Shermatova Zuxra Abduxamidovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Bolalarda tizimli qizil yuguruk rivojlanishining klinik xususiyatlari va immunogenetik belgilari” 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya hamda 14.00.09 Pediatriya (tibbiet fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Tib3337.
Ilmiy rahbarlar: Fayzullaeva Nigora Yaxyaevna, tibbiyot fanlari doktori professor; Ashurova Dilfuza Tashpulatovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universitetida bajarilgan.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Sadulloeva Iroda Qurbonovna tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Xalmatova Barno Turdixadjaevna tibbiyot fanlari doktori, professori.
Yetakchi tashkilot: Samarkand davlat tibbiet universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: bolalarda tizimli qizil yuguruk rivojlanishining klinik xususiyatlari va immunogenetik belgilarini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
kasallikning yoshga oid klinik ko‘rinishlari - kichik maktab yoshidagilarda teri-shiilliq qavati belgilari va kardit bilan kechuvchi debyut xolati, o‘rta maktab yoshidagilarda klapan buzilishlari va gepatosplenomegaliya bilan kechuvchi faol sistemali disfunksiya xolati, o‘smir yoshlarda esa kasallikning surunkali patologiyalar xolatlari ustunlik qilishi aniqlangan;
ilk bor bolalarda tizimli qizil yugurikda tug‘ma immun tizimining CD16⁺ xujayralari soni va SRO miqdorining keskin ortishi fonida laktoferrin va ΙNF-γ miqdorlarining ishonarli kamayishi tizimli immun yallig‘lanish jarayonining faollashuviga sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor tizimli qizil yugurik bilan kasallangan o‘zbek millatiga mansub bolalarda CYP3A5 geni 6986 G/A polimorfizmining geterozigot GA genotipiga ega bo‘lishi kasallikning og‘ir va o‘rtacha og‘ir kechishiga sabab bo‘lishi isbotlangan;
ilk bor tizimli qizil yugurikda patofiziologik xolatlarning shakllanishi va rivojlanishida SRO va laktoferrin (r=–0,83), IFNγ va IP10 (r=0,76) o‘rtasidagi o‘zaro korrelyasion bog‘liqlar hamda CD16⁺ hujayralarning IFNγ (r = –0,73) va SRB (r=0,819) o‘rtasidagi korrelyasion bog‘liqlar sabab bo‘lishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy etilishi.
Bolalarda tizimli qizil yuguruk rivojlanishining klinik xususiyatlari va immunogenetik belgilarini aniqlash jarayonida olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: kasallikning yoshga oid klinik ko‘rinishlari - kichik maktab yoshidagilarda teri-shiilliq qavati belgilari va kardit bilan kechuvchi debyut xolati, o‘rta maktab yoshidagilarda klapan buzilishlari va gepatosplenomegaliya bilan kechuvchi faol sistemali disfunksiya xolati, o‘smir yoshlarda esa kasallikning surunkali patologiyalar xolatlari ustunlik qilishi aniqlanganligi bo‘yicha «Tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2025 yil 23 apreldagi 03/365-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi bo‘yicha 12.05.2025 yildagi 110-sonli va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 10.05.2025 yildagi 26-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 21/25 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bolalarda tizimli qizil yugurukni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini usuli qo‘llash statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 500000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa: kichik maktab yoshida teri-shiilliq qavati belgilari va kardit bilan kechuvchi debyut xolati, o‘rta maktab yoshida klapan buzilishlari va gepatosplenomegaliya bilan kechuvchi faol sistemali disfunksiya xolati, o‘smir yoshlarda esa kasallikning surunkali patologiyalar xolatlari ustunlik qilishi asoslangan;
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor bolalarda tizimli qizil yugurikda tug‘ma immun tizimining CD16⁺ xujayralari soni va SRO miqdorining keskin ortishi fonida laktoferrin va ΙNF-γ miqdorlarining ishonarli kamayishi tizimli immun yallig‘lanish jarayonining faollashuviga sabab bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2025 yil 23 apreldagi 03/365-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi bo‘yicha 12.05.2025 yildagi 110-sonli va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 10.05.2025 yildagi 26-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 21/25 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bolalarda tizimli qizil yugurukni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini usuli qo‘llash statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 500000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan.. Xulosa: bolalarda tizimli qizil yugurikda tug‘ma immun tizimining CD16⁺ xujayralari soni va SRO miqdorining keskin ortishi fonida laktoferrin va ΙNF-γ miqdorlarining ishonarli kamayishi tizimli immun yallig‘lanish jarayonining faollashuviga sabab bo‘lishi asoslangan;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor tizimli qizil yugurik bilan kasallangan o‘zbek millatiga mansub bolalarda CYP3A5 geni 6986 G/A polimorfizmining geterozigot GA genotipiga ega bo‘lishi kasallikning og‘ir va o‘rtacha og‘ir kechishiga sabab bo‘lishi isbotlanganligi bo‘yicha «Tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2025 yil 23 apreldagi 03/365-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi bo‘yicha 12.05.2025 yildagi 110-sonli va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 10.05.2025 yildagi 26-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 21/25 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bolalarda tizimli qizil yugurukni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini usuli qo‘llash statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 500000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa: tizimli qizil yugurik bilan kasallangan o‘zbek millatiga mansub bolalarda CYP3A5 geni 6986 G/A polimorfizmining geterozigot GA genotipiga ega bo‘lishi kasallikning og‘ir va o‘rtacha og‘ir kechishiga sabab bo‘lishi asoslangan;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: ilk bor tizimli qizil yugurikda patofiziologik xolatlarning shakllanishi va rivojlanishida SRO va laktoferrin (r=–0,83), IFNγ va IP10 (r=0,76) o‘rtasidagi o‘zaro korrelyasion bog‘liqlar hamda CD16⁺ hujayralarning IFNγ (r = –0,73) va SRB (r=0,819) o‘rtasidagi korrelyasion bog‘liqlar sabab bo‘lishi aniqlanganligi bo‘yicha «Tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Toshkent pediatriya tibbiyot instituti ekspertlar kengashining 2025 yil 23 apreldagi 03/365-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi bo‘yicha 12.05.2025 yildagi 110-sonli va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi 10.05.2025 yildagi 26-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2025 yil 7 iyuldagi 21/25 ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: olingan natijalar bolalarda tizimli qizil yugurukni o‘z vaqtida aniqlash, klinik-immunogenetik tashhislash, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, statsionarda davolanish muddatini qisqartirish va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Toshkent shahar 4-sonli bolalar klinik shifoxonasi va Farg‘ona viloyati ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi amaliy faoliyatlariga joriy etilishida tizimli qizil yugurukli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognostik ahamiyatini aniqlash usulini usuli qo‘llash statsionarda yotishni qisqarishi xisobiga xar bir bemorga nisbatan 500000 so‘m iqtisodiy samaradorlik berishi asoslangan. Xulosa: ilk bor tizimli qizil yugurikda patofiziologik xolatlarning shakllanishi va rivojlanishida SRO va laktoferrin, IFNγ va IP10 o‘rtasidagi o‘zaro korrelyasion bog‘liqlar hamda CD16⁺ hujayralarning IFNγ va SRB o‘rtasidagi korrelyasion bog‘liqlar sabab bo‘lishi asoslangan.
