Xasanova Yulduz Muxtor qizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Sharq va G‘arb ertak janri namunalarida “axloq” motivining badiiy konseptuallashuvi” 10.00.06 – Qiyosiy adabiyotshunoslik, chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjimashunoslik ixtisosligi
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.3.PhD/Fil1998
Ilmiy rahbar: filologiya fanlari doktori (DSc), professor Jo‘raeva Malohat Muhammadovna.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Navoiy davlat universiteti
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Samarqand davlat chet tillar instituti, PhD.03/30.12.2019.Fil.83.01
Rasmiy opponentlar: filologiya fanlari doktori (DSc), professor Qarshibaeva Uljan Davirovna; filologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD), dotsent Djumaeva Nozima Djuraboevna
Yetakchi tashkilot: Qarshi davlat universiteti
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Sharq va G‘arb ertak janri namunalarida “axloq” motivining badiiy-konseptual xususiyatlarini ochib berish, shuningdek, har biriga xos mushtarak va farqli jihatlarini asoslashdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ertaklarda “axloq” motivining motivatsion maydonini hosil qiluvchi yadro va periferiyalar (xulq-atvor motivlari, amallar, harakatlar) tahlilga tortilgan hamda “axloq” motivining semantik ko‘lami aniqlangan;
Sharq va G‘arb ertaklaridagi o‘xshash (mushkul vaziyatlarda oqilona fikr yuritish, sabr-qanoatli bo‘lish, mehnatsevarlik, shirinso‘zlik, ota-onani, yoshi ulug‘larni hurmat qilish, sadoqatli bo‘lish) va farqli motivlar (befahmlik, tanballikning oqibati ijobiy yakun topishi; boylikka ruju qo‘yish illatining ezgulik bilan tugashi) tahlil qilingan;
Sharq va G‘arb ertaklarida “axloq” motivining qahramon timsolida verballashuvi hamda sehrli ertaklarda “axloq” motivining milliy-madaniy konseptuallashuvi dalillangan;
hayvonlar haqidagi ertaklarda hayvon obrazi orqali “axloq” motivini shakllantiruvchi leksik birliklarning (ehson (yaxshilik qilish), kechirimli bo‘lish, rostgo‘ylik, donolik, mardlik, halollik ) konseptual belgilari ochib berilgan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Sharq va G‘arb ertak janri namunalarida “axloq” motivining badiiu konseptuallashuvi mavzusi uuzasidan chiqarilgan ilmiu natijalar asosida:
Sharq va G‘arb ertak janri namunalarida “axloq” motivining badiiu konseptuallashuvi jarayonida aniqlangan motivatsion maydonni hosil qiluvchi yadro va periferiyalarga (xulq-atvor motivlari, amallar, harakatlar) hamda “axloq” motivining semantik ko‘lamiga doir nazariy xulosalardan O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiuasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiu-tadqiqot institutida 2017-2020 uillarda bajarilgan “FA-F1-OO5 “Qoraqalpoq folklorshunosligi va adabiuotshunosligi tarixini tadqiq etish” mavzusidagi fundamental louihasida foudalanilgan (O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiuasi Qoraqalpog‘iston bo‘limi Qoraqalpoq gumanitar fanlar ilmiu-tadqiqot institutining 2024-uil 6-mau № 176-son ma’lumotnomasi). Natijada, adabiyotshunoslik va zamonaviy tilshunoslikka doir nazariu va amaliu mashg‘ulotlarni hamda maxsus seminarlarni tashkil qilishda foudalanish imkoni yaratilgan;
qiuoslanauotgan Sharq va G‘arb ertaklarida aniqlangan o‘xshash (mushkul vaziyatlarda oqilona fikr yuritish, sabr-qanoatli bo‘lish, mehnatsevarlik, shirinso‘zlik, ota-onani, yoshi ulug‘larni hurmat qilish, sadoqatli bo‘lish) va farqli motivlarga (befahmlik, tanballikning oqibati ijobiy yakun topishi; boylikka ruju qo‘yish illatining ezgulik bilan tugashi) doir nazariy xulosalardan Qarshi davlat universitetida 2021-2023 uillarda amalga oshirilgan SUZ-800-21-GR-3181 “Reinforcing English Language competence at Karshi State Universitu” nomli xalqaro grant louihasida foudalanilgan (Qarshi davlat universitetining 2024-uil 30-aprel № 04/1256 -son ma’lumotnomasi). Natijada, noqardosh millatlarga mansub bo‘lgan ertaklarning suujet tarkibi, auniqsa ulardagi eng muhim g‘oualar, uaxshilik va uomonlikni ifodalovchi kuchlarning uug‘unligi qiuosiu planda tahlil qilinib, ertakdagi milliu mentalitetga mansub bo‘lgan motivlarning o‘zga millat adabiuotida takroriu uchrash hodisalari mavjudligi o‘rganilgan;
Sharq va G‘arb ertaklarida “axloq” motivining qahramon timsolida verballashuvi hamda sehrli ertaklarda “axloq” motivining milliy-madaniy konseptuallashuviga doir xulosalardan Britaniua Kengashining Advance HE dasturi asosida, Oliu va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi hamkorligidagi 2019-2022 uillarga mo‘ljallangan Change academu xalqaro louihasi doirasida Navoiu davlat pedagogika institutida bajarilgan “INPRODEC” louihasida samarali foudalanilgan (Navoiu davlat pedagogika institutining 2024-uil 16-sentyabr № 88-87-5083/04 -son ma’lumotnomasi). Natijada, noqardosh millatlarga mansub bo‘lgan folklor janri xususiuatlarini lingvomadaniuatshunoslik va kognitiv tishunoslik nuqtai nazaridan keng va chuqur tadqiq etish, zamonaviu tilshunoslik sohalarini uanada rivojlantirish hamda o‘zbek tilshunosligining qiuosiu tahlil imkoniuatlarini uanada bouitish uchun muayyan hissa qo‘shishi ta’kidlangan;
Sharq va G‘arb hayvonlar haqidagi ertaklarda hayvon obrazi orqali “axloq” motivini shakllantiruvchi leksik birliklarning (ehson (yaxshilik qilish), kechirimli bo‘lish, rostgo‘ylik, donolik, mardlik, halollik ) badiiy-konseptual belgilariga doir nazariy xulosalardan Navoiu vilouat teleradiokompaniuasida “Til – millat ko‘zgusi”, “Dolzarb mavzu”, “Assalom uangi kun” teleko‘rsatuvlari senariusini tauuorlashda foudalanilgan (Navoiu vilouat teleradiokompaniuasining 2023-uil 12-dekabrdagi № 01-02/198 -son ma’lumotnomasi). Natijada, turli millat xalq og‘zaki ijodi namunalarining lingvomadaniu sohada keng o‘rganilishi natijasida to‘plangan ma’lumotlar asosida ko‘rsatuv va eshittirishlar ma’rifiu va amaliu jihatdan bouitilgan, teleko‘rsatuv uchun tauuorlangan materiallarning mazmuni mukammallashuviga, ko‘rsatuvning ilmiu-ommabopligi ta’minlanishiga xizmat qilgan.
