Кудратова Ирода Турдибаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Инновацион иқтисодиёт шароитида пахта тўқимачлик кластерларида агросервис самарадорлигини ошириш йўллари”, 08.00.05 –“Хизмат кўрсатиш тармоқлари иқтисодиёти”.
Диссертация мавзуси роʻйхатга олинган рақам: В2025.1.PhD/Iqt4926.
Илмий раҳбар: Пардаев Мамаюнус Қаршибоевич, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети Самарқанд филиали.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Самарқанд иқтисодиёт ва сервис институти, DSc.03/2025.27.12.1.27.01
Расмий оппонентлар: Мирзаев Қулмамат Джонзоқович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Хасанов Шавкат Турсункулович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Етакчи ташкилот: Самарқанд давлат ветеринария медицинаси, чорвачилик ва биотехнологиялар университети.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: инновацион иқтисодиёт шароитида пахта-тўқимачилик кластерларида агросервис самарадорлигини ошириш бўйича илмий асосланган таклиф ва тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
агросервис тушунчасининг моҳиятини сервислашган жамият нуқтаи назаридан қишлоқ хўжалигида яратилган маҳсулотларнинг фойдали ҳажмини оширишга, айирбошлаш ва истеъмол қийматини шакллантиришга ҳамда қишлоқ хўжалиги такрор ишлаб чиқариш воситаларининг қайта тикланиш имкониятини ошириш асосида юқори қийматли маҳсулот яратишга қаратилган хизматлар мажмуи эканлиги нуқтаи назаридан такомиллаштирилган; 
пахта-тўқимачилик кластерининг агросервис хизматлари кўрсатиш параметрларини оптималлаштириш модели деҳқончилик, чорвачилик йўналишидаги агросервис хизматлари кўрсатиш ҳаражатларининг 27,6%≤Кагрс≤18,1 чегаравий (минмах) қийматларини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштирилган;
пахта-тўқимачилик кластер ҳузуридаги илмий марказ ташкилий тузилмасига рекрутмент ва аграр консалтинг хизматларини амалга оширувчи функсионал тузилмани жорий қилиш асосида такомиллаштириш таклиф қилинган;
пахта етиштиришдан бошлаб тайёр маҳсулот сифатида сотишгача бўлган узлюксиз қиймат яратиш занжирида ҳаражатларнинг келиб чиқиш манбаига ички ва бошқарувли таъсир кўрсатишнинг “кост-киллинг” тамойилини қўллаш орқали 2 турдаги ортиқча ва 3 турдаги нооқилона тадбирларни агросервис асосида камайтириш имконияти асослантирилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Пахта-тўқимачилик кластерларида агросервис самарадорлиги таҳлилини такомиллаштиришга оид илмий натижалар асосида:
агросервис хизматлари тушунчасининг сервислашган жамият нуқтаи назаридан қишлоқ хўжалигида яратилган маҳсулотларнинг фойдали ҳажмини оширишга, айирбошлаш ва истеъмол қийматини шакллантиришга ҳамда қишлоқ хўжалиги такрор ишлаб чиқариш воситаларининг қайта тикланиш имкониятини ошириш асосида юқори қийматли маҳсулот яратишга қаратилган хизматлар мажмуи эканлиги нуқтаи назаридан такомиллаштирилган таърифи Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан Самарқанд вилояти Пастарғом туманидаги “Равшан Ёдгор пахта даласи” фермер хўжалиги амалиётига қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришига жорий этилган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/04-04-389-сон маълумотномаси). Мазкур таклиф агросервис хизматлари моҳиятини фермер хўжаликлари томонидан ихтиёрий равишда амалга ошириладиган ҳамда доимий иш билан банд бўлмаган қишлоқ аҳолисининг даромадларини ошириш, шунингдек, аёллар ва ёшларнинг қиймат занжирида иштирокини кенгайтиришга қаратилганлиги жиҳатидан ёритишга хизмат қилган.
Пахта-тўқимачилик кластерининг агросервис хизматлари кўрсатиш параметрларини оптималлаштириш модели деҳқончилик, чорвачилик йўналишидаги агросервис хизматлари кўрсатиш ҳаражатларининг 27,6%≤Кагрс≤18,1 чегаравий (минмах) қийматларини ҳисобга олган ҳолда такомиллаштирилган модели Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан Самарқанд вилояти Пастарғом туманидаги “Равшан Ёдгор пахта даласи” фермер хўжалиги амалиётига қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришига жорий этилган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/04-04-389-сон маълумотномаси). Мазкур таклифни амалиётда қўллаш пахта-тўқимачилик кластерларида деҳқончилик ва чорвачилик агросервис хизматлари кўрсаткичларининг чегаравий (минмах)қийматларини аниқлаш орқали «Мароқанд сифат текстил» МЧЖ Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 22 июндаги 397-сон қарори билан тасдиқланган “Пахта-тўқимачилик кластерлари фаолиятини баҳолаш тартиби тўғрисидаги Низом” асосида агросервис фаолиятини қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлардан самарали фойдаланишга йўналтиришга, пахта-тўқимачилик кластерлари, фермер хўжаликлари ҳамда қишлоқ аҳолиси ўртасида ўзаро иқтисодий муносабатларни такомиллаштириш йўналишида ишончли кўрсаткичларни шакллантириш ҳамда холис баҳолаш имконини берган.
Пахта-тўқимачилик кластер ҳузуридаги илмий марказ ташкилий тузилмасига рекрутмент ва аграр консалтинг хизматларини амалга оширувчи функсионал тузилмани жорий қилиш асосида такомиллаштириш бўйича таклифлар. Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан Самарқанд вилояти Пастарғом туманидаги “Равшан Ёдгор пахта даласи” фермер хўжалиги амалиётига қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришига жорий этилган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/04-04-389-сон маълумотномаси). Ушбу таклифни амалиётга жорий этилиши натижасида пахта-тўқимачилик кластерлари ҳузуридаги инновацияларни, илм-фан ютуқлари ва янгиликларини жорий этиш бўйича илмий марказларининг мавжуд муаммоларни илмий асосда ҳал этиш жараёнида ОТМ ва ИТИ ўртасида ваколатларни самарали тақсимлаш, агросервис хизматларини ташкил этишда фермер хўжаликлари учун истиқболли раҳбарлар ва агрокластер мутахассисларини тайёрлаш, малакасини ошириш, маҳаллий даражада деҳқончилик, чорвачилик ва боғдорчилик йўналишларида консалтинг хизматлари кўрсатиш ва тажрибалар бенчмаркингини йўлга қўйиш имконини беради.
Пахта етиштиришдан бошлаб тайёр маҳсулот сифатида сотишгача бўлган узлюксиз қиймат яратиш занжирида ҳаражатларнинг келиб чиқиш манбаига ички ва бошқарувли таъсир кўрсатишнинг “кост-киллинг” тамойилини қўллаш орқали 3 турдаги ортиқча ва 7 турдаги нооқилона тадбирларни агросервис асосида камайтириш бўйича таклифлар Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги томонидан Самарқанд вилояти Пастарғом туманидаги “Равшан Ёдгор пахта даласи” фермер хўжалиги амалиётига қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришига жорий этилган. (Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 14-июлдаги 05/04-04-389-сон маълумотномаси). Мазкур илмий таклифдан амалиётда фойдаланиш асосида “Мароқанд сифат текстил” МЧЖ пахта-тўқимачилик кластерида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 22 июндаги 397-сон қарори билан тасдиқланган “Пахта-тўқимачилик кластерлари фаолиятини баҳолаш тартиби тўғрисидаги Низом” асосида “Пахта хом ашёсини етиштиришдан бошлаб уни тайёр маҳсулот сифатида сотишгача бўлган ишлаб чиқаришнинг узлюксиз занжирни ташкил этиш” йўналишида кўрсатиладиган агросервис хизматлари самарадорлиги кўрсаткичларни шакллантириш, 2 турдаги ортиқча ва 3 турдаги нооқилона ҳаражатларнинг келиб чиқиш манбаига кўра ички ва бошқарувли таъсир кўрсатиш орқали ўз вақтида бартараф этишга ҳамда агросервис хизматларининг “нарх-сифат” уйғунлигига эришиш имконини берган.