Sadikova Arofat Muxiddin kizining
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon
I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi: “Yuvenil revmatoid artritni klinik, diagnostik va prognostik mezonlari” ixtisosliklar shifri: 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya, 14.00.09 – Pediatriya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.1.PhD/Tib2740.
Ilmiy rahbarlar: Ruzibakieva Malika Ruslanovna, tibbiyot fanlari doktori (DSc), Ashurova Dilfuza Tashpulatovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Toshkent pediatriya tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Immunologiya va inson genomikasi instituti, DSc.02/30.12.2019.Tib.50.01.
Rasmiy opponentlar: Mirraximova Maktuba Xabibullaevna, tibbiyot fanlari doktori, professor; Ismailova Guli Aminjanovna, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Buxoro davlat tibbiyot instituti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi: yuvenil revmatoid artritni klinik, diagnostik va prognostik mezonlarini ishlab chiqishdan iborat.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
ilk bor yuvenil revmatoid artritning seronegativ shakli seropozitiv shakliga nisbatan ko‘prok uchrashi xamda kasallikning klinik kechishi, kasallar yoshi va sitokinlar miqdorlari o‘rtasida o‘zaro ishonchli bog‘liqlik borligi IL-8 va IL-17A sitokinlari miqdorining ortishi fonida IFN-γ miqdorining kamayishi aniqlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi bilan IL-17A genining rs2275913 G-197A polimorfizmi o‘rtasida ishonarli bog‘liqligi sababli G/A va A/A genotiplari mavjudligi IL-17A miqdorining ortishiga olib kelishi, ayniqsa A/A genotipli bemorlarda yallig‘lanish jarayoni G/A va G/G genotiplariga nisbatan kuchayishi aniqlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi VDR rs1544410 geni polimorfik varianti uchrashi bilan to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi yo‘qligi, ammo A/A genotipi vitamin D miqdorining qondagi eng past darajasi va ASLO va CRP ning yuqori ko‘rsatkichlari bilan korregirlanganligi sababli uning kuchli yallig‘lanish javobi bilan bog‘liqligi isbotlangan;
ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit residivlari rivojlanishida IL-17A rs2275913 va rs1544410 VDR BsmI c.IVS7 genetik markerlari muhim prediktorlar ekanligi isbotlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
Yuvenil revmatoid artritni klinik, diagnostik va prognostik mezonlarini ishlab chiqish bo‘yicha olingan ilmiy natijalar asosida:
birinchi ilmiy yangiligi: ilk bor yuvenil revmatoid artritning seronegativ shakli seropozitiv shakliga nisbatan ko‘prok uchrashi xamda kasallikning klinik kechishi, kasallar yoshi va sitokinlar miqdorlari o‘rtasida o‘zaro ishonchli bog‘liqlik borligi IL-8 va IL-17A sitokinlari miqdorining ortishi fonida IFN-γ miqdorining kamayishi aniqlanganligi bo‘yicha «Yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognoztik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limining 2022-yil 23-dekabrdagi 8n-m/1557-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli, Namangan viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25-sentyabrdagi №6-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand va Namangan viloyatlari bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarini aniqlash usulini qo‘llash statsionarda davolanish kunlarini kamaytirishga va davolashga xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 sumgacha tejalishiga asoslangan. Xulosa:yuvenil revmatoid artritning seronegativ shakli seropozitiv shakliga nisbatan ko‘prok uchrashi xamda kasallikning klinik kechishi, kasallar yoshi va sitokinlar miqdorlari o‘rtasida o‘zaro ishonchli bog‘liqlik borligi asoslangan.
ikkinchi ilmiy yangiligi: ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi bilan IL-17A genining rs2275913 G-197A polimorfizmi o‘rtasida ishonarli bog‘liqligi sababli G/A va A/A genotiplari mavjudligi IL-17A miqdorining ortishiga olib kelishi, ayniqsa A/A genotipli bemorlarda yallig‘lanish jarayoni G/A va G/G genotiplariga nisbatan kuchayishi aniqlanganligi bo‘yicha «Yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognoztik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limining 2022-yil 23-dekabrdagi 8n-m/1557-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli, Namangan viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25-sentyabrdagi №6-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand va Namangan viloyatlari bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarini aniqlash usulini qo‘llash statsionarda davolanish kunlarini kamaytirishga va davolashga xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 sumgacha tejalishiga asoslangan. Xulosa: o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi bilan IL-17A genining rs2275913 G-197A polimorfizmi o‘rtasida ishonarli bog‘liqligi sababli G/A va A/A genotiplari mavjudligi IL-17A miqdori va yallig‘lanish jarayoniga bog‘liqligi asoslangan.
uchinchi ilmiy yangiligi: ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi VDR rs1544410 geni polimorfik varianti uchrashi bilan to‘g‘ri proporsional bog‘liqligi yo‘qligi, ammo A/A genotipi vitamin D miqdorining qondagi eng past darajasi va ASLO va CRP ning yuqori ko‘rsatkichlari bilan korregirlanganligi sababli uning kuchli yallig‘lanish javobi bilan bog‘liqligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognoztik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limining 2022-yil 23-dekabrdagi 8n-m/1557-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli, Namangan viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25-sentyabrdagi №6-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand va Namangan viloyatlari bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarini aniqlash usulini qo‘llash statsionarda davolanish kunlarini kamaytirishga va davolashga xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 sumgacha tejalishiga asoslangan. Xulosa: o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit rivojlanishi VDR rs1544410 geni polimorfik varianti uchrashiga bog‘liqligi yo‘qligi, ammo A/A genotipi vitamin D, ASLO va CRP miqdorlariga bog‘liqligi asoslangan.
to‘rtinchi ilmiy yangiligi: ilk bor o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit residivlari rivojlanishida IL-17A rs2275913 va rs1544410 VDR BsmI c.IVS7 genetik markerlari muhim prediktorlar ekanligi isbotlanganligi bo‘yicha «Yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarning prognoztik ahamiyati» uslubiy tavsiyanomasi ishlab chiqilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi ilmiy faoliyatni muvofiqlashtirish bo‘limining 2022-yil 23-dekabrdagi 8n-m/1557-sonli xulosasi) bilan tasdiqlangan. Mazkur taklif Samarqand viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli, Namangan viloyati bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha 4.09.2024 yildagi 131-I-sonli buyruqlari bilan amaliyotlariga joriy etilgan (Sog‘liqni saqlash vazirligi xuzuridagi ilmiy texnik kengashining 2024 yil 25-sentyabrdagi №6-sonli ma’lumotnomasi); ijtimoiy samaradorligi: ilmiy natijalarni klinik amaliyotga joriy etilishi, erta tashxis qo‘yish, davolash taktikasini optimallashtirish, asoratlar rivojlanishini kamaytirish, tibbiy yordam sifatini oshirish, nogironlik darajasini pasaytirishga va xayot sifatini yaxshilashga imkon yaratadi; iqtisodiy samaradorligi: ilmiy natijalarning Samarqand va Namangan viloyatlari bolalar ko‘p tarmoqli tibbiyot markazlari amaliy faoliyatlariga joriy etilishi yuvenil revmatoid artritli bolalarda klinik-immunologik markerlarini aniqlash usulini qo‘llash statsionarda davolanish kunlarini kamaytirishga va davolashga xar bir bolaga nisbatan sarflangan mablag‘ning 500000 sumgacha tejalishiga asoslangan. Xulosa: o‘zbek millatiga mansub bolalarda yuvenil revmatoid artrit residivlar rivojlanishi prediktorlari IL-17A rs2275913 va rs1544410 VDR BsmI c.IVS7 genetik markerlari ekanligi asoslangan.
