Rustamova Sevara Rustamovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i: “Qoraqalpog‘iston sharoitida oqova suvlarni tozalash uchun suv o‘simliklaridan oqilona foydalanishning innovatsion texnologiyalari”, 11.00.05-Atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish (texnika fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/T5527
Ilmiy rahbar: Utemuratova Gulshirin Najimatdinovna, biologiya fanlari bo‘yicha (DSc) doktori. Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Qoraqalpoq tabiiy fanlar ilmiy-tadqiqot instituti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Qoraqalpoq tabiiy fanlar ilmiy-tadqiqot instituti, PhD05/2025.27.12.T.14.01
Rasmiy opponentlar: Muradov Shuxrat Odilovich texnika fanlari doktori, professor., Djaykov Gafur Muratbaevich, texnika fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Samarqand Davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: Qoraqalpog‘iston sharoitida sanoat oqava suvlarini tozalash uchun suv o‘simliklaridan (Chlorella vulgaris va Lemna minor L.) foydalanishning innovatsion texnologiyalarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagicha:
chlorella vulgarisni kul`tivatsiya qilish uchun innovatsion yaratilgan ozuqa muhiti Chlorella vulgaris mikrosuvo‘tining sho‘rlanish va ifloslanish darajasi yuqori bo‘lgan oqova suvlarda jadal va barqaror o‘sishini ta’minlashi asoslangan (IAP 7732);
orolbo‘yi mintaqasining keskin kontinental sharoitida (yuqori sho‘rlanish, keng harorat oralig‘i, og‘ir metallarning mavjudligi) Chlorella vulgaris biomassasining o‘sish dinamikasi va fotosintetik faolligi ilk bor batafsil ilmiy asoslangan va shu orqali mintaqaning ekologik muammolariga moslashtirilgan biotexnologik tadbirlar ishlab chiqilgan;
oqova suvlarning fizik-kimyoviy tarkibiga qarab Chlorella vulgaris o‘sishini rag‘batlantiruvchi optimal o‘stirish parametrlar majmuasi (yorug‘lik, aeratsiya tezligi, harorat diapazoni, pH darajasi) aniqlanib, ularning suvni tozalash samaradorligi nitratlar, fosfatlar, organik moddalar va og‘ir metallar bo‘yicha isbotlangan;
chlorella vulgaris asosiy bosqichda organik va mineral ifloslantiruvchilarni yuqori darajada kamaytirishi, Lemna minor L. esa yakuniy tozalash bosqichida suvni me’yoriy talablargacha etkazishi imkoniyati asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi: Qoraqalpog‘iston sharoitida oqova suvlarni tozalash uchun suv o‘simliklaridan oqilona foydalanishning innovatsion texnologiyalari bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
mikrosuvo‘tlari asosida oqova suvlarni tozalash usuliga O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining Ixtiro Patenti olingan (O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining 2024 yil 19 iyundagi № IAP 7732 son Ixtiro Patenti). Natijada ushbu ishlanma asosida biotozalash jarayonida hosil bo‘lgan fitobiomassani qayta ishlash orqali organik suspenziya mahsuloti yaratilgan va ishlab chiqarishga yo‘naltirilgan.
mikrosuv o‘tlarini etishtirish uchun O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligidan Akvariumning sanoat namunasiga Patenti olingan (O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining 2024 yil 28 maydagi № SAP 2552 son Sanoat namunasi Patenti) Natijada, funksional-konstruktiv moslashuvchanlikni ta’minlaydigan ratsional shaklga ega, texnik estetikaning zamonaviy talablariga javob beradigan, mustahkamligi, engillashtirilgan og‘irligi bilan ajralib turadigan akvariumda (fitobioreaktor) mikrosuvo‘tlarini o‘stirish imkonini bergan.
hayvonlarni oziqlantirish uchun suv o‘simligi ryaskani (Lemna minor L.) yil davomida sanoat usulida etishtirish usulini ishlab chiqish bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligidan foydali modelga guvohnoma olingan (O‘zbekiston Respublikasi Intellektual mulk agentligining 2024 yil 17 iyuldagi № FAP 2539 son Foydali model Patenti). Ushbu ishlanma oqava suvlarni tozalash bilan bir qatorda, tuproq unumdorligini oshiradigan hamda qishloq xo‘jaligi ekinlarining o‘sishi va rivojlanishini faollashtiradigan organik o‘g‘itlar ishlab chiqarish imkonini bergan.
