Abdukadirova Munira Kabilovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi infeksiyalari rivojlanishining kliniko-immunogenetik aspektlari” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya hamda 14.00.09 – Pediatriya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.PhD/Tib1792.
Ilmiy rahbarlar: Kamalov Zaynitdin Sayfutdinovich tibbiyot fanlari doktori;
professor Raxmankulova Zuxra Jandarovna tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Immunologiya va inson genomikasi institutida bajarilgan.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 raqamli kengash.
Rasmiy opponentlar: Abdujabarova Zulfiya Muratxodjaevna tibbiyot fanlari
doktori (DSc), dotsent; Sa’dulloeva Iroda Kurbanovna, tibbiyot fanlari doktori
(DSc), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: yangi tug‘ilgan chaqaloqlardahomila ichi infeksiyalari rivojlanishining kliniko-immunogenetik jixatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
yangi tug‘ilgan chaqaloqlar (SMVI+VPGI) qo‘shma infeksiyalarida asosiy kasallikning klinik kechishi turli patologik (pnevmoniya, NBS, sepsis, meningoensefalit, gepatit, NEK, bosh miyaning gemorragik shikastlanishlari, gematolikvorodinamika buzilishlari, vegeto-visseral disfunksiyalar) xolatlar monoinfeksiyalarga nisbatan ishonchli darajada ko‘proq uchrashi isbotlangan;
ilk bor homila ichi gerpesvirusli infeksiyalari bo‘lgan onalardan tug‘ilgan yangi chaqaloqlarda infeksion-yallig‘lanish jarayon sababli ularning periferik qonida IL-1β, IL-6, TNF-α sitokinlari miqdorlari kindik qonidagi darajalariga nisbatan ishonarli yuqoriligi kuzatilgan, ayniqsa qo‘shma infeksiyalarda yaqqol namoyon bo‘lishi aniqlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Arg TLR2 va 249Pro TLR6 allel variantlari xamda ularning 753Arg/Arg TLR2 va 249Ser/Pro TLR6 genotiplri protektiv omili ekanligi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Gln TLR2 va 249Ser TLR6 allellari xamda 753Arg/Gln TLR2 va 249Ser/Ser TLR6 genotiplari kasallik rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi infeksiyalari rivojlanishining kliniko-immunogenetik jixatlarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: yangi tug‘ilgan chaqaloqlar (SMVI+VPGI) qo‘shma infeksiyalarida asosiy kasallikning klinik kechishi turli patologik (pnevmoniya, NBS, sepsis, meningoensefalit, gepatit, NEK, bosh miyaning gemorragik shikastlanishlari, gematolikvorodinamika buzilishlari, vegeto-visseral disfunksiyalar) xolatlar monoinfeksiyalarga nisbatan ishonchli darajada ko‘proq uchrashi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №42/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №10i-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/42-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi homila ichi gerpesvirus infeksiyali chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 3000000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa:yangi tug‘ilgan chaqaloqlar (SMVI+VPGI) qo‘shma infeksiyalarida asosiy kasallikning klinik kechishi turli patologik xolatlar monoinfeksiyalarga nisbatan ishonchli darajada ko‘proq uchrashi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor homila ichi gerpesvirusli infeksiyalari bo‘lgan onalardan tug‘ilgan yangi chaqaloqlarda infeksion-yallig‘lanish jarayon sababli ularning periferik qonida IL-1β, IL-6, TNF-α sitokinlari miqdorlari kindik qonidagi darajalariga nisbatan ishonarli yuqoriligi kuzatilgan, ayniqsa qo‘shma infeksiyalarda yaqqol namoyon bo‘lishi aniqlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №42/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №10i-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/42-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi homila ichi gerpesvirus infeksiyali chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 3000000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: homila ichi gerpesvirusli infeksiyalari bo‘lgan onalardan tug‘ilgan yangi chaqaloqlarda infeksion-yallig‘lanish jarayon sababli ularning periferik qonida IL-1β, IL-6, TNF-α sitokinlari miqdorlari kindik qonidagi darajalariga nisbatan ishonarli yuqoriligi kuzatilgan, ayniqsa qo‘shma infeksiyalarda yaqqol namoyon bo‘lishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Arg TLR2 va 249Pro TLR6 allel variantlari xamda ularning 753Arg/Arg TLR2 va 249Ser/Pro TLR6 genotiplri protektiv omili ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №42/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №10i-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/42-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi homila ichi gerpesvirus infeksiyali chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 3000000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: ilk bor o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Arg TLR2 va 249Pro TLR6 allel variantlari xamda ularning 753Arg/Arg TLR2 va 249Ser/Pro TLR6 genotiplri protektiv omili ekanligi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Gln TLR2 va 249Ser TLR6 allellari xamda 753Arg/Gln TLR2 va 249Ser/Ser TLR6 genotiplari kasallik rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №42/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №10i-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/42-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi homila ichi gerpesvirus infeksiyali chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi;iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda homila ichi gerpesvirusli infeksiyalarida immunokorregirlovchi davolashni qo‘llashni klinik-immunologik samaradorligi aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 3000000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: o‘zbek millatiga mansub yangi tug‘ilgan chaqaloqlar gerpesvirusli infeksiyalarda TLR2 Arg753Gln (rs5743708) va TLR6 Ser249Pro (rs5743810) genlarining 753Gln TLR2 va 249Ser TLR6 allellari xamda 753Arg/Gln TLR2 va 249Ser/Ser TLR6 genotiplari kasallik rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi asoslangan.
