Safarov Sunnatulla Satorovichning
fan doktori (DSc) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): «Jigar exinokokkozi yiringli septik asoratlarining profilaktikasi va yakuni istiqbolini belgilashning klinik-immunologik jihatlari», 14.00.27 – Xirurgiya, 14.00.36 – Allergologiya va immunologiya.
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2024.2.DSc/Tib1082.
Ilmiy rahbarlar: Xamdamov Baxtiyor Zarifovich, tibbiyot fanlari doktori, professor. Abduraxmanov Mamur Mustafaevich, tibbiyot fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Abu Ali ibn Sino nomidagi Buxoro davlat tibbiyot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa (muassasalar) nomi, IK raqami: Samarqand davlat tibbiyot universiteti, DSc.04/05.05.2023.Tib.102.03.
Rasmiy opponentlar: Kurbaniyazov Zafar Babajanovich, tibbiyot fanlari doktori, professor, Glabay Vladimir Petrovich, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi), Tataurshhikova Natal`ya Stanislavovna, tibbiyot fanlari doktori, professor (Rossiya Federatsiyasi).
Yetakchi tashkilot: Dog‘iston davlat tibbiyot universiteti (Rossiya Federatsiyasi).
Dissertatsiya yo‘nalishi: amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi:
Immunpatogenetik jihatlarni mazkur kasallikdagi yiringli-septik asoratlarni bashoratlash va oldini olishda o‘rnini aniqlash orqali jigar exinokokkozi bo‘lgan bemorlarni davolash natijalarini yaxshilashdan iborat bo‘lgan.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
jigar exinokokkozini tashxislash va davolashning zamonaviy uslublarining qo‘llanilishiga qaramay, bugungi kunga qadar, bemorlarni davolash natijalari qoniqarli emasligi isbotlanib, bu holat kasallik qaytarilishi va qayta jarrohlik aralashuvlarini qo‘llashni yuqori darajasi saqlanib turishida asoslangan.
ilk bor, jigar gidatidoz exinokokkozini tajribaviy modelini shakllantirishda T-limfotsitlar subpopulyasiyasining differensiallangan ekspressiyasi ro‘y berishi aniqlangan, jigarning himoyaviy qatlamini shakllantirish uchun, u organizmni himoya reaksiyasini o‘ziga xos immun javobga transformatsiyalanishi hamda nospesifik bo‘lgan bakterial infeksiya qo‘shilgan sharoitlarda hujayraviy va gumoral immunitet orasidagi tandem aloqa yo‘qolib, bu kupincha xemokinlar hisobiga ro‘y berishi, sitokinlar esa organizmning javob reaksiyasini belgilab immunologik supressivlik rivojlanishi isbotlangan.
ilk bor, jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlangan (kompensatsiyalangan, subkompensatsiyalangan va dekompensatsiyalangan).
jigar gidatidoz exinokokkozining asoratli va asoratsiz takomillashtirilgan eksperimental modellari shakllantirilib, exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi ishlab chiqilib, uslub immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlash asoslangan;
jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlari ishlab chiqilib, ular immunologik supressivlikning darajasini tashxislashga asoslangan hamda immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘z ichiga qamrab olishi asoslangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi huzuridagi Ilmiy texnik kengashning ilmiy-tadqiqot ishlari natijalarini amaliyotga tatbig‘i bo‘yicha 2024 yil 25 iyundagi 01/11 – son xulosasiga ko‘ra:
birinchi ilmiy yangilik: Jigar exinokokkozini tashxislash va davolashning zamonaviy uslublarining qo‘llanilishiga qaramay, bugungi kunga qadar, bemorlarni davolash natijalari qoniqarli emasligi isbotlanib, bu holat kasallik qaytarilishi va qayta jarrohlik aralashuvlarini qo‘llashni yuqori darajasi saqlanib turishida asoslangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: kasallik qaytarilishi va qayta jarrohlik aralashuvlarini qo‘llashni yuqori darajasida saqlanib qolayotganligini inobatga olinishi davolash natijalarini yaxshilashga karatilgan chora tadbirlarni ishlab chiqilishiga zamin yaratib, natijada kuzatilishi mumkin bo‘lgan asoratlarni kamaytiradi hamda shifo jarayonini tezlashtiradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (28.03.2024 y.; № 60-I/CH), Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 30) hamda Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 63) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: kasallik qaytarilishi va qayta jarrohlik aralashuvlarini qo‘llashni yuqori darajasida saqlanib qolayotganligini inobatga olinishi davolash natijalarini yaxshilashga karatilgan chora tadbirlarni ishlab chiqilishi kasallik asoratlarini kamaytirib, bemorlarni davolash sifatini yaxshilaydi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: quyidagilardan iborat: kasallik qaytalanishini va asoratlar rivojlanishini inobatga olinib davolash natijalarini yaxshilashga karatilgan zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, kasallik asoratlarini oldini olishga hamda bemorlarga sarflanadigan xarajatlarini 1800000 so‘mga kamaytirishga erishildi. Xulosa: Jigar exinokokkozini davolashda zamonaviy texnologiyalaridan foydalanish, kuzatilishi mumkin bo‘lgan asoratlarni oldini olish hisobiga, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 1800000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 450000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi;
ikkinchi ilmiy yangilik: Ilk bor, jigar gidatidoz exinokokkozini tajribaviy modelini shakllantirishda T-limfotsitlar subpopulyasiyasining differensiallangan ekspressiyasi ro‘y berishi aniqlangan, jigarning himoyaviy qatlamini shakllantirish uchun, u organizmni himoya reaksiyasini o‘ziga xos immun javobga transformatsiyalanishi hamda nospesifik bo‘lgan bakterial infeksiya qo‘shilgan sharoitlarda hujayraviy va gumoral immunitet orasidagi tandem aloqa yo‘qolib, bu kupincha xemokinlar hisobiga ro‘y berishi, sitokinlar esa organizmning javob reaksiyasini belgilab immunologik supressivlik rivojlanishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: jigar gidatidoz exinokokkozini tajribaviy modelini shakllantirishda T-limfotsitlar subpopulyasiyasining differensiallangan ekspressiyasi ro‘y berishi aniqlanib, organizmni immun javobi transformatsiyalanishi kupincha xemokinlar hisobiga ro‘y berishi, sitokinlar esa organizmning javob reaksiyasini belgilab immunologik supressivlik rivojlanishi isbotlanganligini inobatga olinishi davolanish samarasini oshirishga imkon berishi isbotlangan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (28.03.2024 y.; № 60-I/CH), Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 30) hamda Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 63) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: jigar gidatidoz exinokokkozini tajribaviy modelini shakllantirishda T-limfotsitlar subpopulyasiyasining differensiallangan ekspressiyasi ro‘y berishini inobatga olinishi, davolash chora tadbirlariga o‘z vaqtida o‘zgartirishlar kiritilishiga zamin yaratib rivojlanishi mumkin bo‘lgan asoratlarning kamaytirish imkoniyatini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: jigar gidatidoz exinokokkozida immunologik holatdagi rivojlanadigan o‘zgarishlarni hisobga olinishi davolanish samarasini oshirishga imkon berishi isbotlanganligi: bemorning shifoxonada qolish muddatini 3 kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 636000 so‘mga kamaytirgan (Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi preyskurantiga ko‘ra shifoxonada 1 kun qolish 212000 so‘mni tashkil qiladi); shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 75000) so‘m dori vositalari sarflanadi); Xulosa: jigar gidatidoz exinokokkozida immunologik holatdagi rivojlanadigan o‘zgarishlarni hisobga olinishi davolanish samarasini oshirishga hamda davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, asoratlarning kamaytirish imkonini beradi;
uchinchi ilmiy yangilik: ilk bor, jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlangan (kompensatsiyalangan, subkompensatsiyalangan va dekompensatsiyalangan). Ilmiy yangilikning ahamiyatioq jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlanganligini inobatga olinishi, bemorlarni davolash rejasiga o‘zgartirishlar kiritilishi imkoni beradi. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi: Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (28.03.2024 y.; № 60-I/CH), Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 30) hamda Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 63) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlanganligini inobatga olinishi o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning oldini olish chora tadbirlarini belgilashga imkon berishi isbotlangan, bu o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning kamaytirish hisobiga ijtimoiy samaradorlikni oshirish imkoniyatini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlanganligini inobatga olinishi o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning oldini olish chora tadbirlarini belgilashga imkon berishi isbotlanganligi: bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3 kunga qisqartirib, shifoxonada qolish to‘lov miqdori 636000 so‘mga kamaytirgan shifoxonada bo‘lish davrining bir necha kunga qisqartirilishi hisobiga dori-darmon kam talab etilgan (1 kunga o‘rtacha 75000 so‘m dori vositalari sarflanadi); Xulosa: jigar gidatidoz exinokokkozda hujayraviy va gumoral immunitet ko‘rsatkichlarini o‘zaro mutanosibligi asoslangan, u immunologik kompetensiyaning javob reaksiyasini ko‘p yo‘qotishlari bilan rivojlanishning 3 ta bosqichida namoyon bo‘lishi aniqlanganligini inobatga olinishi o‘z navbatida mazkur kasallarda asoratlarning oldini olish chora tadbirlarini belgilashga imkon berishi isbotlangan, bu o‘z navbatida ushbu bemorlarni davolash natijalariga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatib, kasallik asoratlarini kamaytirish imkonini beradi;
to‘rtinchi ilmiy yangilik: Ilmiy yangilikning mohiyati: Jigar gidatidoz exinokokkozining asoratli va asoratsiz takomillashtirilgan eksperimental modellari shakllantirilib, exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi ishlab chiqilib, uslub immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlash asoslangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Jigar gidatidoz exinokokkozining asoratli va asoratsiz takomillashtirilgan eksperimental modellari shakllantirilib, exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi ishlab chiqilib, uslub immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlash imkonini berganligi o‘z navbatida, asoratlar rivojlanishi omilini kamaytirib, shifo jarayonini tezlashtirib, yotoq kunini qisqartirgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (28.03.2024 y.; № 60-I/CH), Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 30) hamda Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 63) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Jigar gidatidoz exinokokkozining asoratli va asoratsiz takomillashtirilgan eksperimental modellari shakllantirilib, exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi ishlab chiqilib, uslub immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlash imkonini berganligi, o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Jigar gidatidoz exinokokkozining asoratli va asoratsiz takomillashtirilgan eksperimental modellari shakllantirilib, exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi ishlab chiqilib, uslub immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlash imkonini berganligi, o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish hisobiga bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3,0 kunga qisqartirib, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 636000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 225000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: exinokokkozning yiringli-septik asoratlarini bashoratlashning yangi uslubi immunologik supressivlikning darajasini tashxislash, davolash o‘tkazish taktikasi va shartlari, dinamik nazoratni shartlari va xronologiyasini tanlashni shifoxona amaliyotiga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 636000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 225000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi.
beshinchi ilmiy yangilik: Jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlari ishlab chiqilib, ular immunologik supressivlikning darajasini tashxislashga asoslangan hamda immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘z ichiga qamrab olishi asoslangan. Ilmiy yangilikning ahamiyati: Jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlaridan foydalanib immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘tqazilishi, asoratlar rivojlanishi omilini kamaytirib, shifo jarayonini tezlashtirib, yotoq kunini qisqartirgan. Ilmiy yangilikning amaliyotga joriy qilinishi Olingan ilmiy-amaliy ma’lumotlar Qashqadar`yo viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (28.03.2024 y.; № 60-I/CH), Navoiy viloyat ko‘p tarmoqli tibbiyot markazi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 30) hamda Samarqand davlat tibbiyot universiteti ko‘p tarmoqli klinikasi bo‘yicha buyruq (05.04.2024 y.; № 63) bilan amaliyotga joriy etildi. Ilmiy yangilikning ijtimoiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlaridan foydalanib immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘tqazilishi, o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish imkonini beradi. Ilmiy yangilikning iqtisodiy samaradorligi quyidagilardan iborat: Jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlaridan foydalanib immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘tqazilishi, o‘z navbatida, rivojlanish ehtimoli yuqori bo‘lgan hayotga xavf tug‘diruvchi asoratlarni oldini olish hisobiga bemorning shifoxonada qolish muddatini o‘rtacha 3,0 kunga qisqartirib, 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 636000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 225000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi. Xulosa: Jigar gidatidoz exinokokkozini turli shakllari bo‘lgan bemorlarni kompleks davolashning yangi davolash-tashxislash algoritmlaridan foydalanib immunokorreksiya va o‘rin bosuvchi immun terapiyani o‘tqazilishini shifoxona amaliyotiga joriy qilinishi 1 nafar bemor hisobiga byudjet mablag‘larini 636000 so‘mga va byudjetdan tashqari mablag‘larni 225000 so‘mga iqtisod qilish imkonini berdi.