Matkarimov Jahongir Shamuratovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Hududlarda ichki turizmni samarali rivojlantirish strategiyasi va ustuvor yo‘nalishlari”, 08.00.17 - Turizm va mehmonxona faoliyati (iqtisodiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.3.PhD/Iqt5936.
Ilmiy rahbar: Eshtaev Alisher Abdug‘anievich, iqtisodiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti, DSc.03/2025.27.12.I.23.01
Rasmiy opponentlar: Safarov Bahodir Shaxriyorovich iqtisodiyot fanlari doktori, professor; Sayfutdinov Shuxratjon Sultonovich iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Chirchiq davlat pedagogika universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston Respublikasi hududlarida ichki turizmni samarali rivojlantirish strategiyalari va ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
uslubiy yondashuvga ko‘ra ichki turizmni rivojlantirishda mahalliy aholining “axborot beruvchi”, “hududning elchisi”, “ekskursiya yo‘lboshchisi” xususiyatlarini uslubiy tavsiflash orqali hududlarda mahalliy aholining turizm ko‘rsatkichlari samaradorligi oshishiga bog‘liqligi asoslangan;
hududlarda ichki turizmni rivojlantirishda “faol va ma'lumotli mahalliy aholi” konsepsiyasidan foydalanish orqali ichki turistlarning o‘z yashab turgan hududi turistik resurslari, turizm rivojlantirish g‘oyalari va turistik tajribalarni qo‘llash tizimini shakllantirish taklif etilgan;
Toshkent viloyati turizm sohasida yangidan tashkil etilgan tadbirkorlik sub'ektlariga uch yil davomida aylanmadan olinadigan soliq va ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada, yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘i, yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqlarini hisoblangan summadan 1 foiz miqdorida to‘lashdan iborat maxsus soliq rejimi joriy qilish orqali iski turizmni qo‘llab-quvvatlash taklifi asoslangan;
hududlarda ichki turizmni samarali rivojlantirishga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar o‘rtasidagi bog‘liqlikning ekonometrik modeli asosida Toshkent viloyatida 2025-2030-yillar oralig‘ida ichki turistlar sonining o‘sishi prognoz ko‘rsatkichlari ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston hududlarida ichki turizmni samarali rivojlantirish strategiyalari va ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha ishlab chiqilgan taklif va tavsiyalar asosida:
uslubiy yondashuvga ko‘ra ichki turizmni rivojlantirishda mahalliy aholining “axborot beruvchi”, “hududning elchisi”, “ekskursiya yo‘lboshchisi” xususiyatlarini uslubiy tavsiflash orqali hududlarda mahalliy aholining turizm ko‘rsatkichlari samaradorligi oshishiga bog‘liqligini asoslashga oid nazariy-uslubiy ishlanmalardan oliy o‘quv yurtlari talabalari uchun tavsiya etilgan “Barqaror turizmni rivojlanishi” nomli darslikni tayyorlashda foydalanilgan (Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti rektorining 2023-yil 28-apreldagi 119-son buyrug‘i). Mazkur ilmiy taklifninng amaliyotga joriy etilishi natijasida talabalarda hududlarda mahalliy aholining turizm ko‘rsatkichlari samaradorligi oshishiga bog‘liqligi bo‘yicha nazariy bilimlarni kengaytirish imkoni yaratilgan;
hududlarda ichki turizmni rivojlantirishda “faol va ma’lumotli mahalliy aholi” konsepsiyasidan foydalanish orqali ichki turistlarning o‘z yashab turgan hududi turistik resurslari, turizm rivojlantirish g‘oyalari va turistik tajribalarni qo‘llash tizimini shakllantirish taklifi O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 8-yanvardagi 03-17/143-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi natijasida hududlarda ichki turizmni rivojlantirish jarayoniga mahalliy aholining bevosita ishtirokini ta’minlash mexanizmi shakllantirildi, aholining o‘z hududidagi turizm resurslari, turizmni rivojlantirish g‘oyalari hamda turistik tajribalar to‘g‘risidagi xabardorlik darajasi oshgan;
Toshkent viloyati turizm sohasida yangidan tashkil etilgan tadbirkorlik subektlariga uch yil davomida aylanmadan olinadigan soliq va ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada, yuridik shaxslardan olinadigan er solig‘i, yuridik shaxslarning mol-mulkiga solinadigan soliqlarini hisoblangan summadan 1 foiz miqdorida to‘lashdan iborat maxsus soliq rejimi joriy qilish orqali iski turizmni qo‘llab-quvvatlash taklifi O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 8-yanvardagi 03-17/143-sonli ma’lumotnomasi). Mazkur ilmiy yangilikning amaliyotga joriy etilishi natijasida Toshkent viloyatida ichki turizm sohasida faoliyat boshlayotgan tadbirkorlik subektlari uchun moliyaviy yuklamani kamaytirishga qaratilgan qulay soliq muhiti yaratildi. Bu esa turizm infratuzilmasi obektlari sonining ko‘payishiga, yangi xizmat turlarining joriy etilishiga hamda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subektlarining turizm sohasiga kirib kelishini rag‘batlantirishga xizmat qilgan;
hududlarda ichki turizmni samarali rivojlantirishga ta’sir ko‘rsatuvchi omillar o‘rtasidagi bog‘liqlikning ekonometrik modeli asosida Toshkent viloyatida 2025-2030-yillar uchun ishlab chiqilgan ichki turistlar sonining o‘sishi prognoz ko‘rsatkichlari O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasi tomonidan amaliyotga joriy etilgan (O‘zbekiston Respublikasi Turizm qo‘mitasining 2026-yil 8-yanvardagi 03-17/143-sonli ma’lumotnomasi). Ushbu prognoz ko‘rsatkichlari hududiy turizmni rivojlantirish dasturlarini ishlab chiqish, investisiya loyihalarini rejalashtirish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlarini ilmiy asosda belgilash imkoni yaratilgan.
