Мамадалиева Захро Шўхратжон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Сўроқ гапларнинг контекстуал ва коммуникатив-прагматик тадқиқи” 10.00.01 – Ўзбек тили ихтисослиги бўйича.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2025.2.PhD/Fil5987.
Илмий раҳбар: Мамажонов Муҳаммаджон Юсубжонович, филология фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.27.12.Fil.10.05 рақамли Илмий кенгаш.
Расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, профессор Юлдашева Дилафруз Махамадалиевна, иккинчи расмий оппонент сифатида филология фанлари доктори, профессор Усмонова Хуринисо Шараповна. 
Етакчи ташкилот: Қўқон давлат университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади ўзбек тилшунослигида сўроқ гапларнинг грамматик хусусияти билан бирга, унинг структурал-семантик ва прагматик хусусиятларини тадқиқ этишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
     тадқиқот ишида ўзбек тилида сўроқ мазмунини ифодаловчи воситалар монографик планда илк бор комплекс ва тизимли равишда ўрганилган, шунингдек, мавжуд тадқиқотлар ва адабиётлар билан солиштириш орқали мазкур воситаларнинг лингвистик жиҳатдан қандай ўзига хос хусусиятларга эга экани ва уларнинг тил тизимидаги ўрни аниқланган;
    сўроқ мазмунини ифодаловчи воситаларнинг парадигматиc (сўз ва шакллар тизими) ҳамда прагматик (нутқдаги мақсад ва контекстга боғлиқлиги) аспектларда таҳлили берилган ва бу воситаларнинг фақат грамматик таркиби эмас, балки коммуникатив бирлик сифатидаги ўрни ҳам очиб берилган;
    сўроқ гапларнинг тузилиши тарихийлик ва замонавийлик жиҳатдан ёритилган ва шаклланиш механизмлари ҳамда замонавий нутқда сўроқ конструкцияларнинг қўлланилиши ҳақида чуқур тасаввур ҳосил қилинган;
    тадқиқотда матн қўлланган сўроқ шакллари орқали шахс хусусиятларининг ифодаланиши, нутқ субъектининг коммуникатив нияти ва прагматик позицияси аниқланган. 
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.  Сўроқ гапларнинг семантик-структур ва прагматик хусусиятларига бағишланган ушбу тадқиқот ишида эришилган илмий натижалар асосида: 
сўроқ гапларнинг тузилиши тарихийлик ва замонавийлик нуқтайи назаридан тадқиқ этилгани ўзбек тили тараққиётидаги сўроқ конструкцияларининг шакл ва мазмун жиҳатдан ривожланиш қонуниятларини кўрсатиб берилганлигига доир илмий натижа ва хулосаларидан 2022-2023-йилларда Ўзбекистон давлат хореография академиясида амалга оширилган “Ўзбек миллий рақс санъатини тарғиб этишга бағишланган веб-сайт ва мультимедиа маҳсулотлари (электрон луғатлар) тўплами яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081663 рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек фольклор санъати терминларининг қисқача ўзбекча-инглизча-немисча изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилган (Ўзбекистон давлат хореография академиясининг 2025-йил 12-сентябрдаги 1/04-242-сонли маълумотномаси). Натижада диссертация материаллари лойиҳа доирасида тайёрланган луғатларнинг мукаммаллашиши ва илмий-амалий далиллар билан бойишига хизмат қилган;
ўзбек тилида сўроқ мазмунини ифодаловчи воситалар илк бор монографик тарзда умумий тадқиқ этилиши натижасида муаммонинг тил тизимидаги ўрни ва коммуникатив бирлик сифатидаги функцияси ёритилгани; сўроқ мазмунини ифодаловчи воситаларнинг парадигматик ва прагматик аспектларда таҳлил қилиниши орқали муаммонинг нутқий фаолиятда шаклланиш механизмлари ҳамда мулоқот жараёнидаги таъсирчанлик даражаси очиб берилганига доир хулоса ва тавсиялардан 2023-2024-йилларда ЎзМТРК “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришлари сценарийсини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 10-сентябрдаги 26-36-1031-сонли маълумотномаси). Натижада радиодастурларда фойдаланилган ушбу илмий натижалар сўроқ гапларнинг структурал, семантик ва прагматик хусусиятлари ҳақида кенгроқ тасаввур ҳосил қилиш, уларнинг нутқий мулоқотдаги ўрнини кўрсатиш ҳамда коммуникатив бирлик сифатида таъсирчанлик кучини ёритиш имконини берган;
ўзбек тилида сўроқ мазмунини ифодаловчи воситаларни ўрганишда матн доирасида қўлланган сўроқ шакллари орқали шахс хусусиятлари, нутқ субъектининг коммуникатив нияти ва прагматик позицияси ифодаланиши прагмалингвистик жиҳатдан далилланганлигига доир хулоса ва тавсиялардан Давлат илмий-техник дастурлари доирасида 2022–2024-йилларда бажарилган ИЛ-402104209-сонли “Ахборот-қидирув тизимлари (Гоогле, Яндех, Гоогле Транслате) учун автоматик ишлов бериш воситаси – ўзбек тилининг морфолексикони ва морфологик анализатори” мавзусидаги амалий грант лойиҳасида фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Олий Таълим фан ва инновациялар вазирлиги Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университетининг 2025-йил 1-декабрдаги 04/1-5745-сонли маълумотномаси). Натижада тадқиқотда келтирилган назарий хулосалар ва таҳлилий маълумотлар ўзбек тилининг морфолексик базасини бойитиш, сўроқ конструкцияларининг лингвистик хусусиятларини тизимлаштириш ҳамда уларни автоматик таҳлил жараёнларида самарали қўллаш имкониятларини кенгайтиришга хизмат қилган.