган АМ-ФЗ-201908172 рақамли  “Ўзбек тилининг таълимий корпусини яратиш” номли грант лойиҳасида фойдаланилган (Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2024-йил 26-февралдаги 04/1-496-сон маълумотномаси). Натижада, корпусларда хусусий фан атамалари кодировкасига оид методология янги назарий қарашлар билан бойитилган;
болалар мулоқотида новербал воситаларнинг муайян эҳтиёжни қондириш,  кўзланган коммуникатив мақсадга эришиш, эмоционал-психологик ҳолатни ифодалаш мақсади белгиланиб, нутқда гендер ва лингвомаданий омилларнинг  муҳимлиги ҳақидаги таклиф ва тавсиялардан Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон” телеканалининг  “Ўзбекистон” телеканалининг “Ассалом, Ўзбекистон!” дастурининг мавзуга дахлдор айрим ссенарийларини тайёрлашда фойдаланилган. (Ўзбекистон Миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон 24” Ижодий бирлашмаси” давлат муассасасининг 2025-йил 16-декабрдаги 05-09-2029-сон маълумотномаси). Натижада кўрсатувда болалар нутқининг ўзига хос хусусиятлари, болалар нутқ ривожланишига тўсқинлик қилувчи омиллар, ўзбек болалари нутқида учровчи қизиқарли “сўз-ижод” намуналаридан, нутқни ривожлантиришга қаратилган маслаҳат ва илмий хулосалардан кенг жамоатчиликка етказишга эришилган.