Шохимардонов Шохижахон Шохимардонович
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар:
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Эпилептик энцефалопатия билан оғриган беморларда уйқу ҳолатида давомий пик-тўлқин фаоллигини диагностика ва мақсадли терапияга ёндашувларни оптималлаштириш», 14.00.13-Неврология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2023.3.PhD/Tib3825.
Илмий раҳбар: Туйчибаева Нодира Мираталиевна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат тиббиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Тошкент давлат тиббиёт университети, DSc.06/2025.27.12.Tib.01.04.
Расмий оппонентлар: Шамансуров Шаанвар Шамуратович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Таджиев Мирхотам Мирхашимович,тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат тиббиёт университети.
Диссертациянинг йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: эпилептик энцефалопатияли беморларда уйқуда кузатилувчи давомли спайк–тўлқин активлигини аниқлаш ва баҳолашнинг замонавий усулларини оптималлаштириш, шунингдек клиник, нейрофизиологик ва этиологик хусусиятлардан келиб чиққан ҳолда таргет терапия учун илмий асосланган ёндашувларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
DEE-SWAS да уйқу вақтида эпилептиформ фаоллик даражаси (SWI), нейропсихологик тестлар (Stanford–Binet, SB-5) натижалари ҳамда бош миядаги структур ўзгаришлар (HARNESS- МРТ протоколи) ўртасидаги аниқланган ишончли корреляцион алоқалар орқали нейрофизиологик бузилишларнинг касаллик оғирлиги ва когнитив дефицит ифодаланиш даражасига таъсири исботланган;
уйқу пайтида давомли спайк-тўлқинли фаоллик билан кечувчи ривожланиш эпилептик энцефалопатияси (DEE-SWAS) бўлган беморларнинг клиник-неврологик, нейрофизиологик ва нейровизуализацион(HARNESS-МРТ) белгилари мажмуасига асосланган тўлиқ экзомли секвенирлаш усули учун танлаб олиш кўрсатмалари ишлаб чиқилган;
тўлиқ экзомли секвенирлаш асосида ўзбек миллатли DEE-SWAS бўлган беморларда генетик вариантлар шакллантириб, ушбу танланма доирасида генотип–фенотип мосликлари аниқланган;
DEE-SWAS да комплекс диагностик ёндашув ва даволаш режаси клиник-нейрофизиологик,нейровизуализацион ва молекуляр-генетик кўрсаткичларнинг интеграцияси асосида такомиллаштирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши:
Эпилептик энцефалопатияли беморларда уйқуда давомли спайк-тўлқин активлиги ташҳисини оптималлаштириш ва таргет терапияга ёндашувларни такомиллаштириш бўйича олинган натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: DEE-SWAS да уйқу вақтида эпилептиформ фаоллик даражаси (SWI), нейропсихологик тестлар (Stanford–Binet, SB-5) натижалари ҳамда бош миядаги структур ўзгаришлар (HARNESS- МРТ протоколи) ўртасидаги аниқланган ишончли корреляцион алоқалар орқали нейрофизиологик бузилишларнинг касаллик оғирлиги ва когнитив дефицит ифодаланиш даражасига таъсири бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-мартда №08-сон билан тасдиқланган «Уйқуда давомли спайк-тўлқин активлиги билан кечувчи эпилептик энцефалопатия ташхис ва даволашини оптималлаштириш: SWI ҳисоблаш усулининг клиник самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган бўлиб, улар Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий нейрохирургия тиббий марказининг 02.05.2025 йилдаги №63 сон, ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббий маркази 01.05.2025 йилдаги №61 сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган.Ижтимоий самарадорлиги: ЭЭГ натижаларини талқин этишда спайк-тўлқин активлигини ҳисоблаш усули визуал таҳлилга нисбатан эртароқ ташхис қўйиш имконини бериб,беморларнинг мотор, когнитив, хулқ-атвор ва нутқ фаолиятининг яхшиланиши ва ногиронлик даражасини камайтиради.Бу эса беморнинг ижтимоий ҳаётда қатнашиш қобилияти узоқроқ сақланиши ҳамда ижтимоий адаптaция жараёнини енгиллаштиради. Иқтисодий самарадорлиги: бир болага самарасиз визуал ЭЭГ таҳлили учун давлат томонидан 120000 сўм сарфланса, 60 нафар болада функционал имкониятлар яхшиланиши ҳисобига 7200000 сўм ижтимоий харажатлар иқтисод қилинади. Хулоса: DEE-SWAS бўлган беморларни эрта ташхис қилиш учун ЭЭГ тадқиқот натижаларини талқин этишда спайк-тўлқин активлиги ҳисоблаш усули 60 нафар беморда функционал имкониятлар яхшиланиши ҳисобига 7200000 сўм ижтимоий харажатларни тежаш имконини беради;
иккинчи илмий янгилик: уйқу пайтида давомли спайк-тўлқинли фаоллик билан кечувчи ривожланиш эпилептик энцефалопатияси (DEE-SWAS) бўлган беморларнинг клиник-неврологик, нейрофизиологик ва нейровизуализацион(HARNESS-МРТ) белгилари мажмуасига асосланган тўлиқ экзомли секвенирлаш усули учун танлаб олиш кўрсатмалари бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-мартда №08-сон билан тасдиқланган «Уйқуда давомли спайк-тўлқин активлиги билан кечувчи эпилептик энцефалопатия ташхис ва даволашини оптималлаштириш:SWI ҳисоблаш усулининг клиник самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган бўлиб, улар Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий нейрохирургия тиббий марказининг 02.05.2025 йилдаги №63 сон, ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббий маркази 01.05.2025 йилдаги №61 сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган.Ижтимоий самарадорлиги:ушбу тадқиқотда WES қўлланилиши мотор, когнитив, хулқий ва нутқий фаолиятдаги ўзгаришларни башорат қилиш ва терапияни тўғри йўналтириш имконини берган. Бу каби ёндашувлар беморнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, шифокорларга ташхис ва даво жараёнида аниқ йўналиш бериш, соғлиқни сақлаш тизимида самарали тиббий хизмат кўрсатиш имкониятларини кенгайтириш нуқтаи назаридан муҳим ижтимоий аҳамият касб этади. Иқтисодий самарадорлиги: Бир болага 300000 сўм миқдоридаги ижтимоий нафақа тайинланса, функционал ҳолати яхшилангандa 60 болада жами 18000000 сўм иқтисод қилинади. Хулоса: DEE-SWAS бўлган беморларни орасидан, танлаб олиб, тўлиқ экзом секвенирлаш (WES) усулини қўллаш 60 болада ижтимой нафака олишни камайтириш хисобига жами 18000000 сўм тежаш имконини беради;
учинчи илмий янгилик: тўлиқ экзомли секвенирлаш асосида ўзбек миллатли DEE-SWAS бўлган беморларда генетик вариантлар шакллантириб, ушбу танланма доирасида генотип–фенотип мосликлари бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-мартда №08-сон билан тасдиқланган «Уйқуда давомли спайк-тўлқин активлиги билан кечувчи эпилептик энцефалопатия ташхис ва даволашини оптималлаштириш: SWI ҳисоблаш усулининг клиник самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган бўлиб, улар Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий нейрохирургия тиббий марказининг 02.05.2025 йилдаги №63 сон, ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббий маркази 01.05.2025 йилдаги №61 сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: ушбу ёндашув оғир неврологик асоратлар, когнитив ва психоэмоционал бузилишларни камайтиришга, антиэпилептик даволаш самарадорлигини оширишга ҳамда дориларга резистент ҳолатларни қисқартиришга имкон беради. Натижада бемор болаларнинг ҳаёт сифати, ижтимоий мослашуви ва таълим олиш имкониятлари яхшиланади, оилаларга тушадиган тиббий-ижтимоий ҳамда иқтисодий юклама камаяди. Шу билан бирга, тадқиқот Республикада болалар эпилепсиясининг оғир шаклларини ўрганиш учун миллий генетик маълумотлар базасини шакллантиришга, тиббий-генетик маслаҳат сифатини оширишга ва соғлиқни сақлаш тизимида замонавий молекуляр-генетик диагностика усулларини амалиётга жорий этишга илмий асос бўлиб хизмат қилади. Иқтисодий самарадорлиги: эрта аниқлаш бир беморга 3500000 сўм/йилгача тежамкорлик беради. 60 бемор учун умумий 210000000 сўм йилига иқтисод қилинади. Хулоса: тўлиқ экзомли секвенирлаш болаларда оғир асоратларни камайтириб, даволаш самарадорлиги ва ҳаёт сифатини оширади. Эрта ташхис эса 60 бемор миқёсида йилига 210000000 сўм иқтисодий тежамкорликни таъминлайди;
тўртинчи илмий янгилик: DEE-SWAS да комплекс диагностик ёндашув ва даволаш режаси клиник-нейрофизиологик,нейровизуализацион ва молекуляр-генетик кўрсаткичларнинг интеграцияси асосида оптималлаштириш бўйича таклифлар Тошкент тиббиёт академияси Мувофиқлаштирувчи эксперт кенгаши томонидан 2025-йил 26-мартда №08-сон билан тасдиқланган «Уйқуда давомли спайк-тўлқин активлиги билан кечувчи эпилептик энцефалопатия ташхис ва даволашини оптималлаштириш: SWI ҳисоблаш усулининг клиник самарадорлиги» номли услубий тавсиянома мазмунига киритилган бўлиб, улар Республика ихтисослаштирилган илмий-амалий нейрохирургия тиббий марказининг 02.05.2025 йилдаги №63 сон, ҳамда Фарғона вилояти кўп тармоқли тиббий маркази 01.05.2025 йилдаги №61 сон буйруқлари билан амалиётга жорий этилган.Ижтимоий самарадорлиги: персоналлаштирилган ёндашув ва таргет терапия қўлланиши хуружларнинг тўхтатилиши, касаллик натижаларининг яхшиланиши, даво ва реабилитация учун зарур вақт ҳамда ижтимоий ресурсларни қисқартиради. Иқтисодий самарадорлиги: Эрта ташхис қилинган бир беморни даволаш харажати бир йилда 4200000 сўм; Кечиккан ташхис билан бир беморни даволаш харажати бир йилда 6800000 сўм; Хуружларни тўлиқ тўхтатиш орқали бир беморда иқтисодий самара бир йилда 5100000 сўм. Жами иқтисодий самарадорлиги бир йилда 7700000 сўм бир беморга тўғри келади. Хулоса: DEE-SWAS билан беморларда персоналлаштирилган терапия хуружлар сони ва кучини камайтириш орқали 60 беморда 1 йил давомида 462000000 сум ижтимоий харажатларни тежаш имконини беради.