Ахмедова Матлюба Олимхон қизининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I.    Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Инсон папилломавируси билан кечувчи цервикал интраэпителиал неоплазиянинг клиник-морфологик ва молекуляр-генетик хусусиятлари» 14.00.01 – Акушерлик ва гинекология (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2023.4.PhD/Tib3991.
Илмий рахбар: Алиева Дилфуза Абдуллаевна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий амалий тиббиёт маркази.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами: Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.06/2025.27.12.Tib.03.01.
Расмий оппонентлар: Ниязметов Рахматилла Эрматович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Каттаходжаева Махмуда Хамдамовна, тиббиёт фанлари доктори, профессор. 
Етакчи ташкилот: Республика перинатал маркази.  
Диссертация йўналиши: амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инсон папилломавирус инфекцияси бўлган бемор аёлларда бачадон бўйни кўп қаватли ясси эпителий патологиясининг шаклланишида пролиферация ва апоптоз генлар полиморфизмининг ролини ўрганишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
илк бор цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда клиник-анамнестик, инструментал ва молекуляр-генетик кўрсаткичлар инсон папилломавируси ташувчилигига боғлиқ ҳолатда аниқланган;
цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда юқори онкоген хавфли инсон папилломавируси турларининг кўпчиликда А9 филогенетик гуруҳи вируслари (16, 31, 33, 35, 52, 58 турлари) аниқланди, ҳар бешинчи беморда А5/А6 гуруҳи вируслари (51, 56 турлари), ҳар еттинчи беморда эса А7 гуруҳи вируслари (18, 39, 45, 49 турлари) тарқалиш жиҳати аниқланган;
илк бор инсон папилломавируси манфий ва мусбат бўлган беморларда цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда пролиферация ва апоптозни тартибга солувчи генларнинг полиморфизмининг аҳамияти аниқланган;
илк бор молекуляр-генетик кўрсаткичлари асосида цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси прогрессиясини ва унинг бачадон бўйни саратонига ўтишини прогноз қилиш мезонлари ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. 
Цервикал интраэпителиал неоплазия кузатилган инсон папилломавируси мавжуд ҳамда мавжуд бўлмаган беморларда молекляр-генетик кўрсаткичларни баҳолаш асосида олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда клиник-анамнестик, инструментал ва молекуляр-генетик кўрсаткичларнинг инсон папилломавируси ташувчилигига боғлиқлик хусусияти аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 12 октябрдаги №10 сон  билан тасдиқланган «Бачадон бўйни шиллиқ қаватининг ўртача оғирлик даража дисплазияси касалларни олиб бориш тактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган вилояти филиали бўйича 16.12.2024 йилдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти филиали бўйича 23.12.2024 йилдаги 19-сон буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/10-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: натижалар беморларнинг клиник бошқарувини оптималлаштиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: беморларни бошқариш тактикасини мақсадли танлаш орқали қўшимча 950000 сўм тежамга эришилди. Хулоса: клиник-асбобий ва молекуляр-генетик кўрсаткичларни таҳлил қилиш персонализирланган ёндашувни қўллаш, ортиқча текширувларни камайтириш, даволаш харажатларини тежаш ва саломатликни муҳофаза қилиш ресурсларидан самарали оптималлаштиришга ёрдам берди. 
иккинчи илмий янгилик: цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда юқори онкоген хавфли инсон папилломавируси турлари кўпчиликда А9 филогенетик гуруҳи вируслари (16, 31, 33, 35, 52, 58 турлари), ҳар бешинчи беморда А5/А6 гуруҳи вируслари (51, 56 турлари), ҳар еттинчи беморда эса А7 гуруҳи вируслари (18, 39, 45, 49 турлари) тарқалиш жиҳати беморларда ўрганилди. Бу эса ушбу юқори онкоген вирус папилломаси турлари цервикал интраэпителиал неоплазияси ўртача даражасини шакллантиришда асосий омил ҳисобланиши бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 12 октябрдаги №10 сон  билан тасдиқланган «Бачадон бўйни шиллиқ қаватининг ўртача оғирлик даража дисплазияси касалларни олиб бориш тактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган вилояти филиали бўйича 16.12.2024 йилдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти филиали бўйича 23.12.2024 йилдаги 19-сон буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/10-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: беморларнинг клиник менежментини оптималлаштириш, ортиқча инструментал текширувларни камайтиришга хизмат қилди. Иқтисодий самарадорлиги: даволаш тактикасини мақсадли танлаш ҳисобидан беморларга қўшимча 870000 сўм тежамга эришилди. Хулоса: клиник-инструментал таҳлил шахсий ёндашув имконини беради, беморларнинг ортиқча текширувларни камайтиради, даволаш харажатларини тежашга ва соғлиқни сақлаш ресурсларидан самарали фойдаланишга ёрдам беради. 
учинчи илмий янгилик: инсон папилломавируси манфий ва мусбат бўлган беморларда цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси билан касалланган беморларда пролиферация ва апоптозни тартибга солувчи генларнинг (TGFβ, MKI67, ва BCL2)  полиморфизмининг аҳамиятини аниқланганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 12 октябрдаги №10 сон  билан тасдиқланган «Бачадон бўйни шиллиқ қаватининг ўртача оғирлик даража дисплазияси касалларни олиб бориш тактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган вилояти филиали бўйича 16.12.2024 йилдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти филиали бўйича 23.12.2024 йилдаги 19-сон буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/10-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: генотипларни аниқлаш орқали касалланиш хавфини олдиндан баҳолаш ва индивидуал мониторингни таъминлаш мумкин бўлди. Иқтисодий самарадорлиги: генетик текширув хавфсиз ва қиммат текширувлар ўз ҳисобимиздан копланиб, ҳар бир бемор учун ўртача 550000 сўм, жами 55,0 млн сўм тежамга эришилди. Хулоса: генетик таҳлил шахсий ёндашув имконини беради, оғир шаклларни олдини олишга, натижаларни яхшилашга ва ва соғлиқни сақлаш ресурсларидан самарали фойдаланишга ёрдам беради.
тўртинчи илмий янгилик: молекуляр-генетик кўрсаткичларни ўрганиш асосида цервикал интраэпителиал неоплазиянинг ўртача даражаси прогрессиясини ва унинг бачадон бўйни саратонига ўтишини прогноз қилиш мезонлари ишлаб чиқилганлиги бўйича таклифлар Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Эксперт кенгаши томонидан 2024 йил 12 октябрдаги №10 сон  билан тасдиқланган «Бачадон бўйни шиллиқ қаватининг ўртача оғирлик даража дисплазияси касалларни олиб бориш тактикаси» номли услубий тавсиянома мазмунига сингдирилган. Мазкур таклиф Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Наманган вилояти филиали бўйича 16.12.2024 йилдаги 24-сон ҳамда Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт марказининг Сирдарё вилояти филиали бўйича 23.12.2024 йилдаги 19-сон буйруғи асосида амалиётга жорий этилган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 2 декабрдаги 30/10-сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: пролиферация ва апоптоз генлари полиморфизмларини аниқлаш орқали малигнизацияни эрта прогноз қилиш бачадон бўйни саратони касаллигини камайтириш имконини имкони юзага келди. Иқтисодий самарадорлиги: саратонинг кеч босқичларидаги қимматбаҳо даволаш харажатлари қисқартилиши ҳисобига 12100000000 сўм иқтисодий самара таъминланди. Хулоса: юқори хавф гуруҳидан аёлларни эрта аниқлаш прогнозни яхшилади, беморлар ҳаётини сақлаб қолишга хизмат қилди ва соғлиқни сақлаш ресурсларидан самарали фойдаланишни амалиётга қулай қилди.