Ортиков Воҳиджон Бозорбой ўғлининг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Такомиллашган икки ярусли плугнинг қўшимча юмшаткичи параметрларини асослаш”, 05.07.01 - Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация машиналари. Қишлоқ хўжалиги ва мелиорация ишларини механизациялаш (техника фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: В2026.1.PhD/Т5436
Илмий раҳбар: Маматов Фармон Муртозевич, техника фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Қарши давлат техника университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Қарши давлат техника университети, PhD.03/2025.27.12.Т.17.03.
Расмий оппонентлар: Батиров Зафар Лутфуллаевич, техника фанлари доктори, доцент; Ҳасанов Улуғ Ибраҳимович, техника фанлари фалсафа доктори (PhD), доцент.
Етакчи ташкилот: Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади пахта экиладиган далаларни шудгорлайдиган юмшаткичли икки ярусли плугнинг конструксияси ва унинг юмшаткичи параметрларини асослаш орқали далаларни шудгорлашда энергиятежамкорлик ва юқори иш сифатини таъминлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
қия устунли юмшаткич, юқори ва пастги ярус корпусларидан ташкил топган икки ярусли плугнинг конструксияси ва технологик иш жараёни пахта экиладиган далаларни талаблар даражасида сифатли шудгорлаш ва кам энергия сарфини таъминлашини ҳисобга олиниб ишлаб чиқилган;
юмшаткичнинг тури ва унинг параметрлари кам энергия сарф қилган ҳолда юқори ва пастги ярус палахсаларини сифатли юмшатилишини ҳисобга олган ҳолда асосланган;
юмшаткич исканаси тиғидан олдинги корпус лемехи тиғигача бўлган бўйлама масофа ва унинг дала қиррасидан юмшаткичгача бўлган кўндаланг масофа кам энергия сарфини таъминлайдиган ярим очиқ эгат шароитида юмшаткични ишлаши шартидан аниқланган;
кейинги юқори корпус лемехи тиғидан юмшаткич исканаси тиғигача бўлган бўйлама масофа кейинги юқори корпус таъсирида деформацияланган тупроқнинг зонаси юмшаткичнинг элементига етиб бормаслик шартидан аниқланган;
юмшаткичли икки ярусли плуг таянч текислигидан осиш қурилмасининг пастки тақиш нуқталаригача бўлган тик масофа ишлов бериш чуқурлиги барқарорлигини ҳисобга олган ҳолда асосланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши: Такомиллашган икки ярусли плугнинг қўшимча юмшаткичи параметрларини асослаш бўйича олинган натижалар асосида:
пахта экиладиган далаларни шудгорлайдиган икки ярусли плугга дастлабки талаблар ва техник топшириқ тасдиқланган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 21-июлдаги 05/04-04-415-сон маълумотномаси). Натижада, пахта экиладиган далаларни талаблар даражасида шудгорлашни амалга оширадиган, юқори иш сифатини таъминлайдиган юмшаткичли икки ярусли плугнинг конструксиясини ишлаб чиқиш имконияти яратилган;
пахта экиладиган далаларни шудгорлайдиган қўшимча юмшаткичли такомиллашган икки ярусли плуг Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги тасарруфидаги фермер хўжаликларида жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025-йил 21-июлдаги 05/04-04-415-сон маълумотномаси). Натижада, тупроққа ишлов беришда ёнилғи сарфи 10,13 фоизга ва фойдаланишдаги харажатлар 10,3 фоизга камайган;
пахта экиладиган далаларини шудгорлайдиган қўшимча юмшаткичли такомиллашган икки ярусли плугни ишлаб чиқаришни ўзлаштириш учун лойиҳа-конструкторлик ҳужжатлари (техникавий шартлар ва чизмалар) “БМКБ-Агромаш” АЖ да лойиҳалаш жараёнига жорий этилган (“БМКБ-Агромаш” АЖ нинг 2025-йил 1-апрелдаги № 01-26-сон маълумотномаси). Натижада пахта экиладиган далаларни шудгорлайдиган юмшаткичли икки ярусли плугни ишлаб чиқариш имкони яратилган.