Tursunov Firdavs Nuriddinovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «O‘tkir pankreatit rivojlanishida sitokin gen polimorfizmlarining axamiyati va genlararo o‘zaro ta’sirini tahlil qilish», 14.00.16 – Normal va patologik fiziologiya, 14.00.27 – Xirurgiya (tibbiyot fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.4.PhD/Tib2910.
Ilmiy rahbar: Ismailov O‘ktam Safaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent tibbiyot akademiyasi.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Toshkent tibbiyot akademiyasi huzuridagi DSc.04/30.12.2019.Tib.30.03 ilmiy kengash asosidagi bir martalik ilmiy kengash.
Rasmiy opponentlar: Azimova Sevara Baxodirovna, tibbiyot fanlari doktori, dotsent; Atadjanov Shuxrat Kamilovich, tibbiyot fanlari doktori, dotsent.
Yetakchi tashkilot: Samarqand davlat tibbiyot universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: sitokin gen polimorfizmlarining IL-1β (rs16944), IL-6 (rs1800795), IL-10 (rs1800896), o‘zbek aholisida o‘tkir pankreatit rivojlanishidagi rolini aniqlashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor o‘zbek populyasiyasida interleykin-1β geni T-511C (χ²=4.04, p=0.045), interleykin-6 gen C-174G (χ²=4.49, p=0.034) polimorfizmlari o‘tkir pankreatit rivojlanishida ahamiyatli ekanligi isbotlangan;
o‘zbek populyasiyasida interleykin-10 gen G-1082A polimorfizmi o‘z holida o‘tkir pankreatit rivojlanishiga ishonchli ta’sir ko‘rsatmasligi (χ²=1.24, p=0.27) biroq, ushbu polimorfizm IL-1β gen polimorfizmi bilan kombinatsiyada kuzatilganda (χ²=4.56, p=0.033), o‘tkir pankreatit va destruktiv shakllarining rivojlanishida muhim roli aniqlangan;
birinchi marta o‘zbek populyasiyasida interleykin-1β T511C geni bilan interleykin-6 C-174G gen polimorfizmlarining kombinatsiyasi o‘tkir pankreatitning og‘ir destruktiv shakllarini rivojlanishida ahamiyatli ta’sir ko‘rsatishi isbotlangan (χ²=7.9, p=0.005);
IL-1β (rs16944), IL-6 (rs1800795) va IL-10 (rs1800896) gen polimorfizmlarini bemorlarda genetik tekshirish asosida o‘tkir pankreatit rivojlanishini oldindan bashoratlash va davolash taktikasini optimallashtirishga qaratilgan yangi prognozlash algoritmi ishlab chiqilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘tkir pankreatitni turli shakllarining rivojlanishini oldindan bashoratlash imkonini beruvchi yangi ishlab chiqilgan algoritm yordamida erta tashxislash bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangilik: ilk bor o‘zbek populyasiyasida interleykin-1β geni T-511C (χ²=4.04, p=0.045), interleykin-6 gen C-174G (χ²=4.49, p=0.034) polimorfizmlari o‘tkir pankreatit rivojlanishida ahamiyatli ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabrda 10-24/390-t-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir panktreatitning rivojlanishida genetik omillar ahamiyati va bashoratlash usuli» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Surxondaryo viloyat sog‘liqni saqlash bosh boshqarmasi Qumqo‘rg‘on tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 05.11.2024 yildagi 67-son hamda Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 06.12.2024 yildagi 112-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi 11/56-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir pankreatit kasalligini kechishini oldindan bashorat qilish orqali aholi orasida ushbu kasallikning asoratlarining kamayishiga xamda o‘tkir pankreatit natijasida kuzatiladigan o‘lim ko‘rsatkichlarini kamayishiga olib keladi, buning natijasida aholi orasida yashash turmush sharoitiga ham samarali ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida diagnostikasi va davolanishi uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 84% (tadqiqotimizdagi bitta gen uchun tekshirish narxi 250000 so‘mni tashkil qiladi) o‘tkir pankreatitni diagnostikasi uchun tekshirishlar sonini qisqartirish, oldindan bashorat qilish orqali davolash taktikalariga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatganligi sababli bemorlarning statsionar davolanish muddatini o‘rtacha 7,8±0,34 kundan 5,2±0,31 kungacha qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
ikkinchi ilmiy yangilik: o‘zbek populyasiyasida interleykin-10 gen G-1082A polimorfizmi o‘z holida o‘tkir pankreatit rivojlanishiga ishonchli ta’sir ko‘rsatmasligi (χ²=1.24, p=0.27) biroq, ushbu polimorfizm IL-1β gen polimorfizmi bilan kombinatsiyada kuzatilganda (χ²=4.56, p=0.033), o‘tkir pankreatit va destruktiv shakllarining rivojlanishida muhim roli aniqlanganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabrda 10-24/390-t-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir panktreatitning rivojlanishida genetik omillar ahamiyati va bashoratlash usuli» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Surxondaryo viloyat sog‘liqni saqlash bosh boshqarmasi Qumqo‘rg‘on tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 05.11.2024 yildagi 67-son hamda Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 06.12.2024 yildagi 112-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi 11/56-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir pankreatit kasalligini kechishini oldindan bashorat qilish orqali aholi orasida ushbu kasallikning asoratlarining kamayishiga xamda o‘tkir pankreatit natijasida kuzatiladigan o‘lim ko‘rsatkichlarini kamayishiga olib keladi, buning natijasida aholi orasida yashash turmush sharoitiga ham samarali ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida diagnostikasi va davolanishi uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 84% (tadqiqotimizdagi bitta gen uchun tekshirish narxi 250000 so‘mni tashkil qiladi) o‘tkir pankreatitni diagnostikasi uchun tekshirishlar sonini qisqartirish, oldindan bashorat qilish orqali davolash taktikalariga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatganligi sababli bemorlarning statsionar davolanish muddatini o‘rtacha 7,8±0,34 kundan 5,2±0,31 kungacha qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
uchinchi ilmiy yangilik: birinchi marta o‘zbek populyasiyasida interleykin-1β T-511C geni bilan interleykin-6 C-174G gen polimorfizmlarining kombinatsiyasi o‘tkir pankreatitning og‘ir destruktiv shakllarini rivojlanishida ahamiyatli ta’sir ko‘rsatishi isbotlanganligi (χ²=7.9, p=0.005) bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabrda 10-24/390-t-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir panktreatitning rivojlanishida genetik omillar ahamiyati va bashoratlash usuli» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Surxondaryo viloyat sog‘liqni saqlash bosh boshqarmasi Qumqo‘rg‘on tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 05.11.2024 yildagi 67-son hamda Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 06.12.2024 yildagi 112-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi 11/56-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir pankreatit kasalligini kechishini oldindan bashorat qilish orqali aholi orasida ushbu kasallikning asoratlarining kamayishiga xamda o‘tkir pankreatit natijasida kuzatiladigan o‘lim ko‘rsatkichlarini kamayishiga olib keladi, buning natijasida aholi orasida yashash turmush sharoitiga ham samarali ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida diagnostikasi va davolanishi uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 84% (tadqiqotimizdagi bitta gen uchun tekshirish narxi 250000 so‘mni tashkil qiladi) o‘tkir pankreatitni diagnostikasi uchun tekshirishlar sonini qisqartirish, oldindan bashorat qilish orqali davolash taktikalariga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatganligi sababli bemorlarning statsionar davolanish muddatini o‘rtacha 7,8±0,34 kundan 5,2±0,31 kungacha qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: IL-1β (rs16944), IL-6 (rs1800795) va IL-10 (rs1800896) gen polimorfizmlarini bemorlarda genetik tekshirish asosida o‘tkir pankreatit rivojlanishini oldindan bashoratlash va davolash taktikasini optimallashtirishga qaratilgan yangi prognozlash algoritmi ishlab chiqilganligi bo‘yicha takliflar Toshkent tibbiyot akademiyasining Muvofiqlashtiruvchi ekspert kengashi tomonidan 2024 yil 25 oktyabrda 10-24/390-t-son bilan tasdiqlangan «O‘tkir panktreatitning rivojlanishida genetik omillar ahamiyati va bashoratlash usuli» nomli uslubiy tavsiyanoma mazmuniga singdirilgan. Mazkur taklif Surxondaryo viloyat sog‘liqni saqlash bosh boshqarmasi Qumqo‘rg‘on tuman tibbiyot birlashmasi bo‘yicha 05.11.2024 yildagi 67-son hamda Tibbiyot xodimlarining kasbiy malakasini rivojlantirish markazining ko‘p tarmoqli shifoxonasi bo‘yicha 06.12.2024 yildagi 112-son buyruqlari bilan amaliyotiga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashining 2025 yil 15 yanvardagi 11/56-son xulosasi). Ijtimoiy samaradorligi: o‘tkir pankreatit kasalligini kechishini oldindan bashorat qilish orqali aholi orasida ushbu kasallikning asoratlarining kamayishiga xamda o‘tkir pankreatit natijasida kuzatiladigan o‘lim ko‘rsatkichlarini kamayishiga olib keladi, buning natijasida aholi orasida yashash turmush sharoitiga ham samarali ta’sir ko‘rsatadi. Iqtisodiy samaradorligi: mazkur kasallikni statsionar sharoitida diagnostikasi va davolanishi uchun sarflanadigan byudjet mablag‘larining 84% (tadqiqotimizdagi bitta gen uchun tekshirish narxi 250000 so‘mni tashkil qiladi) o‘tkir pankreatitni diagnostikasi uchun tekshirishlar sonini qisqartirish, oldindan bashorat qilish orqali davolash taktikalariga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatganligi sababli bemorlarning statsionar davolanish muddatini o‘rtacha 7,8±0,34 kundan 5,2±0,31 kungacha qisqartirish natijasida iqtisod qilinadi.
