Xodjiev Baxriddin Farxodjonovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Erta yoshdagi bolalar kardiojarrohligida miokardning intraoperatsion himoyasini optimallashtirish”, 14.00.37 – Anesteziologiya va reanimatologiya (tibbiyot fanlari). 
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.PhD/Tib4763.
Ilmiy rahbarlar: Satvaldieva Elmira Abdusamatovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Bolalar milliy tibbiyot markazi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Bolalar milliy tibbiyot markazida, DSc.04/01.02.2022.Tib.147.01.
Rasmiy opponentlar: Ataxanov Shuxrat Ergashevich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Ibragimov Nematjon Komiljonovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot nomi: Rossiya uzluksiz kasbiy ta’lim tibbiyot akademiyasi. 
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: erta yoshdagi bolalarda tug‘ma yurak nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan davolashda sun’iy qon aylanishi sharoitida "Del Nido" modifikatsiyalangan eritmasi bilan qonli kardioplegiya eritmasini qo‘llash orqali miokardning intraoperatsion himoyasini yaxshilashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda sun’iy qon aylanishi sharoitida tug‘ma septal yurak nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan davolashda Del Nido modifikatsiyalangan oksigenatsiyalangan eritmasi bilan qon kardioplegiyasini qo‘llash klassik kristalloid kardioplegiyaga nisbatan miokardni yanada samarali himoya qilishini ta’minlashi aniqlangan;
ilk bor 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda sun’iy qon aylanishi bilan yurak operatsiyalari paytida miokardning intraoperativ himoyasini ta’minlashda Del Nido modifikatsiyalangan eritmasi va uning alohida tarkibiy qismlarining dozalarini hisoblash uchun original elektron-hisoblash dasturi ilmiy asoslangan va ishlab chiqilgan;
klinik, biokimyoviy va funksional-diagnostik tadqiqot usullarini o‘z ichiga olgan miokardni intraoperatsion himoya qilish samaradorligini ko‘p omilli tahlil qilishning taklif etilgan usuli 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda tug‘ma septal yurak nuqsonlarini (QATN va BATN) jarrohlik yo‘li bilan tuzatishda kardioplegiya o‘tkazish sifati va xavfsizligini eng to‘liq va ob’ektiv baholash imkonini berishi isbotlangan;
Del Nido eritmasining oksigenlangan modifikatsiyasi miokard metabolizmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi, operatsiyadan keyingi erta asoratlar chastotasini kamaytirishi va kristalloid kardioplegiyaga nisbatan samarali kardioproteksiyani ta’minlashi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan erta yoshdagi bolalarda miokardni intraoperatsion himoya qilish usullarini ishlab chiqish va takomillashtirish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida: 
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor sun’iy qon aylanish sharoitida tug‘ma septal yurak nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan korreksiyalashda 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda Del Nido modifikatsiyalangan oksigenatsiyalangan eritmasi bilan qonli kardioplegiyasini qo‘llash klassik kristalloid kardioplegiyaga nisbatan miokardni yanada samarali himoya qilishini ta’minlashi aniqlangan Ijtimoiy samaradorligi: qon kardioplegiyasini modifikatsiyalangan Del Nido eritmasi bolalar kardioxirurgiyasi amaliyotiga joriy etilishi uning miokard metabolik faolligini saqlab qolishdagi afzalliklarini ko‘rsatdi, bu operatsiyadan keyingi davrda qonda laktat va kreatinkinaza darajasining pastligi bilan tasdiqlanadi. Aniqlanishicha, 94% hollarda reperfuziya davrida yurak funksiyasining mustaqil tiklanishi kuzatiladi, bu esa asoratlar rivojlanish xavfini kamaytirishga yordam beradi, bemorlarning erta reabilitatsiyasini tezlashtiradi va tug‘ma septal yurak nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan tuzatgandan so‘ng bolalarni erta shifoxonadan chiqarishni ta’minlaydi; iqtisodiy samaradorligi: erta yoshdagi bolalarda tug‘ma septal yurak nuqsonlarini jarrohlik yo‘li bilan tuzatishda modifikatsiyalangan eritma Del Nido bilan qon kardioplegiyasini qo‘llash bemorlarning reanimatsiya va intensiv terapiya bo‘limida bo‘lish muddatini sezilarli darajada qisqartirishga, shuningdek, davolash muassasasida yotoq kunlarining umumiy sonini klassik kristalloid kardioplegiya bilan solishtirganda 1,8 baravarga sezilarli darajada kamaytirishga imkon beradi. Xulosa. Ilk bor uch yoshgacha bo‘lgan bolalarda tug‘ma septal yurak nuqsonlarini (QATN va BATN) tuzatish uchun sun’iy qon aylanishi va kardioplegiya bilan bog‘liq operatsiyalarda miokardni himoya qilish uchun Milliy bolalar tibbiyot markazining asl resepti bo‘yicha modifikatsiyalangan Del Nido eritmasi bilan qon kardioplegiyasini qo‘llash tavsifi etarli klinik materialda taqdim etilgan. Usulning yuqori samaradorligi va xavfsizligi isbotlangan bo‘lib, bu uni bolalar kardiojarrohligi amaliyotiga keng joriy etish uchun tavsiya etish imkonini beradi.
ikkinchi ilmiy yangilik: ilk bor 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda sun’iy qon aylanishi bo‘lgan yurak operatsiyalari paytida miokardning intraoperatsion himoyasini ta’minlash uchun Del Nido modifikatsiyalangan eritmasi va uning alohida tarkibiy qismlarining dozalarini hisoblash uchun original elektron-hisoblash dasturi ilmiy asoslangan va ishlab chiqilgan. Ijtimoiy samaradorligi: dasturning joriy etilishi bolaning tana vazni, yoshi va fiziologik parametrlarini hisobga olgan holda Del Nido eritmasi dozasini hisoblash aniqligini oshirish, dozalashdagi xatolar xavfini kamaytirish imkonini berdi, bu esa jarrohlik aralashuvining xavfsizligini ta’minlaydi, jarrohlik davolash natijalarini yaxshilaydi va erta yoshdagi bolalarda operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirishga yordam beradi; iqtisodiy samaradorligi: dasturni qo‘llash kardioplegik eritma va uning tarkibiy qismlarining oqilona sarfini ta’minlaydi, dori vositalarining ortiqcha ishlatilishini oldini oladi va asoratlarni davolash xarajatlarini kamaytiradi, natijada tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bemorlarni davolash uchun umumiy xarajatlarni kamaytirishga imkon beradi. Xulosa. Ilk bor klinik materialda uch yoshgacha bo‘lgan bolalarda sun’iy qon aylanishi va kardioplegiya bilan bog‘liq operatsiyalarda Del Nido eritmasi dozasini hisoblash uchun shaxsiy elektron-hisoblash dasturini qo‘llash tavsifi keltirilgan. Uning yuqori klinik samaradorligi, xavfsizligi va hisob-kitoblarni standartlashtirish uchun ahamiyati isbotlangan bo‘lib, bu ushbu ishlanmani bolalar kardioxirurgiyasi amaliyotiga keng joriy etish uchun tavsiya etish imkonini beradi.
uchinchi ilmiy yangilik: klinik, biokimyoviy va funksional-diagnostik tadqiqot usullarini o‘z ichiga olgan miokardni intraoperatsion himoya qilish samaradorligini ko‘p omilli tahlil qilishning taklif etilgan usuli 11 oydan 36 oygacha bo‘lgan bolalarda tug‘ma septal yurak nuqsonlarini (QATN va BATN) jarrohlik yo‘li bilan davolashda kardioplegiyani o‘tkazish sifati va xavfsizligini eng to‘liq va ob’ektiv baholash imkonini berishi isbotlangan; Ijtimoiy samaradorligi: ko‘p omilli tahlil usulini joriy etish miokard holatini kompleks va o‘z vaqtida baholashni ta’minlaydi, bu esa himoya usulini tanlashni individuallashtirish, salbiy oqibatlar xavfini kamaytirish, tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarni jarrohlik yo‘li bilan davolash sifatini oshirish va operatsiyadan keyingi asoratlar chastotasini kamaytirish imkonini beradi; iqtisodiy samaradorligi: miokardni himoya qilish samaradorligining ko‘p omilli tahlilidan foydalanish resurslarni oqilona taqsimlash imkonini beradi, asoratlarni davolash va bemorlarni reabilitatsiya qilish xarajatlarini kamaytiradi, shuningdek, kasalxonada yotishning o‘rtacha davomiyligini qisqartirishga yordam beradi; Xulosa. Ilk bor QATN va BATN bilan kasallangan erta yoshdagi bolalarda miokardni himoya qilish samaradorligini ko‘p omilli tahlil qilish metodikasining tavsifi keltirilgan. Uning klinik ahamiyati, ob’ektivligi va takrorlanuvchanligi isbotlangan bo‘lib, bu usulni bolalar kardioxirurgiyasi amaliyotiga intraoperatsion kardioprotesiya sifatini monitoring qilishning samarali vositasi sifatida keng joriy etish uchun tavsiya etish imkonini beradi.
to‘rtinchi ilmiy yangilik: Del Nido eritmasining oksigenatsiyalangan modifikatsiyasi miokard metabolizmiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi, operatsiyadan keyingi erta asoratlar chastotasini kamaytirishi va kristalloid kardioplegiyaga nisbatan samarali kardioproteksiyani ta’minlashi isbotlangan. Aniqlanishicha, 94,5% bemorlarda aortadan qisqich olingandan so‘ng yurak faoliyatining mustaqil tiklanishi kuzatildi, bu esa Del Nido qon eritmasi qo‘llanilganda miokardning yuqori darajadagi himoyasini tasdiqlaydi. Bundan tashqari, ushbu guruhda kardioplegik eritmani kiritish karraligi klassik kristalloid kardioplegiya guruhiga nisbatan 1,3 baravar kam bo‘lgan.; Ijtimoiy samaradorligi: modifikatsiyalangan Del Nido oksigenatsiyalangan qonli eritmasi (1:4 nisbatdagi autokon tarkibi bilan) energiya tejovchi ta’sir ko‘rsatadi, sun’iy qon aylanishidan keyin gemoglobin darajasini tezroq tiklashga yordam beradi, operatsiyadan keyingi erta davrda o‘tkir yurak etishmovchiligi va asoratlar rivojlanish ehtimolini kamaytiradi; iqtisodiy samaradorligi: Del Nido eritmasi bilan qonli kardioplegiyadan foydalanish operatsiyadan keyingi birinchi kunning oxiridayoq yurak biomexanikasi va yurak qon otib berish ko‘rsatkichlarining dastlabki qiymatlarga tezroq tiklanishini ta’minlaydi. Bu kristalloid kardioplegiya bilan solishtirganda asoratlarni 1,8 baravar kamaytirishga va qo‘shimcha terapevtik resurslarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytirishga yordam beradi. Xulosa. Ilk bor mahalliy bolalar kardioanesteziologiyasida sun’iy qon aylanishi sharoitida erta yoshdagi bolalarda tug‘ma septal yurak nuqsonlarini (QATN va BATN) jarrohlik yo‘li bilan davolashda Del Nido modifikatsiyalangan oksigenatsiyalangan eritmasi bilan qon kardioplegiyasi miokardni himoya qilishning yanada ishonchli usuli ekanligi isbotlangan.
Olib borilgan tadqiqotlar asosida "Bolalarda yurakning "ochiq" operatsiyalarida miokardni himoya qilish" uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Bolalar milliy tibbiyot markazi Ekspert kengashining 2025 yil 18 fevraldagi 25-m/017-son xulosasi bilan tasdiqlangan). Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Buxoro viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha (07.05.2025 yildagi 45-son) va Samarqand viloyat bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha (12.05.2025 yildagi 82-son) buyruqlari bilan amaliyotga joriy etilgan hamda O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi Ilmiy-texnik kengashining 2025 yil 4 sentyabrdagi 24/18-son xulosasi bilan tasdiqlangan