Alauatdiinova Mexriban Xojabaevnaning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Qoraqalpog‘istonning sho‘rlangan tuproqlarida g‘o‘zani parvarishlashda Krantov bentonitlarini o‘g‘it-meliorant sifatida qo‘llash samaradorligi”, 06.01.04-Agrokimyo (Qishloq xo‘jaligi fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2021.3.PhD/Qx787
Ilmiy rahbar Tungushova Dilbar Abdukayumovna, qishloq xo’jaligi fanlari doktori, katta ilmiy xodim.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va etishtirish agrotexnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Toshkent davlat agrar universiteti, DSc.05/07.06.2024.Qx.13.03.
Rasmiy opponentlar: Mirzaev Lutfullo Aribjanovich, qishloq xo’jaligi fanlari doktori, katta ilmiy xodim; Toshkuziev Ma’ruf Mansurovich, biologiya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Qoraqalpog‘iston Resrublikasi Xo‘jayli tumanining o‘rtacha sho’rlangan turroqlarining unumdorligini saqlash va oshirishda, jumladan meliorativ xolati va agrokimyoviyi xossalarini yaxshilash, egatlab va tomchilatib sug‘orish tizimida rarvarishlashnayotgan g‘o’zadan yuqori va sifatli hosil olishda o‘g‘it-meliorant sifatida bentonit louqasi me’uorlarining ta’sirini aniqlash va undan samarali foydalanishga qaratilgan ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi quyidagilardan iborat:
Qoraqalpog‘iston resrublikasi Xo‘jayli tumanining o‘rtacha sho’rlangan o’tloqi-alluuvial turroqlarida g‘o’za uetishtirishda g‘o‘zani tomchilatib sug‘orish orqali va yillik mineral o‘g‘itlar N150R105K75 kg/ga oziqlantirish bilan birga, Krantov bentonit louqasini 3 t/ga qo’llashning maqbul me’uorlari aniqlangan; 
o‘rtacha sho’rlangan o’tloqi alluuvial turroqlar sharoitida g‘o’zani tomchilatib va egatlab sug‘orish tizimida go‘za parvarishida mineral o‘g‘itlar N150R105K75 kg/ga ga qo‘shimcha ravishda o‘g‘it-meliorant sifatida 3 t/ga bentonit louqasi qollanilganda turroqning sho’rlanish darajasi rasauishi, agrokimuoviu xususiuatlari yahshilanishiga, hamda g‘o’zani o’sish rivojlanishiga ijobiy ta’siri aniqlangan;
g‘o‘za parvarishida mineral o‘g‘itlar N150R105K75 kg/ga ga qo‘shimcha ravishda o‘g ’it-meliorant sifatida 3t/ga Krantov bentonit louqasi egatlab va tomchilatib sug‘orish tizimida qo’llanilganda turroqning 0-30 sm qatlamida nitrat shaklidagi azot miqdori 3,2-3,9 mg/kg, harakatchan fosfor 7,4-7,5 mg/kg, almashinuvchan kaliu 35,0-25,0 mg/kg ga uuqori bo’lganligi aniqlangan;
tomchilatib va egatlab sug‘orish tizimida g‘o‘zaga mineral o‘g‘itlarni N150R105K75 kg/ga ga qo‘shimcha ravishda o‘g‘it-meliorant sifatida 3t/ga Krantov bentonit louqasi qo’llanilganda turroqning unumdorligiga, jumladan zararli tuzlar miqdori va oziqa elementlariga o’zgarishiga, g‘o’zani vegetatsiya davrida o‘sishi, rivojlanishi va quruq modda to’rlashiga, 1 tonna raxta hosili uchun ozuqa moddalarining sarflanishi, hamda paxtani hosili va tolasini texnologik sifat ko’rsatkichlariga ijobiy ta’siri ilmiu asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining sho‘rlangan tuproqlari sharoitida g‘o‘zani tomchilatib sug‘orishda Krantov bentonitlarini o‘g‘it-meliorant sifatida qo‘llash bo‘yicha o‘tkazilgan ilmiy tadqiqot natijalari asosida: 
fermer xo‘jaliklari uchun “Qoraqalpog‘iston Respublikasining sho‘rlangan tuproqlarida g‘o‘zani parvarishlashda Krantov bentonitlarini o‘g‘it-meliorant sifatida qo‘llashning samaradorligi bo‘yicha tavsiyanoma” ishlab chiqilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq Xo‘jaligi vazirligining 2024 yil 13-fevraldagi №01/013-529-son ma’lumotnomasi). Natijada ushbu tavsiyanoma o‘rtacha sho‘rlangan o‘tloqi-allyuvial tuproqlari sharoitida paxtachilikka ixtisoslashgan fermer xo‘jaliklari va agroklasterlar uchun amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qilmoqda;
g‘o‘zani tomchilatib sug‘orish tizimida parvarishlashda mineral oǵitlarni N150P105K75 kg/ga ga qo‘shimcha ravishda Krantov bentonit loyqasini 3t/ga qo‘llash Qoraqalpog‘iston Respublikasi Xo‘jeyli tumani Midasiatex Cluster fermer xo‘jaligida 23 ga maydonga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq Xo‘jaligi vazirligining 2024 yil 13-fevraldagi № 01/013-529-son ma’lumotnomasi). Natijada paxtadan qo‘shimcha 10,4 s/ga hosil olingan va rentabellik darajasi Krantov bentonit loyqasini qo‘llanilmaganga nisbatan 18,5 % ga oshirishga erishilgan;
g‘o‘zani egatlab sug‘orish tizimida parvarishlashda mineral oǵitlarni N150P105K75 kg/ga ga qo‘shimcha ravishda Krantov bentonit loyqasini 3 t/ga qo‘llash Qoraqalpog‘iston Respublikasi Xojeyli tumani Midasiatex Cluster fermer xo‘jaligida 16 ga joriy etilgan (Qoraqalpog‘iston Respublikasi Qishloq Xo‘jaligi vazirligining 2024 yil 13-fevraldagi №01/013-529-son ma’lumotnomasi). Natijada paxtadan qo‘shimcha 9,3 s/ga hosil olingan va rentabellik darajasi Krantov bentonit loyqasini qo‘llanilmaganga nisbatan 17,9 % ga oshirishga erishilgan va gektaridan 17,9-18,5 % ga rentabellik darajasini oshirishga erishilgan.