Safarov Xurshid Abdurajabovichning
falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi himoyasi haqida e’lon

I. Umumiy ma’lumotlar.
Dissertatsiya mavzusi, ixtisoslik shifri (ilmiy daraja beriladigan fan tarmog‘i nomi): “Qo‘ylarning gelmintozlari va ularga qarshi davolash-profilaktika chora-tadbirlari”, 03.00.06-Zoologiya (Veterinariya fanlari).
Dissertatsiya mavzusi ro‘yxatga olingan raqam: B2023.3.PhD/V92.
Ilmiy rahbar: Djabbarov Shuxrat Abdumajidovich, veterinariya fanlari doktori, professor.
Dissertatsiya bajarilgan muassasa nomi: Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti.
IK faoliyat ko‘rsatayotgan muassasa nomi, IK raqami: Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti, PhD06/29.10.2021.V.139.01.
Rasmiy opponentlar: Gafurov Aktam Gafurovich, veterinariya fanlari doktori, professor; Daminov Asadullo Suvonovich, veterinariya fanlari doktori, professor.
Yetakchi tashkilot: Toshkent Davlat Agrar universiteti.
Dissertatsiya yo‘nalishi: nazariy va amaliy ahamiyatga molik.
II. Tadqiqotning maqsadi Respublikamizning turli hududlarida qo‘ylarning gelmintlari va asosiy gelmintozlarining tarqalish darajasini va bu ko‘rsatgichlarning yil mavsumlari bo‘yicha o‘zgarishini (dinamikasi) aniqlash, gelmintozlarga qarshi yangi mahalliy va xorijiy antgelmint vositalarni sinovdan o‘kazish.
III. Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Respublikaning turli geografik-iqlim mintaqalarida chorvachilik sohasini yuritishning zamonaviy shakllari sharoitida keng miqyosda qo‘ylarning gelmintozlarining taqalishi va ularning 58,30% umumiy zararlanish darajasi aniqlangan;
so‘ngi yillardagi iqlim o‘zgarishlarini inobatga olgan holda qo‘ylarning gelmintozlar bilan zararlanish ko‘rsatgichlari yil mavsumlari kesimida o‘rganilgan jumladan, eng yuqori zararlanish kuz oylarida 69,18%, eng past zararlanish qish oylarida 40,29%, bahor oylarida bu ko‘rsatgich 63,58% va yoz oylarida 52,84% ekanligi aniqlangan;
qo‘ylar gelmintozlariga qarshi yangi mahalliy va xorijiy antgelmint vositalar sinovdan o‘tkazilgan va ularning 75,0-80,0% samaradorligi aniqlangan;
Qoraqalpog‘iston Respublikasi sharoitida qo‘ylarning marshallagioz, nematodiroz, boshqa-oshqozon ichak strongilyatozlari, fassiolyoz va moniezioz keng tarqalgan va umumiy zararlanish 31,86% ekanligi aniqlangan.
IV. Tadqiqot natijalarining joriy qilinishi. Qo‘ylarning gelmintozlari va ularga qarshi davolash-profilaktika chora-tadbirlari bo‘yicha ilmiy-tadqiqotlar natijalari asosida:
Qo‘ylarning turli gelmintozlar bilan zararlanganligi, zararlanish darajasini aniqlash maqsadida olib borilgan tadqiqotlar davrida (2021-2023 yillarda) jami tekshirilgan 2465 ta namunalarning 58,30% umumiy gelmintozlar tuxumlari bilan turli xil darajada zararlanganligi aniqlangan hamda qo‘ylarning gelmintozlarini oldini olish va davolashda yangi mahalliy va xorijiy samarali antgelmintik preparatlar amaliyotga joriy qilingan (Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasining 2024-yil 06-avgustdagi 02/23-442-son ma’lumotnomasi). Ishlab chiqilgan chora-tadbirlarni amaliyotda qo’llash natijasida qo‘ylar orasida gelmintozlarning oldini olishga erishilgan.
Qo‘ylar gelmintozlarining tarqalishi Respublikaning turli geografik-iqlim mintaqalarida, jumladan, sug‘oriladigan mintaqalarda 61,59%, tog‘oldi-tog‘ mintaqalarda 65,03%, cho‘l-yaylov mintaqalarda 39,87% gelmintozlar bilan zararlanish mavjudligi aniqlangan (Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasining 2024-yil 06-avgustdagi 02/23-442-son ma’lumotnomasi). Natijada qo‘ylarning ushbu gelmintozlarga qarshi tejamkor va yuqori samarali davolash usullari bo‘yicha ilmiy amaliy tavsiyalar berilgan.
Qo‘ylar gelmintozlarining hududlar va mintaqalarda hozirgi kundagi tarqalish holati, fasllar bo‘yicha dinamikasi o‘rganilgan va ushbu gelmintozlarni davolash va profilaktika qilishning yangi vositalari sinovdan o‘tkazilgan va amaliyotga joriy qilingan (Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasining 2024-yil 06-avgustdagi 02/23-442-son ma’lumotnomasi). Natijada qo‘ylarda gelmintozlar bilan 75,0-80,0% zararlanish darajasini kamaytirishga erishilgan.
Mahalliy Alsus antgelmintik preparati albendazol hisobida 10 mg/kg dozada og‘iz orqali qo‘llanilganda mazkur vosita qo‘ylarning marshallagioziga qarshi 87,3%, nematodiroziga 92,7%, boshqa oshqozon-ichak strongilyatozlariga 98,8%, monieziozga 77,5% ekstenssamara ko‘rsatishi aniqlangan (Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasining 2024-yil 06-avgustdagi 02/23-442-son ma’lumotnomasi). Ushbu antgelmintik preparati qo‘llash natijasida qo‘ylar gelmintozlariga qarshi o‘tkazilgan davolovchi chora-tadbirlar uchun qilingan har bir so‘m xarajatga 3,59 so‘m iqtisodiy samara olingan.
Alsus 10% albendazolning suspenziyasini Andijon, Farg‘ona, Namangan viloyatlaridagi fermer xo‘jaliklari va shaxsiy xo‘jaliklardagi qo‘ylarning gelmintozlariga qarshi qo‘llanilgan va joriy qilingan (Veterinariya va chorvachilikni rivojlantirish qo‘mitasining 2024-yil 06-avgustdagi 02/23-442-son ma’lumotnomasi). Buning natijasida qo‘ylarning turli gelmintozlar bilan zararlanishining oldi olingan va davolashda yuqori samara ko‘rsatgan.