Отабеков Отажон Ғайрат ўғлининг
бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертациясиҳимояси ҳақида эълон

I.Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифрлари (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Солиқ тушумлари оптимал даражасини шакллантиришда солиқлар нисбатини мувофиқлаштиришни эконометрик моделлаштириш”, 08.00.06–Эконометрика ва статистика.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Iqt2174 
Илмий раҳбар: Алимухамедова Наргиза Батиржановна, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент шаҳридаги халқаро Вестминстер университети
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент шаҳридаги халқаро Вестминстер университети, DSc.22/30.12.2019.I.85.01
Расмий оппонентлар: Юсупов Қаҳрамон Ахмедович, иқтисодиёт фанлар доктори; Исламкулов Алимназар Худжамуратович (иқтисодиёт фанлар доктори,  профессор), тошкент давлат иқтисодиёт университети.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитасининг Кадрлар малакасини ошириш ва статистик тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II.Тадқиқотнинг мақсади: 
Солиқ тушумларининг оптимал даражасини ва иқтисодиётга умумий солиқ юкламасини аниқлаш бўйича тавсиялар ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
Ўзбекистон шароитида потенсиал солиқ тушумларини баҳолаш ва иқтисодиётга умумий солиқ юкининг мақбул даражасини аниқлашга қаратилган эконометрик модел ишлаб чиқилиб, унинг асосида таклиф этилаётган солиқ юкини қўллаш орқали иқтисодий ўсишни максимал даражага етказиш имконияти илмий жиҳатдан асосланган;
Ўзбекистон Республикаси давлат бюджетининг барқарор ривожланиши, бюджет даромадларининг мустаҳкамлиги ҳамда потенсиал ва ҳақиқий солиқ тушумларини аниқлаш асосида яширин иқтисодиёт кўрсаткичини статистик баҳолаш ва таҳлил қилишда қўллаш учун эконометрик ва иқтисодий-математик моделлар ишлаб чиқилган;
қўшилган қиймат солиғи оптимал ставкасини аниқлаш бўйича эконометртик модел ишлаб чиқилган ва қўшилган қиймат солиғи ставкасини 15 фоиздан 12 фоизга камайтириш бўйича тақдим этилган тадқиқот таклифи асосида солиқ базаси кенгайиши илмий жиҳатдан асосланган;
иқтисодиёт тармоғида солиқ юкини аниқлаш учун статистик модел методологияси ҳамда тармоқдаги солиқ юкининг мақбул даражаларини белгилаш учун эконометрик модел ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Солиқ тушумлари оптимал даражасини шакллантиришда солиқлар нисбатини мувофиқлаштиришни эконометрик моделлаштириш бўйича олинган илмий таклиф ва амалий натижалар асосида:
Ўзбекистон шароитида потенсиал солиқ тушумларини баҳолаш ва иқтисодиётга умумий солиқ юкининг мақбул даражасини аниқлашга қаратилган эконометрик модел ишлаб чиқилиб, унинг асосида таклиф этилаётган солиқ юкини қўллаш орқали иқтисодий ўсишни максимал даражага етказиш бўйича таклиф Иқтисодиёт ва молия вазирлиги фаолиятига жорий қилинган (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 25-июлдаги 04/41-6-16273-сонли маълумотномаси). Илмий янгилик натижасига кўра Ўзбекистонда солиқ юкининг оптимал (иқтисодий ўсишни максималлаштирадиган) даражаси 18%–20% ни ташкил этади. Солиқ юкини бундай даражада таргетлаш йиллик иқтисодий ўсишни ўртача 0.8 фоизга ошириши илмий жиҳатдан асосланган;
Ўзбекистон Республикаси давлат бюджетининг барқарор ривожланиши, бюджет даромадларининг мустаҳкамлиги ҳамда потенсиал ва ҳақиқий солиқ тушумларини аниқлаш бўйича таклиф этилган модел яширин иқтисодиёт кўрсаткичини ва солиқ солишдан келиб чиқадиган соф йўқотишларни (деадwеигҳт лосс) статистик баҳолашда асос бўлиб хизмат қилган (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 25-июлдаги 04/41-6-16273-сонли маълумотномаси). Олинган натижаларга кўра ҳақиқий солиқ тушумлар потенсиал солиқ тушумларининг 69 фоизини ташкил этиши асосланган;
қўшилган қиймат солиғи оптимал ставкасини аниқлаш бўйича эконометртик модел ишлаб чиқилган. Тадқиқот натижалари Ўзбекистон Республикасининг 2022-йил 30-декабрдаги “Солиқ ва бюджет сиёсатининг 2023-йилга мўлжалланган асосий йўналишлари қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ- 812-сон Қонунида ўз аксини топган (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 25-июлдаги 04/41-6-16273-сонли маълумотномаси). Жумладан, оптимал қўшилган қиймат солиғи ставкасини ҳисоблаш методологияси ишлаб чиқилган ва мазкур қонуннинг 3-моддаси 12-бандида 2023-йилдан қўшилган қиймат солиғи ставкаси 15 фоиздан 12 фоизга туширилиши белгиланган. Қўшилган қиймат солиғи ставкасини 12 фоиз қилиб белгилаш илмий жиҳатдан асосланган ва бунинг натижасида 2023-йилда ҚҚС солиқ базаси қарийб 10,7 фоизга ошишига эришилган.
иқтисодиёт тармоғида солиқ юкини аниқлаш учун статистик модел методологияси ҳамда тармоқдаги солиқ юкининг мақбул даражаларини белгилаш учун эконометрик модел соҳага оид истиқболли стратегиялар ва дастурларни ишлаб чиқишда асосий таҳлилий восита сифатида қўлланилган (Иқтисодиёт ва молия вазирлигининг 2025-йил 25-июлдаги 04/41-6-16273-сонли маълумотномаси). Тармоқлар кесимида солиқ юкини оптималлаштириш (баланслаштириш) орқали юридик шахслардан олинадиган солиқ тушумларини 10,9 фоизга оширишга эришилиши илмий жиҳатдан асосланган.