Xусанова Нилуфар Сайдуллоевна
филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Ўзбек ва инглиз тилларида субектив баҳо ифодалашнинг фоностилистик, фонографик усул ҳамда воситалари”, 10.00.06 – Қиёсий адабиётшунослик, чоғиштирма тилшунослик ва таржимашунослик.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2024.1.PhD/Fil4496
Илмий раҳбар: Дўсматов Хикматилло Хайитбоевич филология фанлари доктори (DSc), профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Фарғона давлат университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Фарғона давлат университети, DSc.03/2025.12.Fil.10.05.
Расмий оппонентлар:
Ғаниева Дилдора Азизовна, филология фанлари доктори (DSc), профессор;
Турсунова Одина Азимжановна, филология фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD), доцент;
Етакчи ташкилот: Термиз давлат университети
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади инглиз ва ўзбек тилларида субектив баҳо муносабатини ифодалашда қўлланиладиган фоностилистик ва фонографик усул ҳамда воситаларни аниқлаш, уларнинг ўзаро таҳлилини бериш, баҳовий маъно юзага келишида уларнинг лингвистик хусусиятларини тадқиқ этиш, назарий ҳамда амалий жиҳатдан илмий асослашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат: ўзбек ва инглиз сўзлашув жараёнида фаол қўлланадиган аллитерация, геминация, ассонанс, ономатопея каби фоностилистик ҳодисалар ёрдамида салбий ҳамда ижобий муносабатлар ифодаланиши аниқланган;
ўзбек ва инглиз сўзлашув нутқида фойдаланиладиган устсегмент бирликлар: урғу, оҳанг, талаффуз ва эркак-аёл овоз тони орқали салбий ёки ижобий субектив баҳо ифодалашнинг қуйи, ўрта, юқори даражасининг амалий ҳамда назарий жиҳатлари лисоний далиллар билан исботланган;
ўзбек ва инглиз оғзаки нутқ оқимида айрим сўзларнинг талаффузи, оҳанги, тез-секинлиги, қаттиқ ёки юмшоқ айтилганлигини бадиий матнда айнан ифодалаш мақсадида қўлланадиган фонографик воситалар аниқланган;
ўзбек ва инглиз ёзма нутқида фонографик воситалар орқали турли комбинациялар ҳосил қилиш ёрдамида муаллиф стратегиясини баён этиш, нутқнинг имкониятларини кўрсатиш, унинг экспрессивлигини ошириш каби мақсадлар мужассам бўлиши исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Ўзбек ва инглиз тилларида субектив баҳо ифодалашнинг фоностилистик, фонографик усул ва воситалари мавзуси бўйича олинган натижалар асосида:
ўзбек ва инглиз ёзма нутқида фонографик воситалар орқали турли комбинациялар ҳосил қилиш ёрдамида муаллиф стратегиясини баён этиш, нутқнинг имкониятларини кўрсатиш, унинг экспрессивлигини ошириш каби мақсадлар мужассам бўлиши юзасидан билдирилган хулоса ва илмий натижаларидан 2021-2024-йилларда “Мусиқа ва санъат муассасалари учун “Болалар рақслари” фанидан интерактив ўқув методик қўлланмалар яратиш” мавзусидаги Ф3-2019081773-рақамли фундаментал лойиҳани бажаришда, хусусан, “Ўзбек болалар рақслари, рақс либослари ва тақинчоқлари номларининг ўзбекча-русча-инглизча-франсузча қисқача изоҳли луғати”ни яратишда фойдаланилди (Ўзбекистон давлат хореография академияси 2025 йил 19-сентябрьдаги 1/04-183-сон маълумотномаси). Натижада Хусанова Нилуфар Сайдуллоевнанинг фикр-мулоҳазалари, хулоса ва тавсиялари асосида мазкур луғатнинг илмий-назарий жиҳатлари такомиллашган;
ўзбек ва инглиз сўзлашув жараёнида фаол қўлланадиган аллитерация, геминация, ассонанс, ономатопея каби фоностилистик ҳодисалар ёрдамида салбий ҳамда ижобий муносабатлар ифодаланиши ҳақидаги хулосалар Бобожон Ғофуров номидаги Хўжанд давлат университети талабаларига ўзбек ва инглиз тиллари бўйича маъруза, амалий машғулотларда амалиётга татбиқ этилди. Шунингдек, тадқиқотчининг диссертатацияси мазмунини қамраб олган мақола ва тезислардан қиёсий тилшунослик илми бўйича магистратура ва докторантуранинг илмий тадқиқот ишларида, илмий семинарларда фойдаланиб келинган. Замонавий ўзбек ва инглиз тилларининг фоностилистикасига оид дарслик ва қўлланмалар, жумладан, стилистикага доир изоҳли луғат яратиш учун хизмат қилиши исботланган. (Тожикистон Республикаси фан ва таълим вазирлиги академик Б.Ғафуров номидаги Хўжанд давлат университетининг 2025 йил 22-сентябрь 01/5027-сон маълумотномаси). Натижада маъруза, амалий ва семинар машғулотлари мазмундорлиги ва сифати ошган;
ўзбек ва инглиз сўзлашув нутқида фойдаланиладиган устсегмент бирликлар: урғу, тўхтам, талаффуз ва эркак-аёл овоз тони орқали салбий ёки ижобий субектив баҳонинг қуйи, ўрта, юқори муносабат ифодалаш даражаси амалий ва назарий жиҳатлари лисоний далиллар билан асосланганлигига доир хулоса ва тавсиялардан 2024-2025-йилларда ЎЗМТРК “Ўзбекистон” телерадиоканалининг “Бедорлик”, “Ижод завқи”, “Таълим ва тараққиёт”, “Миллат ва маънавият” эшиттиришларининг сценарийсини ёзишда фойдаланилган (Ўзбекистон миллий телерадиокомпанияси “Ўзбекистон телерадиоканали” давлат муассасасининг 2025-йил 10-июлдаги 26-36-1017-сонли маълумотномаси). Натижада эшиттиришлар учун тайёрланган материалларнинг мазмуни такомиллашган ва уларда тақдим этилган мазкур илмий натижалар томошабинларнинг турли тизимга мансуб тилларга хос бўлган устсегмент бирликлар ёрдамида субектив баҳо ифодаланиши ҳақидаги билимларини оширишда ва уларни ўринли қўллашда муҳим аҳамият касб этган;
ўзбек ва инглиз сўзлашув жараёнида фаол қўлланадиган аллитерация, геминация, ассонанс, ономатопея каби фоностилистик ҳодисалар ёрдамида салбий ҳамда ижобий муносабатлар ифодаланиши юзасидан асосланган илмий таклиф ва тавсиялардан Юсуфжон қизиқ Шакаржонов номидаги республика аския ва қизиқчилик санъати марказининг 2024-2025-йилларда ўтказилган тарғибот-ташвиқот ишларида, марказнинг йиғилиш ва семинарларида, аския ва қизиқчилик бўйича ўтказилган республика ва халқаро мақомдаги анжуманларида амалиётга татбиқ этилди. Хусусан, диссертатсиянинг ўзбек ва инглиз тилларида субектив баҳо ифодалашнинг фоностилистик усул ва воситаларининг ўзига хос, умумий муштарак жиҳатлари ва фарқли томонлари юзасидан асосланган илмий таклиф ва тавсиялардан “Маҳорат мактаблари” машғулотларида, вилоятлар бўйлаб уюштирилган гастрол сафарлари доирасида ҳамда “Устоз-шогирд” ишлари доирасида амалий фойдаланилган. (Юсуфжон қизиқ Шакаржонов номидаги республика аския ва қизиқчилик санъати марказининг 2025-йил 8-октябрьдаги 301-сон маълумотномаси). Натижада Хусанова Нилуфар Сайдуллоевнанинг фикр-мулоҳазалари, хулоса ва тавсиялари асосида ўтказилган тадбирларнинг самарадорлиги ошган.
