Болтаев Тўлқин Қўзиевичнинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси ҳақида эълон
I.Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): “Тижорат банкларида валюта операцияларини такомиллаштириш”, 08.00.07 – “Молия, пул муомаласи ва кредит”.
Диссертация мавзуси рўйхатга олинган рақам: B2020.2.PhD/Iqt1298.
Илмий раҳбар: Тошматов Зойир Худайберганович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент давлат иқтисодиёт университети.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса номи, ИК рақами: Тошкент давлат иқтисодиёт университети, DSc.03/30.12.2019.I.17.01.
Расмий оппонентлар: Жумаев Нодир Хосиятович, иқтисодиёт фанлари доктори, профессор; Қуллиев Истам Янгимурадович, иқтисодиёт фанлари доктори (DSc), доцент.
Етакчи ташкилот: Ўзбекистон Республикаси Банк-молия академияси.
Диссертация йўналиши: назарий ва амалий аҳамиятга молик.
II. Тадқиқотнинг мақсади: Ўзбекистон тижорат банкларида валюта операцияларини такомиллаштиришга қаратилган илмий таклиф ва амалий тавсияларни ишлаб чиқишдан иборат.
III.Тадқиқотнинг илмий янгилиги қуйидагилардан иборат:
тижорат банкларида рискларни самарали бошқаришда барча хорижий валютадаги рискларнинг улуши жами рискларда 15 фоиздан ошиб кетишига йўл қўймаслик таклиф этилган;
банкларнинг валюта операцияларидан олинадиган даромадлилик даражасини оптималлаштириш ва барқарорлаштиришда валюта операцияларидан олинадиган даромадларни ҳар йили камида 10 фоиздан ортиқ бўлишини таъминлаш таклиф этилган;
тижорат банкларининг спот операцияларида сотиб олинган хорижий валюта билан сотилган валюта ўртасидаги спреднинг миқдори сотиб олинган валютанинг валюта қийматининг камида 1 фоизини ташкил этиши лозимлиги таклиф этилган;
банкларда хорижий валютадаги инвестицион лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асосларини аниқлашда ва молиялаштириш механизмида валюта курси омилини инобатга олиш таклиф этилган.
IV.Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши. Тижорат банкларида ушбу тадқиқот ишининг натижаси сифатида валюта операцияларини такомиллаштириш юзасидан олинган илмий таклифлар асосида:
тижорат банкларида рискларни самарали бошқаришда барча хорижий валютадаги рискларнинг улуши жами рискларда 15 фоиздан ошиб кетишига йўл қўймаслик таклифи АТ “Алоқабанк” томонидан амалиётга жорий этилган (“Алоқабанк” АТБнинг 2023 йил 07 апрелдаги 38-04/1139-сон маълумотномаси). Натижада, хорижий валютадаги рискларнинг умумий риск таркибидаги улуши 15 фоиздан ошмаслиги валюта курси ўзгаришларидан келиб чиқадиган зарарларни камайтиради. Бу эса банкнинг молиявий барқарорлигини оширган.
банкларнинг валюта операцияларидан олинадиган даромадлилик даражасини оптималлаштириш ва барқарорлаштиришда валюта операцияларидан олинадиган даромадларни ҳар йили камида 10 фоиздан ортиқ бўлишини таъминлаш таклифи АТБ “Алоқабанк” томонидан амалиётга жорий этилган (“Алоқабанк” АТБнинг 2023 йил 07 апрелдаги 38-04/1139-сон маълумотномаси). Натижада, валюта операцияларидан олинадиган даромадларни оптималлаштириш банкларнинг умумий рентабеллигини оширган.
тижорат банкларининг спот операцияларида сотиб олинган хорижий валюта билан сотилган валюта ўртасидаги спреднинг миқдори сотиб олинган валютанинг валюта қийматининг камида 1 фоизини ташкил этиши лозимлиги таклифи АТБ “Алоқабанк” томонидан амалиётга жорий этилган (“Алоқабанк” АТБнинг 2023 йил 07 апрелдаги 38-04/1139-сон маълумотномаси). Натижада, спред (яъни сотиб олиш ва сотиш нархи орасидаги фарқ) 1 фоиздан кам бўлмаслиги банкларга валюта айирбошлаш операцияларидан доимий даромад олиш имконини яратган.
банкларда хорижий валютадаги инвестицион лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асосларини аниқлашда ва молиялаштириш механизмида валюта курси омилини инобатга олиш таклифи АТБ “Алоқабанк” томонидан амалиётга жорий этилган (“Алоқабанк” АТБнинг 2023 йил 07 апрелдаги 38-04/1139-сон маълумотномаси). Натижада, валюта курси омилини инвестицион лойиҳаларнинг техник-иқтисодий асосларини аниқлашда ва молиялаштиришда инобатга олиш банкларга янада пухта рискларни бошқариш имконини беради, лойиҳаларнинг молиявий барқарорлигини таъминлашга ёрдам берган.