Нурбеков Улмас Асатуллаевичнинг
диссертация ҳимоясисиз селекция ютуғи (ихтиро патенти) асосида фалсафа доктори (PhD)
илмий даражасини бериш бўйича эълон матни

I. Умумий маълумотлар. Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Дон сифати ва ҳосилдорлиги юқори бўлган, занг касалликларига ҳамда қурғоқчиликка чидамли кузги буғдой навини яратиш”, 06.01.05 - Селекция  ва уруғчилик (қишлоқ хўжалиги фанлари). 
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2025.2.PhD/Qx1670.
Илмий раҳбар: Аманов Амир Аманович, қишлоқ хўжалиги фанлари доктори, профессор.
Илмий-тадқиқот иши бажарилган муассаса номи: Ўсимликлар генетик ресурслари илмий-тадқиқот институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий тадқиқот институти, DSc.08/2025.27.12.Qx.01.02.
Ўзбекистон Республикаси Интеллектуал мулк агентлигининг ихтирога патенти: бугдойнинг “Нурафшон” нави (НАП 00433).
II. Тадқиқотнинг мақсади жаҳон коллекцияси нав намуналари асосида якка танлаш усули орқали суғориладиган майдонлар учун ҳосилдорлиги ва дон сифати юқори, сариқ ва қўнғир занг касалликларига, қурғоқчиликка чидамли бўлган кузги буғдойнинг янги навини яратиш ва бирламчи уруғчилигини ташкил этишдан иборат.   
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги: 
Ўсимликлар генетик ресурслари илмий тадқиқот институти ҳамда CИММЙТ ва ИCАРДА халқаро илмий марказларидаги юмшоқ буғдойнинг жаҳон коллекциясидан олинган 302 та янги нав намуналари ҳамда давлат реестрига киритилган юмшоқ буғдой навлари қимматли хўжалик белги ва хусусиятлари бўйича ўрганилган ва баҳоланган;
юмшоқ буғдойнинг нав намуналарининг иссиқликка, қурғоқчиликка, сариқ ва қўнғир занг касалликларига чидамлилиги, дон ҳосилдорлиги ва технологик сифати белгилари аниқланган;
қимматбаҳо хўжалик белги ва хусусиятларига эга бўлган юмшоқ буғдойнинг турли экологик-географик гуруҳларга мансуб нав намуналари танлаб олинган ва улар иштирокида чатиштиришлар ўтказилиб, дурагайлар олинган;
юмшоқ буғдой нав намуналари иштирокида яратилган дурагайларда қимматли хўжалик белги ва хусусиятларнинг ирсийланиш қонуниятлари аниқланган;
иссиқлик, қурғоқчилик, занг касалликларига чидамлилик, ҳосилдорлик, юқори дон сифати каби кўрсаткичларни ўзида мужассамлаштирган селексион материаллар яратилган;
жаҳон генофонди асосида кузги юмшоқ буғдойнинг иссиқликка, қурғоқчиликка, занг касалликларига чидамли, дон сифати юқори ҳамда ҳосилдор “Нурафшон” нави яратилган ва НАП 
00433 (31.01.2023 й.) рақамли патент олинган ҳамда Ўзбекистон Республикаси ҳудудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ хўжалик экинлари давлат реестрига киритилган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Замбуруғли сариқ занг (Пуccиниа стрииформис) ва қўнғир занг (Пуcиниа тритиcина) касалликларига бардошли, суғориладиган майдонларда етиштириш учун юмшоқ буғдойнинг янги навларини яратиш бўйича олиб борилган тадқиқотлар натижалари асосида:
кузги буғдойнинг жаҳон генофонди асосида қурғоқчилик ва касалликларга чидамли, серҳосил, дон сифати юқори бўлган “Нурафшон” нави яратилган (НАП 00433, 31.01.2023 й.) ва илмийтадқиқотларда фойдаланилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги  ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 28 августдаги 05/05-03-364 сон маълумотномаси). Натижада, “Нурафшон” нави 2024 йилдан бошлаб истиқболли нав сифатида республиканинг Андижон, Фарғона ва Тошкент вилоятларининг суғориладиган майдонларида экиш учун Ўзбекистон Республикаси худудида экиш учун тавсия этилган қишлоқ хўжалик экинлари давлат реестрига киритилиб, юмшоқ буғдой генофонди янги нав билан бойитилган;
ҳосилдорлиги ва дон сифати юқори, қурғоқчилик ва занг касалликларига чидамли бўлган юмшоқ буғдойнинг янги “Нурафшон” нави 2024 йилда Тошкент вилоятининг Бекобод туманида 26 гектар, Бўка туманида 32 гектар, Пискент туманида 28 гектар, Ўртачирчиқ туманида 26 гектар, Юқоричирчиқ туманида 23 гектар, жами 135 гектар майдонда жорий этилган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги  ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 28 августдаги 05/05-03-364 сон маълумотномаси). Натижада,“Нурафшон” навидан 64,2-70,4 с/га дон ҳосили олиниб, ишлаб чиқаришда етиштирилаётган навларнинг ҳосилдорлигидан 3,6-5,9 с/га юқори бўлишига эришилган;
кузги юмшоқ буғдойнинг янги “Нурафшон” нави суғориладиган майдонларда жорий қилинган (Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги  ҳузуридаги Қишлоқ хўжалигида билим ва инновациялар миллий марказининг 2025 йил 28 августдаги 05/05-03-364 сон маълумотномаси). Натижада, 10-13 с/га қўшимча ҳосил олинишига имконият яратилган ҳамда рентабеллик даражаси 56,6-60,4 фоизни ташкил этган.