Xolboeva Gulnoz Baxodirovnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar. 
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Bosh miya qon aylanishi o‘tkir buzilishida jigarning funksional holatini morfologik va biokimyoviy baholash hamda uni yaxshilash usullari», 14.00.02 – Morfologiya va 14.00.13 – Nevrologiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.4.PhD/Tib4090.
Ilmiy rahbarlar: Nugmanova Umida Taxirovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Maxmudova Ziyoda Taxirovna, tibbiyot fanlari doktori.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent davlat tibbiyot universiteti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent davlat tibbiyot universiteti huzuridagi DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03 raqamli ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Oripov Firdavs Sur’atovich, tibbiyot fanlari doktori, professor; Raxmatova Sanobar Nizamovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Abuali ibni Sino nomidagi Tojikiston davlat tibbiyot universiteti (Tojikiston Respublikasi).
II. Tadqiqotning maqsadi: eksprimental sharoitida chaqirilgan BMQAO‘Bda jigarda yuzaga keladigan morfologik, morfometrik, immunogistokimyoviy xususityalarini dinamikadagi o‘zgarishlar asosida davolashni optimallashtirishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ishemik turidagi BMQAO‘B eksperimental modelida ishemik insultning dastlabki 3, 7-sutkalarida gipoksiya, tizimli yallig‘lanish reaksiyasi va neyrogumoral regulyasiyaning buzilishi tufayli kalamushlar jigarida to‘laqonlik, gepatotsitlarda moddalar almashinuvining buzilishi va hujayralarning o‘limi kuchayishi yuzaga kelishi isbotlangan;
bifidumlaktobakterin fonida jigar parenximasining tuzilishining tezroq tiklanishi, yallig‘lanish infiltratlarining kamayishi va gepatotsitlar morfometrik ko‘rsatkichlarining normallashishi tufayli ishemik miya shikastlanishidan keyin jigarning strukturaviy va funksional holatini tiklashga qaratilgan aniq gepatoprotektiv ta’sirga ega ekanligi ilmiy asoslangan;
suksinosol ta’sirida suksinatga bog‘liq bo‘lgan metabolik yo‘llarini faollashtirish orqali trofik jarayonlarning normallashishi, fermentativ tizimlar faoliyati barqarorlashishi va jigar hujayralarida metabolizming tiklanishi asoslangan;
BMQAO‘Bda jigar jigardagi morfometrik o‘zgarishlari bo‘yicha nazorat guruhiga nisbatan 2,47 barobarga oshgani, suksinosol bilan davolangan guruhda 1,45 barobarga, bifidumlaktobakterin bilan esa 1,78 barobarga kattalashganligi tufayli ushbu moddalar ta’sirida organning morfologik tuzilishi qisman tiklanishi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. 
BMO‘QAB fonida jigardagi morfo-funksional buzilishlarni tashxislash, klinik-biokimyoviy xususiyatlari, davolash va profilaktika qilish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ishemik turidagi BMQAO‘B eksperimental modelida ishemik insultning dastlabki 3, 7-sutkalarida gipoksiya, tizimli yallig‘lanish reaksiyasi va neyrogumoral regulyasiyaning buzilishi tufayli kalamushlar jigarida to‘laqonlik, gepatotsitlarda moddalar almashinuvining buzilishi va hujayralarning o‘limi kuchayishi yuzaga kelishi isbotlanganligi buyicha takliflar Toshkent davlat stomatologiya institutining Muvofiklashtiruvchi eksprt kengashi tomonidan 2025 yil 28 martda 04-R\98-son bilan tasdiklangan «Bosh miya kon aylanishni o‘tkir buzilishida jigar shikastlanishini morfofunksional ko‘rsatkichlarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Buxoro viloyati potologik anatomiya byurosi buyicha 01.04.2025 yildagi 17\i-son hamda Shahar 7-son klinik shifoxonasi bo‘yicha 06.05.2025 yil 67U\T-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 20 iyundagi 20-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: BMKAUB bilan og‘rigan bemorlarning jigaridagi moddalar almashinuvi buzilishi hamda yashovchanlik darajasini baholash asosida kasallik sababli yuz bergan og‘ir asorat va o‘lim ko‘rsatkichlarining va differnsial diagnostika muddatini qisqarishiga olib kelganligi isbotlangan. Iktisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 1529000 so‘m mablag‘lar taklif etilgan usulni qo‘llash orqali ishemik insult bilan bir nafar bemornining reabilitatsiya muddatini ikki barobarga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: bifidumlaktobakterin fonida jigar parenximasining tuzilishining tezroq tiklanishi, yallig‘lanish infiltratlarining kamayishi va gepatotsitlar morfometrik ko‘rsatkichlarining normallashishi tufayli ishemik miya shikastlanishidan keyin jigarning strukturaviy va funksional holatini tiklashga qaratilgan aniq gepatoprotektiv ta’sirga ega ekanligi ilmiy asoslanganligi buyicha takliflar Toshkent davlat stomatologiya institutining Muvofiklashtiruvchi eksprt kengashi tomonidan 2025 yil 28 martda 04-R\98-son bilan tasdiklangan «Bosh miya kon aylanishni o‘tkir buzilishida jigar shikastlanishini morfofunksional ko‘rsatkichlarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Buxoro viloyati potologik anatomiya byurosi buyicha 01.04.2025 yildagi 17\i-son hamda Shahar 7-son klinik shifoxonasi bo‘yicha 06.05.2025 yil 67U\T-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 20 iyundagi 20-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: BMQAO‘B fonida rivojlangan jigardagi morfo-funksional o‘zgarishlarga ta’siri solishtirma tahlili asosida bifidumlaktobakterin fonida jigar parenximasida tuzilishning tezroq tiklanishi, yallig‘lanish infil`tratlarining kamayishi va morfometrik ko‘rsatkichlarning normallashishi, suksinol esa trofik va ferment faoliyatini keskin tiklanishda samarali ekanligi ilmiy jixatdan asoslangan. Iktisodiy samaradorligi:  mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 1529000 so‘m mablag‘lar taklif etilgan usulni qo‘llash orqali ishemik insult bilan bir nafar bemornining reabilitatsiya muddatini ikki barobarga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi; 
uchinchi ilmiy yangilik: suksinosol ta’sirida suksinatga bog‘liq bo‘lgan metabolik yo‘llarini faollashtirish orqali trofik jarayonlarning normallashishi, fermentativ tizimlar faoliyati barqarorlashishi va jigar hujayralarida metabolizming tiklanishi asoslanganligi buyicha takliflar Toshkent davlat stomatologiya institutining Muvofiklashtiruvchi eksprt kengashi tomonidan 2025 yil 28 martda 04-R\98-son bilan tasdiklangan «Bosh miya kon aylanishni o‘tkir buzilishida jigar shikastlanishini morfofunksional ko‘rsatkichlarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Buxoro viloyati potologik anatomiya byurosi buyicha 01.04.2025 yildagi 17\i-son hamda Shahar 7-son klinik shifoxonasi bo‘yicha 06.05.2025 yil 67U\T-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 20 iyundagi 20-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: ishimik insul`tda jigardagi morfometrik  o‘zgarishlari bo‘yicha suksinasol va bifidumlaktabakterin qo‘llanilganda jigar triadalarida ijobiy o‘zgarishlar keskin ko‘payganligini ko‘rishga  imkon beradi.  Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 1529000 so‘m mablag‘lar taklif etilgan usulni qo‘llash orqali ishemik insult bilan bir nafar bemornining reabilitatsiya muddatini ikki barobarga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi; 
turtinchi ilmiy yangilik: BMQAO‘Bda jigar jigardagi morfometrik o‘zgarishlari bo‘yicha nazorat guruhiga nisbatan 2,47 barobarga oshgani, suksinosol bilan davolangan guruhda 1,45 barobarga, bifidumlaktobakterin bilan esa 1,78 barobarga kattalashgani tufayli ushbu moddalar ta’sirida organning morfologik tuzilishi qisman tiklanishi aniqlanganligi buyicha takliflar Toshkent davlat stomatologiya institutining Muvofiklashtiruvchi eksprt kengashi tomonidan 2025 yil 28 martda 04-R\98-son bilan tasdiklangan «Bosh miya kon aylanishni o‘tkir buzilishida jigar shikastlanishini morfofunksional ko‘rsatkichlarini baholash» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Buxoro viloyati potologik anatomiya byurosi buyicha 01.04.2025 yildagi 17\i-son hamda Shahar 7-son klinik shifoxonasi bo‘yicha 06.05.2025 yil 67U\T-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning 2025 yil 20 iyundagi 20-sonli xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: BMQAO‘Bda yuzaga keluvchi morfologik o‘zgarishlarni morfometrik tekshirish orqali taxlil natijalaridagi  raqamli ko‘rsatkichlar orqali ballarda keltirilgan klinik morfologik  darajasiga qarab tashxislash va davolashni taktik usuli tanlaniladi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida davolanish uchun sarflanadigan 1529000 so‘m mablag‘lar taklif etilgan usulni qo‘llash orqali ishemik insult bilan bir nafar bemornining reabilitatsiya muddatini ikki barobarga qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi.