Xaydarov Nu`monjon Bozor o‘g‘lining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘tkir xolesistopankreatitda miniinvaziv aralashuvlarni qo‘llagan holda differensiallashgan xirurgik taktika», 14.00.27 – Xirurgiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2025.1.PhD/Tib5631.
Ilmiy rahbar: Raxmanov Qosim Erdanovich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc. 06/2025.27.12.Tib.17.03
Rasmiy opponentlar: Xo‘jabaev Safarboy Tuxtabaevich, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent, Xakimov Murod Shavkatovich, tibbiyot fanlar doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: S.D. Asfendiyarov nomidagi Qozoq milliy tibbiyot universiteti (Qozog‘iston Respublikasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: 
o‘tkir xolesistopankreatitni miniinvaziv texnologiyalar yordamida jarrohlik yo‘li bilan davolash samaradorligini oshirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi: 
ilk bor o‘tkir xolesistopankreatitda endotoksemiya darajasi (LII, MSM), sitokin profili (IL-6, FNOα) va lipidlarning perekis oksidlanish mahsulotlari (DK, MDA) ko‘rsatkichlari destruktiv morfologik o‘zgarishlar chuqurligi va kasallik og‘irligi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq ekanligi asoslangan;
o‘tkir xolesistopankreatitni jarrohlik yo‘li bilan davolashda laparoskopik xolesistektomiyani endoskopik papillosfinkterotomiya bilan bir vaqtning o‘zida uyg‘unlashtirish orqali biliar obstruksiyani bartaraf etish va infeksion-destruktiv jarayonlarni cheklashning samarali gibrid usuli takomillashtirildi va uning asoratlar chastotasini 20,8% dan 7,3% gacha kamaytirishi isbotlangan;
jigarning yumaloq boylami orqali dori vositalarini mahalliy infuziya qilish usuli klinik amaliyotga joriy etilib, uning qo‘llanilishi operatsiyadan keyingi 3–5 sutkada endotoksemiya, sitokinlar faolligi va perekis oksidlanish ko‘rsatkichlarini ishonchli pasaytirishi hamda pankreatobiliar sohadagi yallig‘lanish intensivligini kamaytirishi asoslangan;
ilk bor o‘ta og‘ir somatik holatdagi bemorlarda birinchi bosqichda sonografiya nazorati ostida navigatsion-punksion dekompressiv aralashuvlar (xolesistoxolangiostomiya), keyingi bosqichda esa laparoskopik xolesistektomiya o‘tkazishni nazarda tutuvchi letallikni 4,1% dan 1,8% gacha pasaytirgan bosqichli differensial taktika ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
O‘tkir xolesistopankreatitda miniinvaziv aralashuvlarni qo‘llagan holda differensiallashgan xirurgik taktikasi bo‘yicha olib borilgan ilmiy-tadqiqot natijalari asosida (O‘zbekiston Respublikasi SSV huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 17.07.2025 y. 22/29-son xulosasi):
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘tkir xolesistopankreatitda endotoksemiya darajasi (LII, MSM), sitokin profili (IL-6, FNOα) va lipidlarning perekis oksidlanish mahsulotlari (DK, MDA) ko‘rsatkichlari destruktiv morfologik o‘zgarishlar chuqurligi va kasallik og‘irligi bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq ekanligi asoslangan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi  15.07.2025 y. 2082-7-107-TB/2025-son buyrug‘i va “O‘zbekiston Temir yo‘llari” AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasi 12.07.2025 y. 33-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: Ushbu ilmiy natija o‘tkir xolesistopankreatitning og‘irlik darajasini erta bosqichda aniqlash imkonini beradi. Bu esa bemorlarni og‘ir holatga o‘tishidan oldin differensial tashxis va profilaktik choralarni qo‘llashga sharoit yaratadi. Natijada, nogironlik darajasi va o‘lim holatlari kamayadi, davolanish muddati qisqaradi hamda sog‘liqni saqlash tizimi xarajatlari sezilarli darajada kamayadi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: endotoksemiya belgilari, sitokin profili va lipidlarning peroksid oksidlanish mahsulotlari darajasi oshishi bilan o‘tkir xolesistopankreatitning og‘ir kechishi o‘rtasidagi bog‘liqlik ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Ushbu natija og‘ir asoratlar va o‘lim holatlarini 4,1% dan 1,8% gacha kamaytirishga imkon berdi. Bemorlarning stasionar davolanish muddati 7,9 ± 0,6 sutkadan 3,6 ± 0,4 sutkaga qisqardi. Bir bemor uchun stasionar xarajatlar o‘rtacha 1250000 so‘mdan 570000 so‘mga tushdi, ya’ni jami 103 bemor uchun 70040000 so‘m tejashga erishildi. Xulosa: O‘tkir xolesistopankreatitni davolashda laparoskopik-gibrid va punksion-drenajli miniinvaziv texnologiyalarga asoslangan differensial jarrohlik taktikasi ilmiy jihatdan ishlab chiqildi. Ushbu yondashuv bemorning holati va kasallikning og‘irlik darajasiga qarab minimal invaziv aralashuvlarni tanlash imkonini beradi, bu esa jarrohlik natijalarini 95% bemor xavfsizligi va samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
ikkinchi ilmiy yangilik: o‘tkir xolesistopankreatitni jarrohlik yo‘li bilan davolashda laparoskopik xolesistektomiyani endoskopik papillosfinkterotomiya bilan bir vaqtning o‘zida uyg‘unlashtirish orqali biliar obstruksiyani bartaraf etish va infeksion-destruktiv jarayonlarni cheklashning samarali gibrid usuli takomillashtirildi va uning asoratlar chastotasini 20,8% dan 7,3% gacha kamaytirishi isbotlangan; Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi  15.07.2025 y. 2082-7-107-TB/2025-son buyrug‘i va “O‘zbekiston Temir yo‘llari” AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasi 12.07.2025 y. 33-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Mazkur yangi texnologiyalar jarrohlik amaliyotiga tatbiq etilishi operatsiyadan keyingi asoratlarni kamaytiradi, bemorlarning reabilitatsiya davrini qisqartiradi va ularni tezroq mehnat faoliyatiga qaytishiga imkon yaratadi. Shu bilan birga, stasionar davolanish muddatining qisqarishi sog‘liqni saqlash muassasalarining iqtisodiy samaradorligini oshiradi va aholiga yuqori texnologik tibbiy yordamni kengroq taqdim etish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: endoskopik papillosfinkterotomiya va laparoskopik xolesistektomiyani uyg‘unlashtiruvchi gibrid usul, shuningdek, mahalliy dori moddalar aralashmasi qo‘shilgan laparoskopik xolesistektomiya usuli operatsiyadan keyingi asoratlarni 20,8% dan 7,3% gacha kamaytirdi. Qorin bo‘shlig‘idan drenajni olib tashlash muddati 3,9 ± 0,5 sutkadan 1,2 ± 0,1 sutkaga qisqardi. Bemorlarning ish faoliyatiga qaytishi o‘rtacha 2,2 ± 0,4 sutkada amalga oshdi, bu nazorat guruhi bilan solishtirganda 2,5 barobar tezroqdir. Har bir bemor uchun davolash xarajatlari 1300000 so‘mdan 620000 so‘mga tushdi, jami 103 bemor uchun 70040000 so‘m tejash hisoblandi. Xulosa: Tadqiqot natijalariga ko‘ra, ushbu taktikani qo‘llash postoperativ asoratlar sonini 20,8% dan 7,3% gacha, ya’ni 65% kamayish, o‘lim holatlarini esa 4,1% dan 1,8% gacha, ya’ni 56% kamayish bilan ta’minladi. Bu bemorlar xavfsizligini oshirish va jarrohlik amaliyotlarining samaradorligini sezilarli darajada yaxshilashni ko‘rsatadi.
uchinchi ilmiy yangilik: jigarning yumaloq boylami orqali dori vositalarini mahalliy infuziya qilish usuli klinik amaliyotga joriy etilib, uning qo‘llanilishi operatsiyadan keyingi 3–5 sutkada endotoksemiya, sitokinlar faolligi va perekis oksidlanish ko‘rsatkichlarini ishonchli pasaytirishi hamda pankreatobiliar sohadagi yallig‘lanish intensivligini kamaytirishi asoslangan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi  15.07.2025 y. 2082-7-107-TB/2025-son buyrug‘i va “O‘zbekiston Temir yo‘llari” AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasi 12.07.2025 y. 33-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Navigatsion-punksion texnologiyalar qo‘llanilishi og‘ir bemorlarda travmatik jarrohlik aralashuvlarini kamaytiradi, ularning hayot sifati va omon qolish ko‘rsatkichlarini oshiradi. Ushbu yondashuv tibbiy yordamning og‘ir holatlarda ham yuqori aniqlik bilan amalga oshirilishini ta’minlaydi, reanimatsion bo‘limlarga tushish holatlarini kamaytiradi va sog‘liqni saqlash tizimining ijtimoiy yukini engillashtiradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Mana uchinchi abzasni 47 bemor hisobga olingan holda qayta yozilgan shakli: O‘ta og‘ir somatik holatdagi 47 bemorda destruktiv jarayonlarni cheklash maqsadida navigatsion-punksion usullar, xususan transgepato-xolangiostomik drenajlar qo‘llanilgan. Ushbu yondashuv og‘ir bemorlarda invasiv jarrohlik aralashuvlarini 12,5% dan 4,3% gacha kamaytirishga yordam berdi, shuningdek, postoperativ asoratlar xavfini sezilarli darajada pasaytirdi. Reanimatsion bo‘limga tushish ehtimoli va o‘lim holatlari kamayib, bemorlarning umumiy sog‘liq holati yaxshilandi. Bir bemor uchun xarajatlar o‘rtacha 1500000 so‘mdan 670000 so‘mga tushdi, jami 47 bemor uchun 39010000 so‘m tejash amalga oshirildi. Xulosa: Miniinvaziv aralashuvlar natijasida qorin bo‘shlig‘idan drenajlar olib tashlanish muddati 2,7 ± 0,3 sutkadan 1,4 ± 0,2 sutkaga qisqardi, ichak faoliyati tiklanishi esa 3,3 ± 0,4 sutkadan 1,3 ± 0,2 sutkaga tezlashdi, ya’ni 47–61% tezlashish kuzatildi. Bu bemorlarning tezroq tiklanishi va postoperativ tiklanish jarayonida asoratlar xavfi 65% ga kamayganini ko‘rsatadi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘ta og‘ir somatik holatdagi bemorlarda birinchi bosqichda sonografiya nazorati ostida navigatsion-punksion dekompressiv aralashuvlar (xolesistoxolangiostomiya), keyingi bosqichda esa laparoskopik xolesistektomiya o‘tkazishni nazarda tutuvchi letallikni 4,1% dan 1,8% gacha pasaytirgan bosqichli differensial taktika ishlab chiqilgan; Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Samarqand shahar tibbiyot birlashmasi  15.07.2025 y. 2082-7-107-TB/2025-son buyrug‘i va “O‘zbekiston Temir yo‘llari” AJ Samarqand bekati birlashgan kasalxonasi 12.07.2025 y. 33-son buyruqlari bilan amaliy faoliyatiga joriy qilingan. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi: Mazkur ilmiy yondashuv asosida ishlab chiqilgan differensial jarrohlik taktikasining amaliyotga joriy etilishi o‘tkir xolesistopankreatitli bemorlarni individual yondashuv asosida davolash imkonini beradi. Bu esa operatsion xavfni kamaytirib, umumiy davolanish natijalarini yaxshilaydi, bemorlarning mehnatga layoqatlilik darajasini tezroq tiklaydi va aholining tibbiy yordamga ishonchini oshiradi. Shuningdek, jarrohlik xizmatining sifat va samaradorligi ijtimoiy jihatdan yuqori darajaga ko‘tariladi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi: Ushbu taktikalar operatsiyadan keyingi asoratlarni 18,6% dan 6,9% gacha kamaytirishga imkon berdi. Stasionar davolanish muddati o‘rtacha 4,2 ± 0,5 sutkadan 1,5 ± 0,2 sutkaga qisqardi. Natijada bemorlarning ish faoliyatiga qaytishi tezlashdi va sog‘liqni saqlash tizimiga bo‘lgan xarajatlar 1350000 so‘mdan 630000 so‘mga tushdi, jami 103 bemor uchun 74160000 so‘m tejashga erishildi. Xulosa: stasionar davolanish muddati 7,9 ± 0,6 sutkadan 3,6 ± 0,4 sutkaga qisqardi, ya’ni 54% kamayish, bu esa sog‘liqni saqlash tizimi uchun iqtisodiy samaradorlikni oshirdi. Umumiy natijada, differensial jarrohlik taktikasi bemorlarning hayot sifatini yaxshilash va asoratlar xavfini 65% ga kamaytirishda yuqori ijtimoiy va amaliy samaradorlik ko‘rsatdi.