Аюбова Наргиза Мирзабихулаевнанинг
фалсафа доктори (PhD) диссертацияси ҳимояси хақида эълон
I. Умумий маълумотлар.
Диссертация мавзуси, ихтисослик шифри (илмий даража бериладиган фан тармоғи номи): «Актиник кератознинг клиник-иммунологик хусусиятлари ва даволаш усулларини оптималлаштириш», 14.00.11 – Дерматология ва венерология.
Диссертация маъвзуси рўйхатга олинган рақам: В2022.2.PhD/Тib2450.
Илмий раҳбар: Азизов Баходир Садыкович, тиббиёт фанлари доктори.
Диссертация бажарилган муассаса номи: Тошкент Давлат стоматология институти.
ИК фаолият кўрсатаётган муассаса (муассасалар) номи, ИК рақами, Республика ихтисослаштирилган дерматовенерология ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази, DSc.04/28.02.2023.Tib.158.01.
Расмий оппоненетлар: Лукьянов Александр Михайлович, тиббиёт фанлари доктори, профессор; Иноятов Аваз Шавкатович, тиббиёт фанлари доктори.
Етакчи ташкилот: Самарканд давлат тиббиет университети.
II. Тадқиқот мақсади: актиник кератознинг клиник шаклларига кура патогенетик терапиясини оптималлаштиришдан иборат.
III. Тадқиқотнинг илмий янгилиги:
АКнинг барча урганилган шаклларида AKASI шкаласи буйича урта огирлик даражаси куп учраши, хамда урганилган тери фототипларида актиник кератоз учогини III-фототипда, IV-фототипга нисбатан куп учраши (68,7% ва 31,3%) исботланган. Актиник кератознинг эритематоз шаклида сезиларли фарклар аникланган;
АК яллигланишга оид ва яллигланишга карши цитокин даражасининг ошиши билан боглик яллигланиш фаоллашувининг иштироки исботланган;
III ва IV фототипдаги терида гипертрофик (32%), атрофик (25%), лихеноид турларида (33,3%) эпидермис пролиферация индексининг пастлиги, хамда акантолитик (87,5%) ва бовеноид турида (100%) огир дисплазия мавжудлиги исботланган;
АК нинг турли шакллари булган беморларни CO2 лазерида абляцион шлифовка ва Кераворт (Имиквимод) препарати билан биргаликда даволаш самарадорлиги (88,9%), бу усулларни алохида ишлатганда (CO2- лазерида абляцион шлифовкада 78,3% ва Кераворт (Имиквимод) препаратида 55,1%)га тенг булгани ва 6 ой ичида рецидив кузатилмагани исботланган.
IV. Тадқиқот натижаларининг жорий қилиниши.
Актиник кератозни турли шакллари билан огриган беморларда даволашни такомиллаштиришни асослаш бўйича олинган илмий натижалар асосида:
биринчи илмий янгилик: АК нинг деярли барча урганилган шаклларида, AKASI шкаласи буйича касалликнинг уртача огирлиги ва III тери фототипили АК нинг турли шакллари булган беморлар IV фототипли беморлардан устунлиги (68,7% вa 31,3%) исботланган. Факат АК нинг эритематоз шаклида сезиларли фарклар аникланган (84,4% га 15,6%, p<0,05). Тошкент вилояти тери-таносил касалликлари диспансерида 15 апрель 2024 йилдаги 49-сон буйруғи билан ва Республика ихтисослаштирилган тери-таносил ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят ҳудудий филиалида 06 апрель 2024 йилдаги 14-сон буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: олинган маълумотлар касалликнинг клиник ривожланишини башорат килиш ва касалликнингогирлигига караб, оптимал терапияни таерлаш учун фойдаланишга имкон беради, бу эса диагностика жараенини оптималлаштириш ва АК нинг шаклига ва тери фототипига караб АК учун оптимал терапияни танлаш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: АКнинг огирлигини бахолаш AKASI шкаласини киритиш касалликнинг клиник кечиш хусусиятларини башорат килиш имкониятини беради ва олинган маълумотлар диагностик ахамиятга эга, оптимал терапияни танлаш имконини беради. Бу усулда махсус жадвал баллар оркали тулдирилади ва калькулятор ердамида хисобланади;
иккинчи илмий янгилик: АК да яллигланишга оид (IL-4 2,9 марта, TNF-a 5,7марта, p<0,01) ва яллигланишга карши цитокин (IL-10 7,3 марта, p<0,01) даражасининг ошиши билан боглик цитокинлар фаоллашуви исботланган, Тошкент вилояти тери-таносил касалликлари диспансерида 15 апрель 2024 йилдаги 49-сон буйруғи билан ва Республика ихтисослаштирилган тери-таносил ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят ҳудудий филиалида 06 апрель 2024 йилдаги 14-сон буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: АКда яллигланишга оид ва яллигланишга карши цитокинлар(IL-4, TNF-a ва IL-10) даражасининг ошиши аникланди, бу АК терапияси учун тактикани танлаш ва касалликнинг рецидивланиш частотасини камайтириш ва терининг ЯХР ривожланишига эрта ташхис куйиш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: иктисодий самарадорлик тахлилини утказишда лаборатория тадкикотлари маълум харажатларни талаб килади. 200000 дан 265000 сумгача. Шу кунгача бундай табкикотлар АКда утказилмаган;
учинчи илмий янгилик: III ва IV фототирдаги терида гипертрофик (32%), атрофик (25%), лихеноид (33,3%)да эпидермис пролиферация индексининг пастлиги хамда, акантолитик ва бовеноид АКда (87,5% va 100%) огирлик дисплазия даражаси исботланган, Тошкент вилояти тери-таносил касалликлари диспансерида 15 апрель 2024 йилдаги 49-сон буйруғи билан ва Республика ихтисослаштирилган тери-таносил ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят ҳудудий филиалида 06 апрель 2024 йилдаги 14-сон буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: гипертрофик, атрофик, лихеноид АК эпидермис пролиферация индексининг пастлиги, хамда акантолитик ва бовеноид турларида огир дисплазия мавжудлиги исботланган, бу гистологик турларга караб АК шаклларини тугри фарклаш ва бу билан кейинчалик терапия тактикасини танлаш ва беморларни онкологик муассага йуналтириш имконини беради. Иқтисодий самарадорлиги: иммуногистохимиявий тахлилларни диагностика тадбирлари руйхатига киритиш АК нинг клиник кечишини башорат килиш имконини беради ва ушбу патологияни даволашни имкониятини яратади, бу эса рецидивланиш частотасини пасайтиради ва неопластик тери касалликларини ривожланишини эрта олдини олишга олиб келади. Иктисодий самарадорлик 750000 сумни ташкил килди;
тўртинчи илмий янгилик: АКнинг турли шакллари булган беморларни CO2- лазерида абляцион шлифовка ва Кераворт (Имиквимод) препарати билан биргаликда даволаш самарадорлиги (88,9%) га тенглиги, бу усулларни алохида ишлатганда (CO2 лазерида абляцион шлифовка 78,3% ва Кераворт (Имиквимод) препаратида 55,1%) га тенг булгани ва бу холат 6 ой ичида рецидивлар кузатилмагани билан исботланган; Тошкент вилояти тери-таносил касалликлари диспансерида 15 апрель 2024 йилдаги 49-сон буйруғи билан ва Республика ихтисослаштирилган тери-таносил ва косметология илмий-амалий тиббиёт маркази Бухоро вилоят ҳудудий филиалида 06 апрель 2024 йилдаги 14-сон буйруғи билан амалиётга жорий этилган. Ижтимоий самарадорлиги: АК нинг турли шакллири билан огриган беморларни даволаш жараени оптималалштирилди. АК нинг турли шаклларининг комбинацияланган терапияси рецидивлар частотасини камайишига, терининг ЯХР ривожланишини эрта олдитни олишга ва бу билан беморларнинг хает сифатини яхшилашга имкон беради. Иқтисодий самарадорлиги: иктисодик самарадорликни тахлил килишда АКни даволашнинг анъанавий усулларидан фойдаланиш харажатлари, уларнинг кайталанишини хисобга олган холда, битта учокни даволаш 350000 сумни ташкил этди. Даволашнинг динамикасида инвазив даволаш усулларига курсатмаларни камайтириш оркали харажатларни 45%га камайтириш имконини берди.