Tuxtaeva Umida Dilmurodovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda erta neonatal sepsis rivojlanishining klinik va immunogenetik jihatlari" 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya va 14.00.09 – Pediatriya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.1.PhD/Tib1794.
Ilmiy rahbar: Kamalov Zaynitdin Sayfutdinovich tibbiyot fanlari doktori,
professor; Raxmankulova Zuxra Jandarovna tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Immunologiya va inson genomikasi instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti huzuridagi DSc.05/2025.27.12.Tib.26.01 raqamli kengash.
Rasmiy opponentlar: Mullaeva Lola Javlonovna, tibbiyot fanlari doktori,
dotsent; Muxammedova Shahnoza Tolibovna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda erta neonatal sepsis rivojlanishining klinik va immunogenetik jihatlarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
perinatal davrda infeksion-yallig‘lanish jarayoni sababli muddatidan oldin tug‘ilganlar onalarida isitma, homiladorlikni to‘xtatish xavfi, ifloslangan amniotik suvlar, yo‘ldoshning muddatidan oldin ko‘chishi holatlari muddatiga etib tug‘ilganlar onalariga nisbatan ishonarli ravishda ko‘proq uchrashi xamda patologiyaning tez, progressirlovchi va og‘ir kechishi, etiologiyasida grammanfiy flora ustunlik qilishi aniqlangan.
ilk bor erta neonatal sepsisda muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda yallig‘lanish jarayonining kuchayishi sababli yallig‘lanishga xos (IL-6, TNF-α) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda IL-6 174 C/G (rs1800795) genining gomozigotali GG genotipi erta sepsis rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi va geterozigotali CG genotipi esa protektiv omili ekanligi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub chaqaloqlarda TNFα -308G/A genining allel variantlari va genotiplari orasida A allel va geterozigotali G/A genotipi erta sepsis rivojlanishiga moyillik omili ekanligi, G allel va gomozigotali GG genotipi esa protektiv omili ekanligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi. Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda erta neonatal sepsis rivojlanishining klinik va immunogenetik jihatlarini aniqlash bo‘yicha olingan ilmiy natijalari asosida:
birinchi ilmiy yangilik: perinatal davrda infeksion-yallig‘lanish jarayoni sababli muddatidan oldin tug‘ilganlar onalarida isitma, homiladorlikni to‘xtatish xavfi, ifloslangan amniotik suvlar, yo‘ldoshning muddatidan oldin ko‘chishi holatlari muddatiga etib tug‘ilganlar onalariga nisbatan ishonarli ravishda ko‘proq uchrashi xamda patologiyaning tez, progressirlovchi va og‘ir kechishi, etiologiyasida grammanfiy flora ustunlik qilishi aniqlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №41/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №19-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/43-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi erta neonatal sepsisli chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: perinatal davrda infeksion-yallig‘lanish jarayoni sababli yuzaga keladigan xavf omillarini aniqlash xamda patologiyaning tez, progressirlovchi va og‘ir kechishi, etiologiyasida grammanfiy flora ustunlik qilishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor erta neonatal sepsisda muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda yallig‘lanish jarayonining kuchayishi sababli yallig‘lanishga xos (IL-6, TNF-α) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №41/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №19-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/43-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi erta neonatal sepsisli chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: erta neonatal sepsisda muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda yallig‘lanish jarayonining kuchayishi sababli yallig‘lanishga xos (IL-6, TNF-α) va qarshi (IL-10) sitokinlar miqdorining me’yorga nisbatan ishonarli ortishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek millatiga mansub muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda IL-6 174 C/G (rs1800795) genining gomozigotali GG genotipi erta sepsis rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi va geterozigotali CG genotipi esa protektiv omili ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №41/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №19-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/43-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi erta neonatal sepsisli chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: o‘zbek millatiga mansub muddatiga etib va muddatidan oldin tug‘ilgan chaqaloqlarda IL-6 174 C/G (rs1800795) genining gomozigotali GG genotipi erta sepsis rivojlanish xavfining genetik omili ekanligi va geterozigotali CG genotipi esa protektiv omili ekanligi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek millatiga mansub chaqaloqlarda TNFα -308G/A genining allel variantlari va genotiplari orasida A allel va geterozigotali G/A genotipi erta sepsis rivojlanishiga moyillik omili ekanligi, G allel va gomozigotali GG genotipi esa protektiv omili ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Immunologiya va inson genomikasi instituti Ilmiy kengashining 2024 yil 18 dekabrdagi №11-sonli bayonnomasi bilan tasdiqlagan). Mazkur taklif Buxoro viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 02.04.2025 yildagi №41/1-sonli va Samarqand viloyati ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazi bo‘yicha 14.01.2025 yildagi №19-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 26 iyundagi №20/43-sonli xulosasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi erta neonatal sepsisli chaqaloqlarni tashxislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar va o‘lim xolatini kamaytirish xamda xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Buxoro va Samarqand viloyatlari ko‘p tarmoqli bolalar tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yangi tug‘ilgan chaqaloqlar erta neonatal sepsisida immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini qo‘llash xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 so‘mgacha tejash va davolash samaradorligini oshirishga imkon yaratadi; xulosa: o‘zbek millatiga mansub chaqaloqlarda TNFα -308G/A genining allel variantlari va genotiplari orasida A allel va geterozigotali G/A genotipi erta sepsis rivojlanishiga moyillik omili ekanligi, G allel va gomozigotali GG genotipi esa protektiv omili ekanligi asoslangan.
