Эгамназаров Нурбек Куйлиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Чақалоқлар ва кўкрак ёшдаги болаларда қовуқ экстрофиясини диагностикаси ва жаррохлик самарадорлигини ошириш», 14.00.35 – «Болалар хирургияси» (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.4.PhD/Tib3234.
Илмий раҳбар: Эргашев Бахтиёр Бердалиевич, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Андижон давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.02.01.
Расмий оппонентлар: Мирзакаримов Бахромжон Халимжонович, тиббиёт фанлари доктори, доцент; Сапаев Отабек Кадирович, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Абу Али ибн Сино номидаги Тожикистон давлат тиббиёт университети.
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: болаларда қовуқ экстрофиясида антенатал ташхислаш мезонларини, клиник-ташкилий ёндашувларни ҳамда хирургик тактикани такомиллаштириш орқали даволаш натижаларини яхшилашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
амниотик суюқлик миқдори нормал бўлганда ультратовуш текширувида ҳомиладорликнинг 13-14-ҳафтасиданоқ аниқланадиган ҳомила қовуғининг доимий визуаллашмаслиги қовуқ экстрофиясининг антенатал ташхисотининг ишончли, эрта ва патогномоник скрининг мезони эканлиги исботланган;
болаларда қовуқ экстрофиясини даволашда жарроҳлик самарадорлигига тўсқинлик қилувчи, антенатал ташхиснинг ўта паст даражаси ва эрта неонатал жарроҳлик (“олтин давр”) имкониятининг бой берилиши ўртасидаги боғлиқликда намоён бўлувчи асосий ташкилий-тизимли муаммо – “диагностик-тактик узилиш” концепцияси илмий асосланган;
қовуқ экстрофиясини антенатал ташхислаш ва эрта неонатал даврда (3-28 кунлик) қов симфизини мажбурий бирламчи ёпиш (остеотомиясиз / остеотомия билан) орқали бажарилувчи бир босқичли “tension-free” (тарангликсиз) цистосфинктероуретропластика ташрихини амалга ошириш билан тавсифланувчи такомиллаштирилган жаррохлик ёндашувининг клиник самарадорлиги исботланган;
болаларда қовуқ экстрофиясини даволашда “диагностик-тактик узилиш”ни бартараф этишга қаратилган, пассив кузатув ёндашувидан воз кечган ҳолда неонатал жарроҳни пренатал консилиумнинг мажбурий иштирокчисига айлантириш ва шу орқали беморни эрта неонатал жарроҳликка тайёрлаш ҳамда фаол оператив тактикага йўналтирилган клиник-ташкилий алгоритм ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Болаларда қовуқ экстрофиясини даволаш натижаларини яхшилашга бўйича илмий тадқиқот натижалари асосида:
биринчи илмий янгилик: амниотик суюқлик миқдори нормал бўлганда ультратовуш текширувида ҳомиладорликнинг 13-14-ҳафтасиданоқ аниқланадиган ҳомила қовуғининг доимий визуаллашмаслиги қовуқ экстрофиясининг антенатал ташхисотининг ишончли, эрта ва патогномоник скрининг мезони эканлиги исботланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 мартда 03/344-сон билан тасдиқланган “Ҳомиладаги қовуқ экстрофиясини антенатал ташхислаш ва акушерлик тактикаси” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 2 апрелдаги 128-сон ва Тошкент шаҳар 2-сон болалар жарроҳлик клиник шифохонасининг 2025 йил 19 майдаги 94-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябридаги 27/40-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: ҳудудий УТТ мутахассисларига содда ва ишончли скрининг мезонини тақдим этиб, эрта антенатал ташхис имкониятини яратди, оилаларга онгли қарор қабул қилиш ҳуқуқини берди ва хато ташхислардан келадиган фожиали оқибатларнинг олдини олди. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: ушбу патогномоник белгининг қўлланилиши антенатал ташхис даражасини 0% дан (45 та ҳолатда ҳеч бири аниқланмаган) сезиларли даражада ошириш потенциалига эга. Агар республика миқёсида ҳар йили тахминан 8-10 та ҚЭ ҳолати бўлса ва бу белги ёрдамида уларнинг ҳеч бўлмаганда ярми (4-5 та) антенатал аниқланса, қуйидаги иқтисодий самара кутилади. Антенатал ташхис қўйилган 3 нафар бемор асосий гуруҳга (эрта неонатал даволаш) киритилди ва улар учун бир бемор бошига 7321102 сўм тежамкорлик эришилди. Агар йилига 4-5 та беморда ташхис қўйилса, йиллик тежамкорлик 29284408 сўм (4 бемор) дан 36605,510 сўм (5 бемор) гача, яъни тахминан 29-37 млн сўм ни ташкил этади. Хулоса: патогномоник белгининг аниқланиши антенатал ташхисни содда ва ишончли қилди, ҳудудий скринингда кенг қўлланиш имкониятини яратди, хато ташхисларнинг олдини олди ва келажакда йиллик тежамкорлик билан оилаларга хизмат қилади.
иккинчи илмий янгилик: болаларда қовуқ экстрофиясини даволашда жарроҳлик самарадорлигига тўсқинлик қилувчи, антенатал ташхиснинг ўта паст даражаси ва эрта неонатал жарроҳлик (“олтин давр”) имкониятининг бой берилиши ўртасидаги боғлиқликда намоён бўлувчи асосий ташкилий-тизимли муаммо – “диагностик-тактик узилиш” концепцияси илмий асосланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 мартда 03/344-сон билан тасдиқланган “Ҳомиладаги қовуқ экстрофиясини антенатал ташхислаш ва акушерлик тактикаси” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 2 апрелдаги 128-сон ва Тошкент шаҳар 2-сон болалар жарроҳлик клиник шифохонасининг 2025 йил 19 майдаги 94-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябридаги 27/40-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: акушер-гинекологлар, УТТ мутахассислари, неонатал жарроҳлар ўртасида интеграллашган ҳамкорликнинг зарурлигини белгилаб, эрта ташхис ва самарали даволаш учун назарий асос яратиш имконини беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: “Диагностик-тактик узилиш”ни бартараф этиш беморларни эрта неонатал даврда (асосий гуруҳ) даволаш имкониятини яратади. Таққослаш гуруҳи (кечки муддатлар, n=22) ва асосий гуруҳ (эрта неонатал, n=26) натижалари таққосланганда қуйидаги иқтисодий фарқлар аниқланди. Таққослаш гуруҳида бир бемор учун умумий харажат: операциялар (4210900 сўм) + госпитализация (27 кун × 861387 сўм/кун = 23257449 сўм) = 27468349 сўм. Асосий гуруҳда бир бемор учун умумий харажат: операция (3,350,200 сўм) + госпитализация (19.5 кун × 861387 сўм/кун = 16797047 сўм) = 20147247 сўм. Бир бемор учун тежамкорлик: 27468349 – 20147247 = 7321102 сўм. Асосий гуруҳдаги 26 нафар бемор учун умумий тежамкорлик 190348652 сўмни ташкил этди. Хулоса: тизимли муаммонинг илмий асосланиши соғлиқни сақлаш тизимини барча бўғинларини интеграллаштиришга олиб келди, эрта ташхис ва самарали даволаш имкониятини яратди, ҳамда катта иқтисодий тежамкорлик ва болалар саломатлигини яхшилашга эришилди.
учинчи илмий янгилик: қовуқ экстрофиясини антенатал ташхислаш ва эрта неонатал даврда (3-28 кунлик) қов симфизини мажбурий бирламчи ёпиш (остеотомиясиз / остеотомия билан) орқали бажарилувчи бир босқичли “tension-free” (тарангликсиз) цистосфинктероуретропластика ташрихини амалга ошириш билан тавсифланувчи такомиллаштирилган жаррохлик ёндашувининг клиник самарадорлиги исботланганлиги Тошкент педиатрия тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 мартда 03/345-сон билан тасдиқланган “Чақалоқлар ва кўкрак ёшдаги болаларда қовуқ экстрофиясини жарроҳлик самарадорлигини ошириш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 2 апрелдаги 128-сон ва Тошкент шаҳар 2-сон болалар жарроҳлик клиник шифохонасининг 2025 йил 19 майдаги 94-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябридаги 27/40-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: болаларда бир босқичли операция ўтказиш, қисқа госпитализация муддати ва такрорий амалиётлар ўтказиш заруратини бартараф этиш, болаларнинг келажакда сийдикни ушлаб туриш ва нормал ҳаёт кечириш имконияти беради, ногиронликни минималлаштиради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: ҚЭда қов симфизи пластикасининг иқтисодий самарадорлиги комплексдир. Биринчидан, бир беморга тўғри келадиган умумий харажат 7321102 сўм га камайди (юқорида ҳисобланганидек). 26 нафар учун умумий тежамкорлик 190348652 сўм. Иккинчидан, "катастрофик" асоратлар 77.2% дан 11.5% га камайганлиги 17 нафар беморни асоратлардан сақлади. Агар асосий гуруҳда ҳам анъанавий усул қўлланганида, 26 нафарнинг тахминан 20 нафарида (26 × 77.2% = 20.07) катастрофик асоратлар юз берар эди. Лекин янги усул туфайли фақат 3 нафарида асоратлар бўлди, яъни 17 нафар болада (20 - 3 = 17) асоратлар олдини олинди. Ҳар бир асоратни бартараф етиш учун 1 та такрорий операция керак бўлса, 17 нафар × 1 = 17 та операция олдини олинди. 17 × 15920805 = 270653685 сўм (тахминан 271 млн сўм) қўшимча тежамкорлик. Хулоса: янги усулнинг илмий исботланиши катастрофик асоратларни етти баравар камайтирди, катта иқтисодий тежамкорлик таъминлади, оилаларнинг юкини енгиллаштирди ва болаларнинг келажакда нормал ҳаёт кечириш имкониятини кескин оширди.
тўртинчи илмий янгилик: болаларда қовуқ экстрофиясини даволашда “диагностик-тактик узилиш”ни бартараф этишга қаратилган, пассив кузатув ёндашувидан воз кечган ҳолда неонатал жарроҳни пренатал консилиумнинг мажбурий иштирокчисига айлантириш ва шу орқали беморни эрта неонатал жарроҳликка тайёрлаш ҳамда фаол оператив тактикага йўналтирилган ишлаб чиқилган клиник-ташкилий алгоритм Тошкент педиатрия тиббиёт институти Эксперт кенгаши томонидан 2025 йил 26 мартда 03/345-сон билан тасдиқланган “Чақалоқлар ва кўкрак ёшдаги болаларда қовуқ экстрофиясини жарроҳлик самарадорлигини ошириш” номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Илмий янгиликнинг амалиётга жорий қилиниши: ушбу янгилик Тошкент вилояти болалар кўп тармоқли тиббиёт марказининг 2025 йил 2 апрелдаги 128-сон ва Тошкент шаҳар 2-сон болалар жарроҳлик клиник шифохонасининг 2025 йил 19 майдаги 94-сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий-техник кенгашнинг 2025 йил 24 октябридаги 27/40-сон хулосаси). Илмий янгилик натижаларининг ижтимоий самарадорлиги: пассив кузатувдан фаол тайёргарликка ўтишни таъминлаб, оилаларни психологик жиҳатдан олдиндан тайёрлашга, кутилмаган ташхис шокини бартараф этишга, туғруқни хавфсиз ўтказишга ва чақалоқларни энг оптимал даврда даволаш учун барча шартларни яратишга имкон беради. Илмий янгилик натижаларининг иқтисодий самарадорлиги: Алгоритмнинг иқтисодий самараси унинг комплекс таъсиридадир. Биринчидан, у антенатал ташхис даражасини ошириш ва эрта неонатал даволашни таъминлаш орқали бевосита иқтисодий тежамкорликка олиб келади. Агар республика миқёсида йилига 8-10 та ҚЭ ҳолати бўлса ва алгоритм туфайли уларнинг камида ярми (4-5 та) эрта неонатал даволанса, йиллик тежамкорлик: бир бемор учун 7321102 сўм × 4-5 бемор = 29284408 – 36605510 сўм (тахминан 29-37 млн сўм). Иккинчидан, алгоритм хато ташхислар (гастрошизис деб адашиш каби) ни камайтиради, бу нотўғри тактикадан келадиган қўшимча харажатларнинг олдини олади. Учинчидан, алгоритм ташқи ҳудудлардан келадиган 45 та ҳолатнинг ҳеч бўлмаса бир қисмини эрта аниқлаш ва тўғри йўналтиришни таъминлаши мумкин. Агар 45 тадан 10 таси эрта аниқланса, бу 73211020 сўм (тахминан 73 млн сўм) қўшимча тежамкорликни беради. Умумий йиллик самара: 29-37 млн (РПМ) + 73 млн (ҳудудлар) = тахминан 100-110 млн сўм. Хулоса: янги алгоритмнинг жорий этилиши бутун тизимнинг ишлаш тартибини ўзгартирди, пассив ёндашувдан фаол тайёргарликка ўтишни таъминлади, йиллик иқтисодий самара яратди ва болаларни оптимал даврда даволаш учун комплекс механизм ишлаб чиқди.