Акрамова Дилшода Эркиновнанинг 
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон

I. Умумий маълумотлар. 
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Аёлларда чаноқ аъзолари пролапси диагностикаси ва башоратлашнинг генетик жиҳатлари”, 14.00.01 - Акушерлик ва гинекология  (тиббиёт фанлари).
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: № В2024.1.PhD/Tib4195.
Илмий раҳбар: Ҳамдамова Мухайёхон Тўхтасиновна, тиббиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарган муассаса номи: Бухоро давлат тиббиёт институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Абу Али ибн Сино номидаги Бухоро давлат тиббиёт институти, DSc.06/2025.27.12.Tib.05.02.
Расмий оппонентлар: Каримова Нилуфар Набижановна, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Насимова Нигина Рустамовна, тиббиёт фанлари доктори, доцент.
Етакчи ташкилот: И.К.Охунбаев номидаги Қирғизистон давлат тиббиёт академияси (Қирғизистон).
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: жинсий аъзолар пролапси ва дисфункцияси ривожланишининг иммунологик, генетик жиҳатларини ўрганиш ва башоратлашдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Ўзбекистонда яшовчи ўзбек миллатига мансуб аёлларда жинсий аъзолар пролапси хавфи ва генитал пролапс билан асоратланган ҳолатларда ММP-12 (А-82G) ва ММP-9 (А-8202G) генларининг G аллели ҳамда G/G мутант генотиплари мавжудлиги генитал пролапс ривожланишини аниқлашда муҳим диагностик аҳамиятга эга эканлиги аниқланган;
илк бор жинсий аъзолар пролапси патогенезида ТIМP1 генининг C536Т полиморфизми Т мутант алелли ва Т/Т мутант гомозигота генотипи ташувчиларида жинсий аъзоларнинг пролапсини ривожланиш хавфини юқорилиги исботланган;
жинсий аъзолар пролапсига хос хавф омилларини аниқлаш жараёнида, иммун тизимининг асосий биомаркёрлари ҳисобланган интерлейкин-1β (ИL-1β) ва интерлейкин-6 (ИL-6) миқдорининг ошиши, шунингдек, интерлейкин-10 (ИL-10) даражасининг ошиши билан намоён бўлувчи клиник ва биокимёвий ўзгаришлар ушбу патологиянинг асоратли кечишини башорат қилувчи муҳим предикторлар эканлиги исботланган;
олинган натижалар асосида аёлларда генетик ва иммунологик ташхисоти асосида генитал пролапс ривожланишни эрта башоратлаш алгоритми ишлаб чиқилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Чаноқ аъзолари пролапси бўлган аёлларда биокимёвий, иммунологик, генетик маркёрларнинг ролини аниқлаш ва баҳолаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:    биринчи илмий янгилик: Бухоро вилятида яшовчи ўзбек миллатига мансуб аёлларда жинсий аъзолар пролапси хавфи ва генитал пролапс билан асоратланган ҳолатларда MMP-12 (A-82G) ва MMP-9 (A-8202G) генларининг G аллели ҳамда G/G мутант генотиплари мавжудлиги генитал пролапс ривожланишини аниқлашда муҳим диагностик аҳамиятга эга эканлиги аниқланганлиги бўйича "Жинсий аъзолар пролапси билан асоратланган беморларни ташхислашда клиник-лаборатор маркёрларнинг замонавий жиҳатларини аниқлаш усуллари" услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт Кенгашининг 2025 йил 29-сентябрдаги 25-m/290-сонли хулосаси). Мазкур таклиф Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 4 октябр 2025 йилдаги №157 буйруғи, ҳамда Бухоро шаҳар Амиримед хусусий туғрукхонада 2 октябр 2025йилдаги №60 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/35 – сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: даволаш усулларини янада такомиллаштириш орқали беморлар ҳаёт сифатини яхшилаш, жиддий асоратларининг олдини олиш, ётоқ кунлари давомийлигини қисқартириш ва меҳнатга лаёқатсиз кунларини камайтириш имконини берган. Иқтисодий самарадорлиги: мазкур касалликни стационар шароитида даволаш учун сарфланадиган 9670000 сўм бюджет маблағлари эрта диагностик маркёрларни аниқлаш орқали даволаш ва профилактика усулларини жорий этиш орқали стационар даволанишига бўлган эҳтиёж 22%га камайиши натижасида иқтисод қилишга эришилган. Хулоса: Бухоро вилятида яшовчи ўзбек миллатига мансуб аёлларда жинсий аъзолар пролапси хавфи ва генитал пролапс билан асоратланган ҳолатларда MMP-12 (A-82G) ва MMP-9 (A-8202G) генларининг G аллели ҳамда G/G мутант генотиплари мавжудлиги генитал пролапс ривожланишини аниқлашда муҳим диагностик аҳамиятга эга эканлигини аниқланганлиги касалликни эрта аниқлашга ва уни келиб чиқишини олдини олиш, аёлларда генитал пролапс учрашини камайтириш ҳисобига иқтисодий самарадорликка эришилган; 
иккинчи илмий янгилик: илк бор жинсий аъзолар пролапси патогенезида  TIMP1 генининг C536T полиморфизми Т мутант алелли ва Т/Т мутант гомозигота генотипи ташувчиларида жинсий аъзоларнинг пролапсини ривожланиш хавфини юкорилиги  исботланганлиги бўйича "Жинсий аъзолар пролапси билан асоратланган беморларни ташхислашда клиник-лаборатор маркёрларнинг замонавий жиҳатларини аниқлаш усуллари" услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт Кенгашининг 2025 йил 29-сентябрдаги 25-m/290-сонли хулосаси). Мазкур таклиф Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 4 октябр 2025 йилдаги №157 буйруғи, ҳамда Бухоро шаҳар Амиримед хусусий туғрукхонада 2 октябр 2025йилдаги №60 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/35 – сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: жинсий аъзолар пролапси хавфи ва пролапс ривожланган аёлларда башоратловчи генетик маркёрларнинг аҳамиятини ўрганиш асосида кейинчалик ривожланиш эҳтимоллиги бўлган асоратларнинг олдини олиш имкониятини берган ва эрта ташхислаш натижасида генитал пролапс кузатилиши мумкин бўлган беморлар сонини камайтиришга эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: беморнинг шифохонадаги даври учун таклиф этилган текшириш усулларини қўллаганимиздан сўнг аёлларнинг шифохонада қолиш муддатини 9 кундан 5 кунгача кунга қисқартирди, олдинги текшириш учун қилинган харажат 1 бемор учун 1944000 сўмни ташкил қилган бўлса, биз таклиф қилган усулда харажатлар 954600 сўмни ташкил қилди, йил давомида ҳар бир бемор учун 989400 сўм фойда билан чиқдик. Хулоса: жинсий аъзолар пролапси патогенезида  TIMP1 генининг C536T полиморфизми Т мутант алелли ва Т/Т мутант гомозигота генотипи ташувчиларида жинсий аъзоларнинг пролапсини ривожланиш хавфини юкорилиги  исботланганлиги касалликни эрта босқичларда аниқлашга, унинг ривожланиш ҳавфини олдини олишга хизмат қиладиган башоратловчи эрта маркёр сифатида фойдаланиш имконини берган;
учинчи илмий янгилик: жинсий аъзолар пролапсига хос хавф омилларини аниқлаш жараёнида, иммун тизимининг асосий биомаркёрлари ҳисобланган интерлейкин-1β (IL-1β) ва интерлейкин-6 (IL-6) миқдорининг ошиши, шунингдек, интерлейкин-10 (IL-10) даражасининг ошиши билан намоён бўлувчи клиник ва биокимёвий ўзгаришлар ушбу патологиянинг асоратли кечишини башорат қилувчи муҳим предикторлар эканлиги исботланганлиги бўйича "Жинсий аъзолар пролапси билан асоратланган беморларни ташхислашда клиник-лаборатор маркёрларнинг замонавий жиҳатларини аниқлаш усуллари" услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт Кенгашининг 2025 йил 29-сентябрдаги 25-m/290-сонли хулосаси). Мазкур таклиф Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 4 октябр 2025 йилдаги №157 буйруғи, ҳамда Бухоро шаҳар Амиримед хусусий туғрукхонада 2 октябр 2025йилдаги №60 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/35 – сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: жинсий аъзолар пролапси хавфи ва пролапс ривожланган аёлларда иммун тизимининг асосий биомаркёрлари таҳлили натижаларини баҳолаш орқали ушбу патологиянинг асоратларини 2 бараварга камайтириш, ҳамда даволаш сифатини оширишга эришилган. Иқтисодий самарадорлиги: Генитал пролапсга ривожланган аёлларда иммунологик ўзгаришларни башоратлаш орқали хавф гурухлари аниқланди. Ушбу хавф гурухларда олиб борилган комплекс даволаш тадбирлари орқали келиб чикиши мумкин бўлган асоратларини олди олинди, ҳамда асоратларни даволашда кетадиган сарф-харажатлар ҳисобига 3789000 сўм иқтисод қилинди. Хулоса: жинсий аъзолар пролапсига хос хавф омилларини аниқлаш жараёнида, иммун тизимининг асосий биомаркёрларини ўрганиш, генитал пролапс ривожланган аёлларда асоратларининг камайиши имконини берган;
тўртинчи илмий янгилик: олинган натижалар асосида аёлларда генетик ва иммунологик ташхисоти асосида генитал пролапс ривожланишни эрта башоратлаш алгоритми ишлаб чиқилганлиги бўйича "Жинсий аъзолар пролапси билан асоратланган беморларни ташхислашда клиник-лаборатор маркёрларнинг замонавий жиҳатларини аниқлаш усуллари" услубий тавсияномаси ишлаб чиқилган (Бухоро давлат тиббиёт институти Эксперт Кенгашининг 2025 йил 29-сентябрдаги 25-m/290-сонли хулосаси). Мазкур таклиф Самарқанд давлат тиббиёт университети кўп тармоқли клиникаси 4 октябр 2025 йилдаги №157 буйруғи, ҳамда Бухоро шаҳар Амиримед хусусий туғрукхонада 2 октябр 2025йилдаги №60 буйруғи билан амалиётига татбиқ қилинган (Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Илмий техник кенгашининг 2025 йил 4 ноябрдаги 28/35 – сон хулосаси). Ижтимоий самарадорлиги: чаноқ аъзолари пролапсига олиб келувчи акушерлик, соматик, гинекологик ва метаболик омилларнинг роли етакчи эканлигини инобатга олган ҳолда уларнинг сабаб омилларини эрта аниқлашга йўналтирилган, бу ўз навбатида профилактик чора-тадбирларни ишлаб чикиш асосида генитал пролапсланинг олдини олишга хизмат қилган. Иқтисодий самарадорлиги: шифохонада бўлиш даври 9 кундан 5 кунга қисқартирилди ва таклиф этилаётган комплекс диагностика усуллари орқали бошқа текширув усуллари учун кетадиган сарф-харажатлар қисқартирилди ва ҳар бир бемор учун 3789000 сўм иқтисод қилинган. Хулоса: жинсий аъзолар пролапси ривожланишини башорат қилиш алгоритми ишлаб чиқилди, бу орқали эса клиник амалиётда даволашнинг шахсийлаштирилган усулларини жорий қилиш имкони яратилди.